Հայրենի Կեանք

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ

ՀՅԴ Արցախի Երիտասարդական Միութեան Կազմակերպութեամբ` «Արցախն Ու Ռուսաց Լեզուն» Նիւթով Քննարկում

24 մարտին «Եւրոպա» պանդոկին մէջ տեղի ունեցաւ ՀՅԴ Արցախի երիտասարդական միութեան նախաձեռնած «Արցախն ու ռուսաց լեզուն» խորագրով կլոր սեղան-քննարկում:

Հանրային քննարկման առարկան «Լեզուի մասին» օրէնքին մէջ առաջարկուող փոփոխութիւններն էին: Հրաւիրուած էին` օրէնքի համահեղինակ 3 պատգամաւորներ` Մետաքսէ Յակոբեան, Արամ Յարութիւնեան եւ Գագիկ Բաղունց, Արցախի կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ մարմնակրթութեան նախարար Լուսինէ Ղարախանեան, նոյն նախարարութեան Լեզուի պետական տեսչութեան նախագահ Արտակ Ղուլեան, Արցախի մէջ գործող երիտասարդական կազմակերպութիւններու անդամներ, դասախօսներ, ուսուցիչներ եւ ուսանողներ:

Քննարկումը նախագահեց Լեռնիկ Յովհաննիսեան: Մետաքսէ Յակոբեան եւ Արտակ Ղուլեան իրենց կարծիքը արտայայտեցին այս նախագիծին մասին, նաեւ պատասխանեցին ներկաներուն հարցումներուն: Մասնակցողները եւս կարելիութիւն ունեցան արտայայտելու իրենց տեսակէտները:

Քննարկման նպատակը հանրային տարբեր շերտերու կարծիքը լսելի ու հասանելի դարձնելն էր քուէարկութեան մասնակցող պատգամաւորներուն, որովհետեւ օրէնքի նախագիծի ներկայացումէն առաջ այս մասին կազմակերպուած էր հանրային միայն մէկ քննարկում:

Ցեղասպանութեան Թանգարան-Հիմնարկի Մէջ Կայացաւ Դասախօսութիւն` Թալէաթի Սպանութեան 100-Ամեակին Առիթով

Վերջերս Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին մէջ տեղի ունեցաւ «Յատուկ գործ. սպաննել Թալէաթին» խորագրով դասախօսութիւնը, դասախօսեց  գլխաւոր ֆոնտապահ Գոհար Խանումեանը: Յայտնենք, որ դասախօսութիւնը կայացաւ Սողոմոն Թեհլիրեանի կողմէ Թալէաթ փաշայի սպանութեան 100-ամեակին առիթով:

Խանումեան լրագրողներու հետ մամլոյ ասուլիսի ընթացքին ըսաւ, որ փորձած է նիւթը ներկայացնել ո՛չ կարծրացած պատմագիտական տեսանկիւնէն: «Ամէն թիւի, անուան մասին քննադատական մօտեցում ունեցայ: Մեր պատմագիտութեան մէջ քարացած բաներ շատ կան. օրինակ` 41 հոգինոց ցուցակը, կամ գործողութիւնը ինչո՞ւ «Նեմեսիս» կը կոչուի: Փորձեցի այս հարցերուն մասին գիտնալ եւ ինծի համար գոնէ բացայայտումներ կատարել, հասկնալ, թէ առաջին անգամ ո՞ւր հրապարակուած են ցուցակին մասին տուեալներ, որո՞նք եղած են առաջին ուսումնասիրողները եւ այլն: Նկատեցի, որ եթէ չգտնուէին այս հարցումներուն պատասխանները, մենք պիտի շարունակէինք նոյն կարծրատիպերով ուսումնասիրել պատմութիւնը», ընդգծեց ան:

Խանումեանի խօսքով, «Նեմեսիս»-ը լայնածաւալ գործողութիւն եղած է,  եւ հանրութիւնը միայն որոշ մասնակիցներու անուններ գիտէ: «Այն հանգամանքը, որ այդ որոշումը կայացած է  սեպտեմբեր 1919-ին Հայաստանի մայրաքաղաքին մէջ, եւ թէ` որոշում կայացնողը իշխող կուսակցութիւնն էր, կրնանք հետեւութիւն կատարել, որ այն եղած է պետական դրօշի քաղաքականութիւն եւ խիստ գաղտնի: Նոյնիսկ Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան շատ մը անդամներ տեղեկացուած չէին գործողութեան մանրամասնութիւններուն մասին», շեշտեց  ֆոնտապահը:

Դասախօսութեան ընթացքին բանախօսը լուսաբանեց Սողոմոն Թեհլիրեանի կենսագրութեան անյայտ դրուագները` նշելով, որ ոչ ճիշդ մեկնաբանութիւններ կան` սկսեալ անոր ազգանունին սխալ արտաբերումէն: «Իրականութեան մէջ անոր ազգանունը Թեհլիրեան է, իսկ անոր նախնին Թեհլիրն է: Այս խնդրայարոյց հարցը  յառաջացած է 1921 թուականէն, երբ թերթերու մէջ Սողոմոնի ազգանունը սխալ տպագրուած է: «Առաւօտ»-ը տպագրած էր Թէյլերեան, արեւելահայերէնով նոյնպէս սխալ էր, բայց 1993-ին ռուսերէն թարգմանութեամբ հրատարակուած յօդուածին մէջ ճիշդ ուղղագրութեամբ էր», ըսաւ Գոհար Խանումեան:

Ան նշեց, որ Սողոմոն Թեհլիրեանի կենսագրութեան հիմնական սխալ տեղեկատուութիւնը, որ ներառուած է հանրագիտարաններու մէջ, այդ թիւին մէջ նաեւ «Հայկական հարց» հանրագիտարանին մէջ, այն է, որ իբր թէ Թեհլիրեան եղած է Հայոց ցեղասպանութեան վերապրող եւ տեսած է իր ծնողներուն տեղահանութիւնն ու սպանութիւնը: «Սողոմոն Թեհլիրեան դաշնակցական գործիչ Վահան Մինախորեանին պատմած է իր  պատմութիւնը, որուն մէջ լոյս սփռուած է շատ մը մութ հարցերու վրայ, որոնցմէ է կենսագրութեան այդ դրուագը: Կը պարզուի, որ Թեհլիրեան 1914 թուականին կը գտնուի Սերպիա, ուր կ՛ապրէին անոր հայրն ու հօրեղբայրները: Երբ սկսած է Ա.  Համաշխարհային պատերազմը, եւ եւրոպական երկիրներու մէջ բաւական աշխուժ կազմաւորուած են հայկական կամաւորական ջոկատներ, Թեհլիրեան արդէն նոյեմբերին ընդգրկուած է այդ ջոկատներէն մէկուն մէջ եւ իբրեւ կամաւոր՝ կռուած է Անդրանիկի ջոկատին մէջ: Հետագային`  մասնակցած է ռազմական կարեւոր` գործողութիւններու, որոնցմէ է Դիլմանի ճակատամարտը, որ բեկումնային էր, իսկ 1916-ին` իբրեւ կամաւոր, կ՛երթայ Երզնկա եւ կը տեսնէ անոր հայաթափուած վիճակը: Թեհլիրեան կը մտնէ իր հայրենի տունը եւ կը տեսնէ անոր աւերակ վիճակը: Այս մասին կը վկայէ Թեհլիրեանի հարազատներէն Արա Օսկանեանը: Ան կը նշէ, որ իրենց հարազատներէն մօտաւորապէս 85 հոգին սպաննուած էր: Այս  տոհմածառը կազմած է Արա Օսկանեանին պապը` Թեհլիրեանի հօրեղբայրը: Այդ ժամանակ Սողոմոն Թեհլիրեան կը փորձէ գտնել իր կենդանի մնացած հարազատները, սակայն կը պարզուի, որ անոր եղբայրներէն Աւետիսն ալ սպաննուած եղած է այնտեղ, ինչպէս նաեւ` մայրը: Զարմիկները նոյնպէս սպաննուած են», հաղորդեց Գոհար Խանումեան:

Ան ընդգծեց, որ այդ ժամանակ Թեհլիրեան լուսնոտութեան առաջին նոպան կ՛ունենայ եւ մօրը տեսիլքը կը տեսնէ, բան մը որ հետագային անոր դատապաշտպանները կ՛օգտագործեն` իբրեւ դատավարութեան հիմնական մեխ: «Դատավարութեան ժամանակ Թեհլիրեան ներկայացուած է իբրեւ մարդ մը, որ ականատես եղած է իր հարազատներուն սպանութեան, տեսած է, թէ ինչպէ՛ս բռնաբարած են քոյրը, սպաննած` մայրը: Այս բոլորը կատարուած է, որպէսզի Թեհլիրեան դատուի գերմանական քրէական օրէնսգիրքի 51-րդ յօդուածով: Այսինքն յանցագործութիւն չէ եղած, եթէ յանցագործը այդ պահուն կը գտնուի ազդեցութեան տակ», շեշտեց ֆոնտապահը:

Գոհար Խանումեան խոստովանեցաւ, որ իրականութեան մէջ գործին մասին շատ քիչ տեղեկութիւն կայ, հակառակ անոր որ հրատարակուած են «Նեմեսիս»-ի մասնակիցներուն յուշագրութիւնները, որոնք կարեւոր սկզբնաղբիւրային նշանակութիւն ունին, որովհետեւ անոնցմով կ՛առաջնորդուինք: Ան յոյս յայտնած եւ եզրափակած է` ըսելով, թէ կրնայ ըլլալ, որ տարիներ ետք գործողութեան մասնակիցներուն մասին նոր տեղեկութիւններ գտնուին:

Շնորհահանդէս` «Անդրկովկասի Մէջ Ազրպէյճանցիներուն Յարձակումը Հայերուն Դէմ (1905-1921). Հաղորդումներ Ամերիկեան Մամուլին Մէջ» Գիրքին

Վերջերս Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի հիմնադրամի գիտաժողովներու սրահին մէջ տեղի ունեցաւ շնորհահանդէս` աւստրալիահայ գրականագէտ, «The Armenian Genocide: Prelude and Aftermath. As reported in the U.S. Press» «Հայոց ցեղասպանութիւն. նախերգանք եւ յետգրութիւն. Հաղորդումներ ամերիկեան մամուլի մէջ») բազմահատորեակի համահեղինակ Արա Քեթիպեանի կազմած նոր գիրքին` «Azeri Aggression against Armenians in Transcaucasia (1905-1921). Reports from the U.S. Press» («Անդրկովկասի մէջ ազրպէյճանցիներուն յարձակումը հայերու դէմ (1905-1921). Հաղորդումներ ամերիկեան մամուլին մէջ»:

Աշխատութեան մէջ ներկայացուած է հայ-թաթարական ընդհարումներու մասին ամերիկեան առաջատար վեց թերթերու` («Տը Նիւ Եորք Թայմզ», «Տը Պոսթըն Տէյլի Կլոպ», «Տը Շիքակօ Թրիպիւն», «Տը Քրիսթիըն Սայընս Մոնիթըր», «Տը Լոս Անճելըս Թայմզ» եւ «Տը Ուաշինկթըն Փոսթ» 1905-1921 թուականներու հրապարակումները:

Հաղորդենք, որ ողջոյնի խօսքով հանդէս եկաւ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի տնօրէն, պատմական գիտութիւններու դոկտոր Յարութիւն Մարութեանը: Ան ներկայացուց գիրքին հեղինակը, ինչպէս նաեւ նշեց, որ գիրքը գրուած է արցախեան երկրորդ պատերազմի ծանր օրերուն` նպատակ ունենալով հանրութեան ներկայացնել Արցախի հարցին խորութիւնը եւ հարիւր տարի առաջ տեղի ունեցած իրադարձութիւնները, ինչպէս նաեւ` ժամանակի ամերիկեան մամուլի անդրադարձները: Յարութիւն Մարութեան կարեւոր նկատեց հեղինակին կատարած ծաւալուն աշխատանքը եւ աւելցուց, որ նոր աշխատութիւնը հետազօտողներու համար կը բովանդակէ ուսումնասիրութեան հարուստ նիւթ:

Ըստ գիրքի հեղինակ Արա Քեթիպեանի, գիրքը «The Armenian Genocide: Prelude and Aftermath. As reported in the U.S. Press» բազմահատորեակի գաղափարական շարունակութիւնն է:

Նշենք, որ ընթերցողին ժամանակագրական հերթականութեամբ հասանելի կը դառնան Արցախի, Նախիջեւանի, Զանգեզուրի եւ Պաքուի մէջ 1905-1921 թուականներուն հայերու դէմ թաթարական յարձակումին մասին ժամանակի ամերիկեան հեղինակաւոր վեց պարբերականներու` «Տը Նիւ Եորք Թայմզ», «Տը Պոսթըն Տէյլի Կլոպ», «Տը Շիքակօ Թրիպիւն», «Տը Քրիսթիըն Սայընս Մոնիթըր», «Տը Լոս Անճելըս Թայմզ» եւ «Տը Ուաշինկթըն Փոսթ» հրապարակումները:

Գիրքին մէջ ներկայացուած են` ականատեսներու վկայութիւններ, հաղորդումներ, լուսանկարներ, քարտէսներ եւ այլն: Արա Քեթիպեան նշեց, որ գիրքը հեղինակելու համար գլխաւոր դրդապատճառը արցախեան երկրորդ պատերազմի օրերուն միջազգային լրատուականներուն այն սխալ պնդումն էր, որ հայ-ազրպէյճանական հակասութիւնները ի յայտ եկած են 1980-ական թուականներու վերջաւորութեան եւ 1990-ականներու սկիզբը:

Հեղինակը կատարած է զուգահեռներ 20-րդ դարու սկիզբի եւ արցախեան վերջին պատերազմին միջեւ` նշելով, որ երկու դէպքերուն ալ առկայ էին թրքական ռազմական միջամտութիւն եւ միջազգային հանրութեան անտարբերութիւն:

Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի ասպիրանտ Հայկ Մկրտչեանը նախ ներկայացուց հեղինակին անցած մասնագիտական ուղին, ապա մասնաւոր հրապարակումներու վերլուծութիւններու հիման վրայ վեր հանեց գիրքին մեծ արժէքը` ընդգծելով, որ այն մեծ ձեռքբերում մըն է ինչպէս նիւթով հետաքրքրուած մասնագէտներու, հետազօտողներու, այնպէս ալ ընթերցող լայն շրջանակներու համար: Շնորհահանդէսը ընթացաւ հարց-պատասխանի ձեւաչափով, որուն ընթացքին բոլորը կարելիութիւն ունեցան հարցումներ ուղղելու գիրքին հեղինակին եւ շնորհահանդէսի կազմակերպիչներուն:

«Արմենփրես»-ի Տնօրէնը Մասնակցած Է Թուրքմենիստանի Անկախութեան 30-Ամեակին Նուիրուած Առցանց Հանդիպման

Թուրքմենիստանի անկախութեան 30-ամեակին, անոր մնայուն չէզոքութեան 25-ամեակին, ինչպէս նաեւ 2021 թուականին Թուրքմենիստանը խաղաղութեան եւ վստահութեան հայրենիք հռչակելու կապակցութեամբ, մարտ 24-ին իրականացաւ առցանց հանդիպում, որուն միացած էին ԶԼՄ-ներու միջազգային ներկայացուցիչներ:

«Արմենփրես» կը տեղեկացնէ, որ «Ժամանակակից աշխարհի մէջ խաղաղութեան եւ վստահութեան արդիականութիւնը» նիւթով առցանց լրագրական խորհրդաժողովին Հայաստանը ներկայացուցին «Արմենփրես» լրատուական գործակալութեան տնօրէն Արամ Անանեանը եւ ռուսական բաժինի ղեկավար Հայկ Ջանփոլադեանը:

Առցանց հանդիպման ընթացքին խօսուեցաւ լրատուամիջոցներու կապի կարեւորութեան, Անկախ պետութիւններու հասարակապետութեան  մէջ ընդհանուր կամուրջներ ստեղծելու անհրաժեշտութեան մասին: Անդրադարձ կատարուեցաւ «Քորոնա» համավարակի պայմաններու մէջ լրատուամիջոցներու գործունէութեան, բարդութիւններուն եւ դրական կողմերուն մասին եւս:

Խօսելով ժամանակակից աշխարհի մէջ տեղեկատուական փոխակերպումներուն մասին` Արամ Անանեան նշեց, որ ընթերցողները եւ լսարանը կը պահանջեն նոր ձեւեր:

Անանեան նաեւ անդրադարձաւ հայ-թուրքմենական յարաբերութիւններու զարգացման եւ ընդգծեց, որ անոնք միշտ եղած են օրինակելի ու բարեկամական:

«Արմենփրես»-ի տնօրէնը նշեց, որ 2020-ին նոր սարքերով համալրուեցաւ գործակալութեան լուսանկարներու բաժինը եւ վիտէօ բաժինը, գործարկուեցաւ «Ռեսպուբլիկա Արմենիա» թերթին նոր կայքը, ինչպէս նաեւ կը ծրագրաւորուի գործարկել «Հայաստանի Հանրապետութիւն» օրաթերթի նոր կայքը: Խօսելով գործակալութեան այլ ձեռքբերումներու եւ ծրագիրներու մասին` Անանեան նշեց, որ «Արմենփրես»-ը կը ծրագրէ տեղեկատուական արտադրանքը ներկայացնել եւս 2 լեզուով:

«Արմենփրես»-ի եւ  Թուրքմենիստանի պետական լրատուական գործակալութեան միջեւ համագործակցութեան յուշագիրին ստորագրումը վերջնական փուլի մէջ է, եւ գործակալութիւնները կ՛աշխատին կազմակերպել ստորագրութեան փուլը:

Հայկական Ծիրանի Մեծագոյն Այգին` Արարատի Փէշերուն

Արտամետ համայնքին մէջ հինգ տարի առաջ հիմնադրուեցաւ Հայաստանի ծիրանի մեծագոյն այգին, եւ տարիներու ընթացքին իրականութիւն դարձաւ հայկական ծիրանէ երազանքը:

Ոգեւորութեամբ եւ մեծ նպատակին իրականացման համար երեք-չորս տարուան ընթացքին քարքարուտ տարածքը արտադրողական գիւղատնտեսութեան համար դարձաւ պիտանի եւ պտղաբեր: Հինգ տարի առաջ որոշեցին, նախագծեցին այգին եւ իրագործեցին հայկական ծիրանէ երազանքը:

Մէկ ժամուան ընթացքին կը տնկուի 1500-2000 ծիրանենի` 150-200-ի փոխարէն: Երեք տարի ետք 40 հեկտար տարածքէն կարելի պիտի ըլլայ ստանալ 1000 թոն, իսկ 5-րդ տարիէն սկսեալ` 2000 թոն հայկական շալախ տեսակի ծիրան: Այստեղ կը կերտուի հայկական ծիրանի ապագան:

Հայաստանի Մէջ Իրանի Դեսպանատան Մշակոյթի Խորհրդական Ներկայացուցիչը Այցելեց Մատենադարան

Մարտ 17-ին Մեսրոպ Մաշտոցի անուան մատենադարան  այցելեց Հայաստանի մէջ  Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան դեսպանատան մշակոյթի խորհրդական Սէյիտ Հոսէյն Թապաթապային: Հանդիպում կայացաւ Մատենադարանի տնօրէն Վահան Տէր Ղեւոնդեանի, միջազգային կապերու բաժինի վարիչ Վարդի Քէշիշեանի եւ արեւելագիտութեան բաժինի գիտական աշխատողներու հետ: Քննարկուեցան գիտական, թեքնիք եւ մշակութային համագործակցութեան շարք մը հարցեր: Սէյիտ Հոսէյն Թապաթապային այցելութեան աւարտին ծանօթացաւ նաեւ Արցախի ձեռագրական ժառանգութեան:

 

 

 

 

 

 

CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )