ԱՐՇԱԿ ՊԱՒՈՒԿԵԱՆ
«Պատմութիւնը ինքզինք կը կրկնէ
Առաջին անգամ` իբրեւ ողբերգութիւն,
Իսկ երկրորդ անգամ` իբրեւ զաւեշտ»:
ՔԱՐԼ ՄԱՐՔՍ
Թերեւս ոմանք հարց տան, թէ Մարքսի այս տողերը ի՞նչ առնչութիւն ունին «Քորոնա» ժահրին հետ: Յստակացնեմ միտքս եւ խօսիմ օրինակներով:
Պատմութեան վաղ օրերէն ի վեր աշխարհն ու մարդկութիւնը ապրած են շարք մը փուլեր, որոնք կը նկատուին սարսափելի, հետեւաբար` ահ ու դողի մատնած են աշխարհը: Իսկ աւելի ուշ, 20-րդ դարուն, գիտնականներ ըրած են այնպիսի գիւտեր, որոնց շնորհիւ իրապէս 20-րդ դարը կոչուած է գիտութեան դար:
Հռոմէական կայսրութիւնը ապրած է փառքի օրեր, սակայն հետագային անկում արձանագրած է եւ անցած պատմութեան: Մեծն Տիգրանի թագաւորութեան ժամանակ հայութիւնը նոյնպէս հասած է իր գագաթնակէտին եւ նուաճած` Միջին Արեւելքը, սակայն դժբախտաբար չէ կրցած իր բարձունքին վրայ մնալ:
* * *
19-րդ դարու մեր կարկառուն բանաստեղծներէն` Պետրոս Դուրեան, զոհ գացած է թոքախտի հիւանդութեան, երբ հազիւ 21 գարուններ բոլորած էր: Նաեւ այլ բանաստեղծներ դարձեալ թոքախտի զոհ գացին: Բայց 20-րդ դարու գերմանացի գիտնական եւ մանրէաբան Քոխ հնարած է թոքախտի դէմ պատուաստը, եւ փրկած միլիոնաւոր մարդոց կեանքը: Հիմա թոքախտը դարձած է խաղալիք եւ չքացած:
Ֆրանսացի գիտնական Լուի Փասթէօր հնարած է կատաղութեան դէմ պատուաստը, իսկ ռուս գիտնական Մանտելիեւ մշակած է արեան խմբաւորումները (Ա. փոզիթիւ, Պէ. փոզիթիւ…): Աշխարհը երախտապարտ է այս եւ այլ գիտնականներու, որոնք բոլորն ալ իրենց բնագաւառներուն մէջ աշխատած են եւ բարիք բերած մարդկութեան:
Եւ ահա 21-րդ դարու ներկայ գիտութեան սրընթաց վերելքին մէջ ի յայտ եկաւ «Քորոնա» կոչուած ժահրը, որ խլեց ու տակաւին կը խլէ բազմահազար մարդոց կեանքը: Չինաստանի Ուհան քաղաքէն ծնունդ առած եւ ամբողջ աշխարհը կլանած ժահրին դէմ գիտութիւնը անզօր է, եւ մինչեւ հիմա ոչ մէկ գիտնական կրցած է զայն հակակշիռի տակ առնել:
Աջակողմեան եւ ձախակողմեան հակումներով երկիրներ` քաղաքականութիւնը մէկդի դնելով, իրարու օգնութեան հասան: Երեւակայեցէք պահ մը Միացեալ Նահանգներ օգնութիւն առաջարկեցին Իրանին, սակայն Իրանի նախագահ Հասան Ռուհանի մերժեց: Ռուսիա իր կարգին` իր կարելիութեան սահմաններուն մէջ օգնութիւն առաքեց Միացեալ Նահանգներուն:
* * *
Օրեր առաջ, երբ լիբանանեան «Էլ. Պի. Սի.» պատկերասփիւռի կայանէն երեկոյեան լուրերը կը դիտէի, տեսայ, որ Իտալիոյ մէջ լացակումած իտալացիներ արցունքոտ աչքերով եւ ջղային վիճակով իրենց մեռելները կը թաղէին: Եւ ոչ միայն Իտալիոյ մէջ:
Վստահաբար գիտութիւնը պիտի յաղթահարէ նաեւ ա՛յս խոչընդոտը եւ համայն մարդկութիւնը պիտի փրկէ «Քորոնա» կոչուած ժահրի ճիրաններէն:
Այս անգամ պատմութիւնը ինքզինք կը կրկնէ իբրեւ ողբերգութիւն:
