Պետութիւնը «Գնաց» Յուշակոթողը «Մնաց» (6 Մայիս)

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ

«Լիբանանի հարցը այն է, որ գաճաճներ իշխանութեան
հասան եւ մեծ հայրենիքը պզտիկցուցին իրենց նման»:

ԻՄԱՄ ՄՈՒՍԱ ՍԱՏՐ

Առաջին հերթին յստակացնել է պէտք, որ խօսքը կը վերաբերի մտքի ու հոգիի գաճաճութեան, որով կարելի է քանդել կամ ի չիք դարձնել պետականութիւն մը ամբողջ, երբ նմանօրինակ մարդիկ հասնին իշխանութեան գլուխ եւ փորձ կատարեն ղեկավարելու երկիրը:

Այլապէս ալ մտքի գաճաճութիւնը ոչ մէկ առնչութիւն ունի ակադեմական թէ ուսումնական մակարդակի հետ, այլ անիկա մարդու տեսակի, հոգեկերտուածքի ու պահուածքի խնդիր է, որով կը զանազանուին անհատներ թէ պատասխանատու անձինք:

Այլ խօսքով` մտքի գաճաճները զերծ են անանձնականութենէ, ժամանակի թէ պահու լրջութիւնը հասկնալու կարողութենէ, պատասխանատուութեան բարձր գիտակցութենէ, բայց մանաւանդ` պետականամէտ մարդու կազմաւորումէ:

Պատմութեան մէջ բազում են օրինակները այն մարդոց, որոնք ցոյց տուած են իրենց բացառիկ ունակութիւնները, ղեկավարի շնորհը, պետութիւն կերտելու յստակ կողմնորոշումը եւ ժողովուրդ մը ամբողջ առաջնորդելու կամքը:

Եւ ահա, մենք կ՛ապրինք Լիբանան կոչուած երկրի մը մէջ, որուն վերջին հարիւր տարուան պատմութիւնը, գոնէ, մեզի ծանօթ է իր բազմաբնոյթ երեւոյթով ու ստեղծուած իրավիճակներով:

Այսինքն, լիբանանահայութիւնը իր ականատեսի վկայութեամբ իւրաւունքը ունի խօսելու, ընդգծելու եւ լոյսին բերելու այնպիսի ճշմարտութիւններ, որոնք մաս կը կազմեն այս երկրին, իրերայաջորդ պետական ղեկավարութեան եւ ժողովուրդին:

Իրօք, լիբանանահայութիւնը իր քաղաքացիական բարձր գիտակցութիւնը վաղուց արձանագրած ու ամրագրած է մարդոց մտքին ու հոգիին մէջ եւ հպարտացած ըստ ամենայնի: Սա` իր կարգին, բայց կայ նաեւ մետալին միւս երեսը:

6 մայիս: Լիբանանի նահատակաց օր:

Բարբարոս օսմանցի թուրքը 1916-ին կախաղան կը բարձրացնէ, այս անգամ արաբ (սուրիացի, լիբանանցի) գրողներ, անուանի լրագրողներ, մտաւորականներ, ազատասէրներ, որոնք իրենց գրիչով եւ համոզումով կը պայքարէին յանուն բարօր կեանքի, անկախութեան, մարդկային իրաւունքներու ձեռքբերման ու անկաշկանդ կեանքի մը ապահովութեան:

Ու Լիբանանի երկնակամարին վրայ կը ստեղծուէր ահաւոր վիճակ մը, երբ հարիւր հազարաւոր լիբանանցիներ սովամահ կ՛ըլլային` թրքութեան եաթաղանին ներքեւ:

Ժամանակ մը ետք, թէեւ Պուրճի հրապարակին վրայ կը կանգնեցուէր իր բնոյթով եզակի քանդակ մը, յուշակոթող մը` յիշատակելու նահատակները եւ ատով կառուցելու հաւաքական յիշողութեան պաստառը, սակայն, յարափոփոխ կեանքի մը յորձանուտին մէջ, բայց մանաւանդ գաճաճ մտքի տէր իշխանաւորներու ուղղակի թէ անուղղակի մասնակցութեան կ՛իմաստազրկուէր այս յուշակոթողը, պարզապէս յագուրդ տալու թրքասիրական թէ դրամատիրական ախորժակներու:

Եղաւ ժամանակ, մօտիկ անցեալին, որ լիբանանահայութիւնը առանձին կը հաւաքուէր յուշակոթողին շուրջ եւ յարգանքի իր տուրքը կը մատուցէր:

Կրնայ հարց տրուիլ, թէ այսօր ինչո՞ւ Նահատակաց օրուան առիթով կը յիշուի անհատականութիւն մը, որուն կեանքը կ՛առնչուի դեռ մօտիկ անցեալին:

Այո՛, Մուսա Սատր, որովհետեւ ան եղած է այն իւրայատուկ անձնաւորութիւնը, որ իր բոլոր քարոզներուն թէ մտածումներուն առանցքը դարձուցած է ժողովուրդի մը բարօրութիւնը, կայացած պետութեան մը հովանիին ներքեւ ապրելու իրաւունքը, այլապէս հաւաքական յիշողութեան տիրութիւն ընելու գիտակցութիւնը:

Արդ, անկրկնելի կրօնաւոր, մարդասէր ու պայծառատես Մուսա Սատրի մասին շատ-շատեր լսած են, ուրիշներ տեսած ու ապրած են անոր գործունէութիւնը, որ կը յատկանշուի լոկ մէկ արտայայտութեամբ`իրաւազրկեալներու պաշտպանութիւն:

Փաստօրէն, ան իր ողջ կեանքի ընթացքին եղաւ այն սքեմաւոր գործիչը, որ առանց խտրութեան պաշտպանեց բոլորին իրաւունքը եւ իր յախուռն կեցուածքներով լուսաւորեց շրջապատը: Ան հանդիսացաւ այն իսլամ կրօնաւորը, որ խիզախութիւնը ունեցաւ աղօթելու եկեղեցւոյ մէջ եւ քաջաբար խօսելու քրիստոնեայ-իսլամ համակեցութեան, բայց մանաւանդ` ազատ ու անկախ Լիբանան մը կերտելու մասին:

Ճիշդ է, որ անոր քաղաքական հայեացքները կը բխէին մարդասէրի ու հայրենասէրի իր համոզումներէն, այդուհանդերձ, եղան քաղաքական ու համայնքային շրջանակներ, որոնք, չուզեցին ընկալել անոր մտածումները, վարքագիծն ու խոհական մօտեցումները:

Աւելի՛ն. ան իբրեւ համակեցութեան խորհրդանիշ թիրախ դարձաւ նաեւ օտար ուժերու կողմէ, որոնց համար ձեռնտու էր քայքայել Լիբանանի երբեմնի բարօր ու խաղաղ կեանքը, քանդել երկիրը եւ քաոսի մատնել հասարակութիւնը:

Մուսա Սատր մութ եւ դաւադիր ուժերու ձեռամբ կ՛առեւանգուէր դեռ 1979-ին եւ կը դառնար անյայտ կորսուած անձնաւորութիւն մը, որուն մասին ցարդ հաւաստի ոչ մէկ լուր բացայայտուած է:

Պահ մը, զանց առնելով այս կրօնաւորին համայքային պատկանելութիւնը, իր քաղաքական կողմնորոշումը, հարկ է կեդրոնանալ անոր պետականամէտի ու ազատասէրի մտածումներուն վրայ, որպէսզի արձագանգենք այսօրուան տիրող վատահամբաւ եւ քաոսային վիճակին, որուն հասանք, դժբախտաբար:

Հասանք, որովհետեւ երբ ժողովուրդ մը մոռացութեան կու տայ իր սեփական պատմութեան տարբեր ժամանակահատուածները, հաւաքական յիշողութիւնը եւ կը տարուի մորթապաշտութեամբ, լկտի առօրեայ կեանքի մը անձնատուութեամբ, ահա եւ չ՛ուշանար քաղաքական կեանքի փորձութիւնը, ամբողջական քայքայումը:

Կարծես, երբեմնի օսմանեան բռնատիրութիւնը, գաղութարարի մականին տակ ապրելու դառնութիւնը, եղբայրասպան պատերազմը եւ համայնքայնութեան զոհ դառնալու ապաշնորհ վարքագիծը չէին բաւեր, ահա, այսօր Լիբանանի ժողովուրդը կը դիմագրաւէ իր պատմութեան ամէնէն ճակատագրական կացութիւնը:

Փաստօրէն, Լիբանան երկիրը կրնայ վերանալ եւ ժողովուրդ մը ամբողջ դէմ յանդիման կրնայ գտնուիլ եղբայրասպան պատերազմի մը, որուն մասին կը խօսին իշխանաւորներ (վայրագ դրամատիրութեան ծառաներ) բացայայտօրէն եւ առանց խպնանքի:

Գիտէինք, թէ Լիբանան երկիրը կը յատկանշուի ձեւական գերիշխանութեամբ մը, գիտէինք նաեւ` որ համայնքայնութիւնը սեփական ժողովուրդ մը ամբողջ ստրկացուցած է եւ զայն արգելանոցի վերածած, փտածութիւնը համատարած է, իշխանատենչութիւնը եւ ատելութիւնը հասած է ամենաբարձր աստիճանի, սակայն չէինք գիտեր, որ Լիբանանի մէջ կ՛ապրին այնպիսի իշխանաւորներ, որոնք իրենց աւազակութեամբ եւ ընչաքաղցութեամբ անօթութեան մատնեցին ժողովուրդը, խեղճ ու կամազուրկ հասարակութիւնը, որուն պոռթկումները, այսպէս ըսած, նկարահանումի կը ծառայեն:

Ի մօտոյ պիտի գիտնանք, եթէ երբեք Նահատակաց յուշակոթողը կանգուն պիտի մնա՞յ, թէ՞ ոչ իր կարգին պիտի վերանայ` պետութան հետ:

 

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )