Կաղանդ Պապուկին Ամէնէն Գեղեցիկ Նուէրը Արցախահայութեան (Հեքիաթներու Աշխարհէն)

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ         

Համամարդկային արժեւորում եւ հնչեղութիւն ունեցող կերպարին` Կաղանդ պապուկի մասին դեռ ինչե՜ր պիտի պատմուին: Ան` ըլլալով բոլոր ժամանակներու հզօր ու հրաշալի մարդը, մեծերու եւ փոքրերու ամենասիրելի անձնաւորութիւնը, ամենավստահելի ու արդարամիտ սպիտակ մօրուսաւորը, համայն մարդկութեան երջանկութիւն եւ խաղաղութիւն ցանկացող ու այդ ուղղութեամբ աշխատող մեծագոյն բարեգործը, երազանքներ իրականացնող կարմիր այտերով եւ զգեստով լեռնականը, ահա՛, կրկին ցոյց կու տայ իր ուժեղ կամքին տոկունութիւնը, նախաձեռնելու ոգին եւ մարդասէրի պահուածքը:

Վերոնշեալները եզակի մարդկային արժանիքներ են որոնցմով յափշտակուած է բոլորիս սիրելի Կաղանդ պապուկը: Ան գիտէ, որ ինք յաւերժական է, անժամանցելի, կ՛ապրի ու կը շնչէ մարդ արարածի հոգին ազնուացնելու, միտքը պայծառ պահելու եւ կամքը ամրակայելու` յանուն ջերմ, բարօր ու նպատակասլաց կեանքի յաջողութեան:

Եւ մենք, այս օրերուն, ականատես կ՛ըլլանք հրաշքի համազօր արարքի մը, որուն արձագանգները կը լսուին Արցախ աշխարհի լեռներէն:

Անշուշտ, սա չի նշանակեր, որ Կաղանդ պապուկի հրաշքները սահմանափակ են ու տեղի կ՛ունենան լոկ որոշ տարածքի վրայ, այլ ճշմարտութիւնը այն է, որ անոր արարքը կ՛առնչուի, այս պարագային, մեզի` հայութեան, որ կ՛ապրի իր ամենադժուար ու ծանր ժամանակները:

Բերձոր, Քաշաթաղի շրջան

Համայն մարդկութիւնը գիտէ, որ Կաղանդ պապուկը կ՛ապրի հիւսիսային բեւեռ ու հոն ապաստան գտած է հազարամեակներ առաջ: Ան օժտուած է բացառիկ կարողութեամբ եւ իմաստութեամբ: Սպիտակ բարձրաբերձ լեռներու, անսահման անտառներու եւ սառոյցի դաշտերուն այս արքան շրջապատուած է գերհզօր ուժերով:

Մէկ կողմէ այլազան ու տարատեսակ կենդանիներու աշխարհը, միւս կողմէ բնութեան հրաշալիքները Կաղանդ պապուկը ընձեռած են այնպիսի բացառիկ կարողութեամբ, որով յաջողած է ան հասնիլ ամէնուն, երջանիկ պահել բոլորը եւ յոյս ու կորով ներշնչել պատանիին ու երիտասարդին: Փաստօրէն, ան չէ ստած ու խաբած ոեւէ մէկը, կանգնած է բոլորին կողքին ու երջանկութիւն սերմանած անվերապահօրէն:

Դադիվանք

Հեքիաթներու աշխարհին մէջ մենք կարդացած ենք, որ Կաղանդ պապուկի ծննդավայրը ձիւնով ծածկուած անտառներու կեդրոնին մէջ կը գտնուի, այսինքն` երկրագունդի ճիշդ սրտին վրայ, ուրկէ կը ճառագայթեն աշխարհի ամենալուսաւոր ու ջինջ գոյները: Լուսաւոր այս աշխարհին մէջ Կաղանդ պապուկը ունի իր հսկայ դղեակը, որ շրջապատուած է կանաչապատ անտառներով, անծայրածիր դաշտերով, լիճերով, ձորերով, հովիտներով եւ կարկաչուն գետերով, ուր կ՛ապրին տարբեր տեսակի անասուններ` սպիտակ արջեր ու նապաստակներ, գունաւոր մուշտակով աղուէսներ, սկիւռներ, եղջերուներու եւ թռչնազգիներու տեսականի եւ այլն, որոնք բոլորը, անխտի՛ր, կը նկատուին Կաղանդ պապուկի սիրելի բարեկամներն ու ընկերները: Անոնք դարեր շարունակ կ՛ապրին խաղաղութեան մէջ եւ իրենց օգնութիւնն ու աջակցութիւնը կ՛ընծայեն սպիտակ մօրուսաւորի բոլոր աշխատանքներուն:

Փաստօրէն, իւրաքանչիւր Ամանորի նախօրէին անոնք կը հաւաքուին ու իրենց նպաստը կը բերեն Կաղանդ պապուկի աշխատանքներու յաջողութեան: Ի վերջոյ, անոնք քաջ գիտակից են, որ ալեհեր ու սպիտակամօրուս Կաղանդ պապուկը ի զօրու չէ առանձին իրականացնել ամբողջ մարդկութեան փափաքներն ու երազները:

Արդ, անոնք` այլազան տեսակի կենդանիները, մասնակից կը դառնան ընդհանուր աշխատանքին` նախ կարդալով Կաղանդ պապուկին ուղարկուած բոլոր նամակները, ապա լծուելով բազմատեսակ նուէրներու պատրաստութեան:

Պայծառ օր մը երկնքի կապոյտը կլանած էր ամբողջ հիւսիսային բեւեռը, իսկ արեւու ճառագայթները կը ջերմացնէին ձիւնի ընդերքն անգամ: Ահա, անասուները հաւաքուած, ըստ սովորականի, կը զրուցէին ու կը պատրաստուէին առօրեայ գործի: Անոնց կը մօտենայ թռչնազգի անասուն մը, որ ծանօթ է իր հսկայ թեւերով ու ճամբորդելու կարողութեամբ, եւ կը սկսի պատմել, թէ քանի մը օր առաջ լսած է շատ ողբերգական պատահարի մը մասին, որ տեղի ունեցած է Արցախ աշխարհին մէջ: Սպիտակ փետուրներով եւ սուր կտուցով թռչունը կը յայտնէ նաեւ, որ տասնամեայ պատանի մը ոչ միայն կորսնցուցած է իր տունն ու հայրենի հողը, այլ նաեւ` իր շնիկը, կատուն, ոչխարներն ու տարբեր տեսակի կենդանիներ, որոնք պատերազմի ահաւոր պայմաններու պատճառով մնացած էին թշնամի ուժերու տիրապետութեան տակ:

Ուրեմն, արցախցի փոքրիկ Մոնթէն, որ իր հարիւրաւոր ընկերներուն եւ ընտանիքներուն հետ ապաստան գտած էր ապահով վայրեր, սակայն իր գիւղէն շատ հեռու, գրեթէ ամէն օր լացակումաց կը պահանջէր ու կը դիմէր իր ծնողքին` իրեն վերադարձնել կորուսեալ շնիկն ու կատուն եւ միւս անասունները:

Փոքրիկ Մոնթէի տխրութեան, լացին ու պոռթկումին քաջածանօթ էին միւս համագիւղացիները, դրացի գիւղերու մարդիկը, նոյնիսկ` արօտավայրերու մէջ գտնուող անասունները: Ի վերջոյ, մարդու նման, անասուններն անգամ կը զգային ու կը նեղուէին` ի տես այս փոքրիկին դառն վիճակին:

Ան կարօտցած էր իր շնիկն ու կատուն եւ բոլորին ուշադրութիւնը կը հրաւիրէր` հասկնալու եւ ըմբռնելու իր հոգիին ու մտքին մէջ կուտակուած դաժան զգացումը:

Այո՛, կարօտի զգացումը, որ ուժգին կը հարուածէ հոգիդ ու միտքդ, աւելի՛ն. քեզ անզօրութեան կը մատնէ, երբ պատահածին դէմ ուզես կանգնիլ կամ հակադարձել:

Ճիշդ է, որ ոսկեհեր, կարմիր այտերով ու ծաւի աչքերով փոքրիկ Մոնթէի արցունքները անպակաս էին, այդուհանդերձ, ան իր կարօտի ծարաւը միայն կը յագեցնէր այցելելով իր շրջապատին մէջ եղող անասուններուն շատ անգամ անոնց պատմելու իր դառն ճակատագիրն ու անզօրութիւնը` երթալու թշնամիին կողմէ գրաւեալ գիւղ, ետ բերելու իր սիրելի ընկեր-անասունները:

Հադրութ

Ու այսպէս, օրեր շարունակ, տարատեսակ անասուններ կը լսէին փոքրիկ Մոնթէի լացն ու աղերսանքը: Փոքրիկին ծնողքին բոլոր ջանքերը` համոզելու, որ ուշ կամ կանուխ պիտի վերադառնան գիւղ ու վերատիրանան հողին ու ըլլան իրենց անասուններու կողքին, ի զուր կը հնչեն, որովհետեւ փոքրիկը կարօտով կը հայցէր վերամիանալ իր սիրասուն ընկերներուն: Ան կը տառապէր, թէ անոնք ինչպէ՛ս պիտի կարենային հոգալ իրենց ճաշը, երբ հեռու էին իրմէ ու գիւղացիի ջերմութենէն:

Հեքիաթները կը պատմեն, թէ եղած են պարագաներ, երբ բնութեան հզօր ուժը անպայման կրցած է ինքզինք լսելի դարձնել եւ իր օժանդակութիւնը բերել շատերու: Չէ՞, որ մայր բնութիւնը օժտուած է տիեզերական կարողութեամբ եւ հոգեկանութեամբ: Գիտութիւնն անգամ փաստած է, որ բնութեան իւրաքանչիւր տարր կապուած է իր տեսակին հետ. անոնք զիրար կը սիրեն, կը հասկնան ու կ՛օժանդակեն իրարու, երբ կարիքը կը զգացուի:

Իրօք, բնութեան հրաշալիքները` ծառ, լեռ, գետ, անասուն եւ այլն, ագուցուած են իրարու, կ՛ապրին իրարմով ու միշտ ալ պատրաստ են օգնելու զիրար:

Արդ, թէ ուրկէ՞ կամ ինչպէ՞ս լսած էր թռչնազգի այս կենդանին փոքրիկ Մոնթէի պատմութիւնը, շատ պարզ էր: Գաղթող թռչուններ, փաստօրէն, հակառակ ձիւնին ու կլիմայական դժուարին պահերու, իրենց բարեկամ-անասուններէն լսած էին այս փոքրիկին դառնութիւնն ու աղերսանքը եւ, իրենց կարգին, լուրը հասցուցած հիւսիսային բեւեռ ապրող ընկերներու: Անոնք գիտէին նաեւ, թէ Կաղանդ պապուկը, որ կոչուած է ուրախացնելու բոլոր մանուկներն ու պատանիները, անպայման որ պիտի լսէ փոքրիկ Մոնթէի պատումը եւ հասնի անոր երազանքի իրականացման:

Ու այսպէս, յարմար պահուն, երբ Կաղանդ պապուկը դադրած էր իր առօրեայ աշխատանքէն` նուէրներ պատրաստելու, նստած էր կրակարանի դիմաց, պիշ-պիշ կը նայէր դղեակի պատերուն կախուած գոյնզգոյն գուլպաներուն, որոնց մէջ արդէն տեղադրուած էին հազարաւոր մանուկներու նամակները, յանկարծ ներս կը մտնեն բարեկամ անասունները ու կը սկսին պատմել փոքրիկ Մոնթէին մասին:

Կաղանդ պապուկը, որ ծանօթ էր աշխարհի բոլոր իրադարձութիւններուն, պահ մը խոր լռութեամբ կը հետեւի պատմութեան, կը տարուի ու մտքով կը թռչի Արցախ աշխարհ: Ան կ՛ուզէ մօտէն ծանօթանալ պատահածին եւ օգտակար դառնալ սեփական օճախէ ու հողէ, հայրենիքէ զրկեալ պատանիներու:

Չէ՞ որ Կաղանդ պապուկը` ըլլալով լեռներու եւ դաշտերու արքայ, քաջածանօթ էր աշխարհի բոլոր երկիրներուն եւ ժողովուրդներուն, տեսնելով արցախահայութեան դէմ բարբարոս թշնամիի արարքը եւ ըլլալով արդարամիտ ու մարդասէր անձ մը, իր կարգին, կ՛որոշէ անմիջապէս արձագանգել փոքրիկ Մոնթէի աղերսանքին ու բոլոր պատանիներու խնդրանքին:

Իսկոյն իր բարեկամ-անասուններուն հետ Կաղանդ պապուկը կը լծուի մեծ աշխատանքի` անյապաղ պատրաստել հազարաւոր նուէրներ, նախ երթալ Արցախ աշխարհ, իջնել ծխնելոյզերու մէջ եւ Կաղանդի ծառին տակ զետեղել նուէրները, ապա շարունակել իր առաքելութիւնը: Այդուհանդերձ, Կաղանդ պապուկի հոգին ու միտքը ալեկոծ էին, ան կը փափաքէր տարբեր  նուէր մը պատրաստել ու հասնիլ փոքրիկ Մոնթէի:

Արդէն Ամանորի գիշերը հասած էր, անթիւ եղջերուներ եւ նուէրներով բեռցուած սայլակներ կանգ առած էին Կաղանդ պապուկին դղեակին մօտ: Կաղանդ պապուկը կը հագնի իր կարմիր պարեգօտն ու մոյկերը, կը կապէ հաստ ու սեւ գօտին, կը շօշափէ իր սպիտակ մօրուսը, ապա` ժպիտը դէմքին, կ՛ուղղուի դուրս:

Դրան սեմին, պահ մը, Կաղանդ պապուկը կանգ կ՛առնէ եւ իր նայուածքը կ՛ուղղէ պայծառ երկինքին, կը զննէ իր դղեակի շուրջը գտնուող հսկայ ու գունաւոր լոյսերով զարդարուած ծառերը, հոգածու աչքերով կը բարեւէ անասուններուն եւ` ժպիտը դէմքին, կը նստի իր աւանդական սայլակին մէջ ու կը հրահանգէ իր եղջերու անասուններուն սաւառնիլ դէպի վեր, ճախրել աւելի վեր ու ժամ առաջ հասնիլ իրեն սպասող մանուկներուն, պատանիներուն եւ ամբողջ մարդկութեան:

Շուշի

Կաղանդ պապուկը իւրայատուկ նուէր պատրաստած էր փոքրիկ Մոնթէի: Ան շատ զգացուած էր, երբ լսած էր այս փոքրիկին աղերսն ու փափաքը: Եւ, իրօք, բոլոր ժամանակներու մեծ մարդասէրն ու արդարամիտ պապուկը, գիշերուան աստղազարդ երկինքը լուսաւորելէ ետք, կը հասնի փոքրիկ Մոնթէի ձիւնածածկ գիւղը, կը մտնէ անոնց ագարակը, ուր հանգիստ կը ննջէին փոքրիկ անասունները, կ՛առնէ բոլորը, ու կը զանոնք կը փոխադրէ ժամանակաւոր ապաստան գտած փոքրիկի տան հանդիպակաց տարածքը: Ան նաեւ փոքրիկ Մոնթէի անկողնին մօտ կը թողու բացիկ մը, որուն վրայ գրուած է, անշուշտ, հայերէնով. «Կարօտի զգացումը ամենահզօր զէնքն է, որով մարդ կրնայ իր երազները իրականութիւն դարձնել, ի հարկին յաղթել բոլոր դժուարութիւններուն եւ վերատիրանալ կորուսեալ հայրենիքին»:

Իր առաքելութիւնը լիարժէք կատարածի գոհունակութեամբ եւ` ժպիտը դէմքին, Կաղանդ պապուկը կը հեռանայ Մռաւ լեռներու գագաթէն` յուսալով, որ յաջորդ Ամանորին ան պիտի հանդիպի երիտասարդ ու կորովի Մոնթէին, որ զէնն ի ձեռին կը պաշտպանէ հայրենի հողն ու օճախը:

Կանուխ առաւօտուն, փոքրիկ Մոնթէն կ՛արթննայ ու կը կարդայ բացիկը, կը զարմանայ: Իսկ դուրսէն կը լսուին անասուններու տարբեր ձայներ, որոնք ծանօթ կը հնչեն անոր ականջին: Ան կը վազէ դուրս ու ի՜նչ տեսնէ. իրենց տան ագարակի բոլոր անասունները հոն են ու կը սպասեն իրեն: Փոքրիկ Մոնթէի կապտաւուն աչքերուն այս անգամ ուրախութեան արցունքներ էին` յոյսով պարուրուած եւ վրէժի զգացումով լիացած:

Ան հրճուանքով եւ մեծ ուրախութեամբ կը գրկէ իր շնիկն ու կատուն, կը փաթթուի անոնց եւ կ՛ուխտէ ծառայել հայոց բանակին, պաշտպանելու համար հայրենի հողն ու ջուրը, սեփական անասունն ու ամբողջ հայրենիքը:

 

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )