Զարմիկիս` Ցոլակ Թիւթէլեանի Բարի Յիշատակին

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ

Յատկապէս իմ կողմէս անարդար պիտի ըլլար, եթէ երբեք ինքնահաճոյ մօտեցումով եւ գրիչի ծայրով փորձէի անդրադառնալ զարմիկիս` Ցոլակ Թիւթելեանի մասին, որուն «տայտայ»-մօրեղբայր անունով կը կանչէի: Մի՛ հարցնէք, թէ ինչո՞ւ նման մակդիր-անունով զինք ճանչցած էի` մօտիկութի՞ւն, մտերմութի՞ւն, պարզապէս յարգա՞նք: Չեմ գիտեր: Մեզի այսպէ՛ս թելադրուած էր մեր ծնողներէն: Նաեւ ըսեմ, որ թէեւ մահախօսական կամ դամբանական գրող եւ կամ կարդացող մը չեմ եւ չեմ ալ ուզեր ըլլալ, սակայն այնպէս կ՛երեւի, թէ «հարկ` լուծանել զօրէնս» հայկական առածը ինծի համար ալ գրուած ըլլար, որովհետեւ յաճախ ե՛ւ ստիպուած, ե՛ւ կամաւոր կը շեղիմ իմ այս որոշումէս: Եւ ահա այս անգամ այս բացառութեանս պատճառը զարմիկիս` Ցոլակ Թիւթելեանի մահն էր:

Բոլորս ալ լաւատեղեակ ենք, թէ ճակատագիրի բերումով մէկիկ-մէկիկ մեզմէ կը բաժնուին հարազատներ, ազգականներ, բարեկամներ, կրթական մշակ-ընկեր-դրացի ու նաեւ հին ու նոր սերունդի մարդիկ, որոնք իրենց գործը աւարտելով կամ կիսաւարտ, կը բաժնուին այս աշխարհէն` իրենց ետին ձգելով բաց մը: Ուստի, ճիշդ այդ «բացը» մատնանշելու եւ զայն յայտնաբերելու միտումով կեանքի կը կոչեմ բառերս ու իբրեւ յարգանքի վերջին տուրք` մտքիս եւ յուշերուս հոսքը կը տեղադրեմ սեւով ճերմակ համակարգիչիս պաստառին` երախտապարտ զգացումով:

Այս բոլորը` անոր համար, որ ներկայ դարու մեր ժամանակի վազքը գրեթէ մեզ զրկած է կարգ մը երեւոյթներէն, մեր անմիջական կամ հեռու երեւոյթներէն, հոն կատարուած կամ պատահած անցուդարձերէն, արժանաւոր մարդոց կամ դէպքերու ճիշդ գնահատական տալու եւ արժանավայել կերպով վերաբերելու հնարաւորութիւններէն: Ու այսպէս, մեր կեանքի շատ մը հետաքրքիր իրադարձութիւնները եւ նոյնիսկ մեծ ու փոքր դէմքերը, մեզի շատ մօտիկ եւ կամ հեռու ազգականները մենք ստիպուած կ՛արժեւորենք տարիներու հեռաւորութիւններէն: Ու յաճախ այս դէմքերն ու դէպքերը մոռացութեան շղարշի տակ կը պահուին ինքնաբերաբար, առանց մեր կամքին: Ի՞նչ կրնանք ընել:

Նախաբանս կարճ «կապելու» համար ըսեմ, որ հանգուցեալ զարմիկս մեր տան ալ անդամ եղած էր, երբ հայրս տակաւին ընտանիք չէր կազմած: Ու նաեւ կը յիշեմ, երբ մենք երեք եղբայրներով նախակրթարանի նոր աշակերտներ էինք, հայրս Ցոլակ «տայտայ»-մօրեղբայրը «կը բերէր» միշտ իր օրինակներուն մէջ: Յաճախ անոր կեանքէն իբրեւ մեզի լաւ օրինակ` դրուագներ կը պատմէր: Նոյնիսկ կը մէջբերէր, թէ ան` իբրեւ հնազանդ աշակերտ, ձեռքէն բռնելով, Հալէպի Մխիթարեան վարժարան ինչպէ՛ս կը տանէր: Անոր սկաուտ «արձանագրելն» ու մանաւանդ մեր սենեակին մէկ անկիւնը պահ դրուած սկաուտական մեծ գաւազանը մեզի համար արկածախնդրական եւ հաճելի հիւսքով պատմումներ էին դարձած:

Իսկ հիմա, իր «մեկնումով», ինծի համար ալ նոյնքան դժուար է իր մասին, հրաժեշտի խօսք մը ըսելը, գրելը կամ արտայայտելը:

Մարդիկ կան, որոնք իրենց ապրած գաղութէն ներս, տարիներու վրայ երկարող իրենց կեանքի տեւողութեան շրջանին, իրենց անսակարկ ճիգով, աշխատանքով, խիղճով, օրինակով եւ քրտինքով այդ գաղութին պատմութեան էջերուն վրայ արձանագրած են յստակ եւ ազնիւ տողեր: Մէկ խօսքով, նոյն այս հայ մարդոց համեստ եւ խոնարհ ներդրումով, այդ գաղութին գեղեցիկ եւ օրինակելի պիտակը եղած են, եւ օր մըն ալ,  ինքնաբերաբար, այս բոլորին իբրեւ հարազատ արդիւնք, այդ գաղութը որոշ չափով նաեւ իրեցմով ճանչցուած է:

Խօսքս հանգուցեալ Ցոլակ Թիւթէլեանի մասին է: Ո՜վ չէր ճանչնար զինք: Անկասկած` ամբողջ լիբանանահայութիւնը, որուն մահով մեծ ներկայութիւն մը եւս դարձաւ բացակայութիւն:

Յուսահատիլ չգիտցող մարդիկ կան, եւ հանգուցեալը անոնցմէ մէկն էր: Եռանդ, կորով, ժպիտ: Այս բոլորը իր մօտ բնածին արժէքներ էին, հպարտութիւն առթող:

Այս սիւնակներու տողերս, մէկ խօսքով, իմ այս խորհրդածութեանս առանցքը, պարզ յիշատակումէ անդին անցնելով, անկասկած կը յանգին կարօտով լեցուն գնահատականի մը: Հանգուցեալ զարմիկս դեղագործ էր, սակայն իր այդ մեծ դեղարանը վերածուած էր տեսակ մը ժողովատեղիի կամ հանդիպման վայրի: Ամէն օր եւ կամ շաբաթը քանի մը օրերու ընթացքին դուրսէն, դեղարանի ապակիէ պատին միւս կողմէն, հոն, ներսը, անկիւն մը, ապակիէ պզտիկ ցած սեղանի մը շուրջ կարելի էր տեսնել գաղութի հոգեւոր, միութենական կամ ազգային մեծերէն ներկայացուցիչներ, նոյնիսկ` պետական բարձրաստիճան պաշտօնեաներ ու նոր եւ կամ նախկին նախարարներ, որոնք իրեն հետ գլուխ-գլխի կը խորկրդակցէին:

Հաւանաբար ուշացած, սակայն յետ մահու իր անձին մեծ բարենիշ մը տալու գեղեցիկ որդեգրում մըն ալ է զինք այսպէս յիշելը: Ինք իր գաղութին անսակարկ տուած էր` իր հոգիէն, իր սիրտէն, իր նիւթականէն եւ իր միտքէն: Տուած էր ուրախութեամբ, հասնելով բոլորին:

Մեր կարգին, մենք ալ` իբրեւ հարազատներ, տարիներով միասին վայելեցինք իր ներկայութեամբ ստեղծուած հաճելի եւ գեղեցիկ օրերը, ժամերն ու պահերը, ազգականական մեր կապը, Հալէպ կամ Սուր եւ կամ Պէյրութ: Երբեմն նոյն սեղանէն միասին ճաշեցինք, յաճախ նոյն գաւաթով ջուր խմեցինք եւ ամէն տեսակի վիշտ, ցաւ ու խնդութիւն, վախ, ժպիտ ու կեանքի ուրախութիւն, ցնծութիւն եւ դառնութիւն կիսուեցանք ու բաժնեցինք պարկեշտօրէն եւ վեհանձն, անկեղծօրէն եւ համեստաբար:

Տակաւին ան աչքիս դիմացն է` իր ժպտուն դէմքով, իր կատակախօս բառերով, իր շատ մեղմ ու իւրայատուկ ձայնով, սակայն եւ միշտ` իր կարեկցոտ սիրտով: Իր արտաքինին հետ զուգահեռ, յատկանշական էր նաեւ իր պատուախնդիր, ազգային, մշակութասէր, գթասիրտ կերպարը եւս: Ինծի համար ինք ասպետական ոգիի ցուցանիշ մըն էր: Պաշտամունքի հասնող իր սէրն ու նուիրումը` `հանդէպ իր ընտանիքին, իր հարազատներուն, իր պատկանած ու պաշտած կուսակցութեան եւ միութեան` վճռորոշ դերեր ունեցան գաղութի ազգային հարցերու լուծման մէջ: Լայնախոհ ու ողջմիտ մօտեցումներով ան մեծապէս սատարեց համադրուած աշխատանքին եւ հաւաքական ղեկավարութեան յառաջացման: Լաւ ժողովական էր, ճակատաբաց ու անկաշկանդ պատասխանատու մը: Ուղղակի հարցերուն վրայ կը դնէր իր մատը եւ ողջմտութեան թելադրանքով ելք ու լուծում կ՛առաջադրէր:

Հարուստ էր իր կեանքը ծառայասիրութեամբ եւ մանաւանդ` հաստատ ու իմաստաւորուած ազգային աշխատանքի անհատնում շարքերով: Ինծի համար ան բացառիկ անհատներէն մէկն էր իր ազնուութեամբ, իր անտրտունջ եւ յամառ աշխատանքով եւ մանաւանդ` իր ծառայասէր պատրաստակամութեամբ:

Բարի ամուսին մըն էր, լաւ հայր մը, օրինակելի մեծ հայր մը, հաւատաւոր մեծ կուսակցական մը, ազգանուէր հաւատքով լի անհատ մը եւ մշակութասէր անձ մը: Մէկը, որ իր կեանքի ամբողջ տեւողութեան, Լիբանանի նման մեծ գաղութին մէջ հանդիսացաւ վառ օրինակ ու ապրեցաւ, գործեց եւ նուիրուեցաւ` մեկնելով ազնիւ, անոխակալ եւ գութով լեցուն հայ մարդու սկզբունքներէն: Բազմավաստակ հասարակական գործիչ մըն էր ան` առանց ցուցամոլութեան, ե՛ւ անձայն, ե՛ւ բոլորանուէր, պայծառատես ու գործնամիտ: Պարզապէս` ինքզինք իր ջանքերով կերտած հայ մը, խոնարհ եւ հայրենասիրական ոգիով: Բազմակողմանի բարեմասնութիւններով օժտուած` ան ծառայեց իբրեւ նուիրեալ հայորդի: Ծառայեց` իր հայ գաղութին, իր ապրած երկրին, իր հայ ակումբին, հայ դպրոցին, հայ եկեղեցիին, հայ մշակոյթին` լուռ եւ անխօս: Մնաց ապրող յուշարար մը, որուն բարի եւ անկեղծ դիմագիծը անպայմանօրէն դրոշմուած պիտի մնայ զինք ճանչցողներուն եւ շրջապատին մօտ: Ինքնուրոյն եւ եզակի դիմագիծ: Նոյնքան` օրինակելի:

Ազգովին մեր մեծ ու փոքր սուգերը մեզ կը մղեն մտածելու շատ բաներու, մանաւանդ` մեր գուրգուրալի արժէքներուն մասին: Անոր համար տակաւին երկա՜ր տարիներ իր անուշ յիշատակը պիտի ապրինք մեր միտքերուն եւ հոգիներուն մէջ: Ան պիտի ապրի տակաւին մեր սիրտերուն մէջ, ոչ միայն իբրեւ պարզ յիշողութիւն, այլ նաեւ` իբրեւ գործնական ներկայութիւն, առողջ  վստահութիւն ներշնչող հայաշխարհով:

Կը հաւատար մեր ժողովուրդի կամքին, անոր ազգային մաքուր իտէալներուն ու մեր ազգի ապագային: Կենցաղային յատկութիւններու շարքին` պզտիկին հետ պզտիկ էր, իսկ մեծին հետ` մեծ: Բոլոր զինք տեսնողներն ու իրեն հանդիպողները, ժողովականներն ու խորհրդակիցները կրնան հաստատել, որ հաւատքով, նուիրումով ու սիրով եւ իբրեւ նուիրական ծառայութիւն, վերցուցած էր իր ուսերուն վրայ դրուած ամէն պարտականութիւն եւ պարտաւորութիւն ու այս ձեւով` միութենական ու կուսակցական իր կեանքը յարատեւ ու դրական գործով իմաստաւորած:

Որբութեամբ մեծցած եւ սակայն որբին ու կարիքաւորին սրտին մօտիկ եղող համեստ հայ մըն էր զարմիկս:  Յամառ աշխատանքի եւ  տառապանքի ամբողջ պատմութիւն մը եղաւ իր  կեանքը: Օրինակելի` հոգեկան իր մեծութեամբ:

Արդ, յաւերժական յարգանք իր ջինջ հոգիին, անսակարկ հայու հաւատքին, մաքուր երազներուն եւ օրինակելի ծառայասիրութեան:

Վա՛րձքդ կատար, Ցոլակ «տայտայ»-մօրեղբայր, յարգելի զարմիկ, հաւատքի եւ հաւատարմութեան արժանաւոր ընկեր:

Մի՛շտ օրհնեալ ըլլայ ու բարի մնայ յիշատակդ, յարգելի՛ զարմիկս:

[email protected]

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )