Անդրադարձ. Պատմական Քարտէսները Կ՛անհանգստացնեն Եւ Շփոթի Կը Մատնեն Ազրպէյճանը

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ

Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւ 4 մարտ 2020-ին մասնակցեցաւ բացումին հիւսիս արեւմտեան, Հայաստանի մերձակայ Թովուզ շրջանի պատմական ժողովրդագրական թանգարանին, ուր պատերուն վրայ ցուցադրուած քարտէսները զայրացուցին, մտահոգեցին եւ ահազանգի մատնեցին զայն:

1. Իլհամ Ալիեւ յանդիմանելով կը հրահանգէ Թովուզի շրջանի ղեկավար Մամետ Մամետովին փոխել քարտէսները՝ վայրերը ազրպէյճանական անուններով փոխարինելով:

«Արմենփրես» 6 մարտ 2020-ին «Ալիեւը զայրացած է Ազրպէյճանի թանգարանի քարտէսներուն վրայ միայն հայկական տեղանուններ տեսնելով» խորագիրով կը գրէ (1). «Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւին զայրացուցած է այն հանգամանքը, որ Ազրպէյճանի աշուղական արուեստի պետական թանգարանին մէջ կախուած քարտէսներուն վրայ միայն հայկական տեղանուններ յայտնուած են: Ըստ «Արմենփրես»-ի՝ թանգարանին բացման ընթացքին տեղի ունեցած միջադէպին տեսանիւթը համացանցով տարածուած է:

«Իլհամ Ալիեւը, չհամակերպելով այն մտքին, որ Ուրարտու թագաւորութեան ժամանակաշրջանին Ազրպէյճան պետութիւն գոյութիւն չէ ունեցած, պահանջած է քարտէսին վրայ աւելցնել նաեւ ազրպէյճանական իբր թէ հնագոյն քաղաքներու անուանումները:

«Ազրպէյճանի նախագահը թանգարանի տնօրէնին հրահանգած է նաեւ հայկական Դիլիջան, Սեւան, Հրազդան եւ շարք մը այլ անուանումները փոխարինել ազրպէյճանականով»: ԱՀԱՒԱՍԻ՛Կ՝ ՀԵՌԱՏԵՍԻԼԻ ՈՒՂԻՂ ՀԱՂՈՐԴՈՒՄՈՎ ՏԵՂԻ Կ՛ՈՒՆԵՆԱՅ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ ԽԵՂԱԹԻՒՐԵԼՈՒ ՀՐԱՀԱՆԳ՝ ՆՈՅՆԻՆՔՆ ԱԶՐՊԷՅՃԱՆԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻՆ ԿՈՂՄԷ:

Նոյն նիւթով «Լրագիր.ամ»-ի մէջ 8 մարտ 2020-ին Նայիրա Հայրումեան «Ալիեւը Ազրպէյճանը չգտաւ քարտէսին վրայ. ի՛նչ կը պատահի, եթէ Թուրքիան ու Ռուսիան չկարողանան կրկին համաձայնութեան գալ» խորագիրով կը գրէ.

2. Հռոմի Վիա Տէյ Ֆորի Իմփերիալի պողոտայի կողքին գտնուող մարմարէ 146 թուականի քարտէսը, ուր կ՛երեւին Հռոմէական կայսրութեան ժամանակակից երկիրները:

«Ալիեւը ծանօթացած է ցուցանմուշներուն ու նախատած Թովուզի շրջանի ղեկավար Մամետ Մամետովին. «Սա ո՞ր դարու քարտէս է: Պէտք է գրել: Ամէն քարտէսի տակ պէտք է գրուի, թէ ո՛ր դարու է, որովհետեւ պետութիւններ ու սահմաններ փոխուած են: Ուրկէ՞ բերած էք այս քարտէսը: Մշակոյթի նախարարութենէ՞ն: Գրուած են հնագոյն անուանումներ, օրինակ՝ Սիսիան: Այն ժամանակ Սիսիան անուանում չկար, յետոյ յօրինած են: Քարտէսին վրայ Ազրպէյճանի այժմու տարածքին վրայ ոչ մէկ պատմական անուանում չկայ բացի Մինգեչաուրէն, հակառակ անոր որ Պարտան, Կապալան, Նախիջեւանը մեր հնագոյն քաղաքներն են… այստեղ նշուած չէ Կովկասեան Ալպանիա պետութիւնը, բայց տեսէք ի՛նչ տառերով գրուած է Ուրարտու: Իսկ եթէ (թանգարան այցելող*) երեխան հարցնէ՝ ո՞ւր է իմ հայրենիքս, ո՞ւր են մեր հնագոյն քաղաքները: Անոր փոխարէն Ուրարտու կը տեսնէ»,- ըսած է Ալիեւ»:

3. Հռոմի Վիա Տէյ Ֆորի Իմփերիալի պողոտայի կողքին գտնուող մարմարէ քարտէսները

«Սա երգիծական հաղորդում չէ, այլ պաշտօնական տեղեկութիւն: Ազրպէյճանի մէջ իրօք չեն գիտեր ինչպէ՛ս հիմնաւորել այդ անունով պետութեան գոյութիւնը: Չեն գիտեր, թէ Պաքուն ինչ փաստեր առաջ քաշելու է, երբ քարիւղը վերջանայ, իսկ Ազրպէյճանը իբրեւ քարիւղի տակառ կորսնցնէ իր նշանակութիւնը: Ի՞նչ կը պատահի, եթէ Թուրքիան ու Ռուսիան չկարողանան նորէն համաձայնիլ: Միթէ պիտի ստիպուին հողե՞րը վերադարձնել օրինական տէրերուն:

«Թուրքիան նոյնպէս անհանգիստ է: Էրտողանը Փութինը հրաւիրած է Թուրքիա՝ մասնակցելու միջպետական յարաբերութիւններու հաստատման 100-ամեակին: Այդ յարաբերութիւններուն հիմքը Հայաստանի բաժանման շուրջ ռուս-թրքական համաձայնութիւնն է:

«Հայաստանն ալ կը պատրաստուի Սեւրի դաշնագիրի 100-ամեակին: Հայաստանի նախագահ Արմէն Սարգսեանը 3 մարտին ընդունեց ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ Յակոբ Տէր Խաչատուրեանը ու անոր հետ քննարկեց Հայոց ցեղասպանութեան 105-ամեակի ու Սեւրի դաշնագիրի 100-ամեակի ձեռնարկները:

«Աթաթուրքի մահուան 79-ամեակի հանդիսութեան ընթացքին Էրտողան յայտարարած էր. «Ուժերը, որոնք Թուրքիան ստիպած էին նահանջելու ազատագրական պայքարի սահմաններէն, այսօր կը փորձեն ստիպել Անգարան՝ վերադառնալու Սեւրի դաշնագիրի պայմաններուն»:

«2016 թուականի աշնան ան կոչ ուղղած էր՝ վերանայելու 1923-ի Լոզանի դաշնագիրը, որ վճռեց Օսմանեան կայսրութեան փլուզումը, երբ Թուրքիան կորսնցուցած էր Օսմանեան կայսրութեան երբեմնի տարածքներէն՝ Արաբիան, Եգիպտոսը, Սուտանը, Թրիփոլիդանիան (այժմ Լիպիա*), Անդրյորդանանը, Պաղեստինը, Լիբանանը, Սուրիան, Եգէական ծովու կղզիները եւ Միջագետքի վրայ վերահսկողութիւնը: Միայն Ռուսիոյ հետ համաձայնութեամբ Թուրքիան իրեն պահեց հայկական տարածքները» (2):

4. Երկրորդ քարտէսը՝ Հայաստանը կրկին մինչեւ Կասպից ծով
5. Բոլոր քարտէսները:

Նոյն նիւթով՝ ազրպէյճանական «Թրէնտ» գործակալութիւնը 7 մարտ 2020-ին. «Նախագահ Իլհամ Ալիեւ դիտողութիւն կ՛ընէ շրջանի գործադիր մարմնի ղեկավարին. «Դուն քարտէս մը դրիր եւ կը խորհիս, թէ գործդ վերջացա՞ւ: Երեխաներ պիտի գան այստեղ եւ ի՞նչ պիտի սորվին այս քարտէսէն» խորագիրով կը գրէ (3) եւ տեսերիզը կը տեղադրէ (4): Ստորեւ թարգմանաբար կը ներկայացնեմ Ալիեւի խօսքէն հատուած մը.

«Ազրպէյճանի այժմու երկրամասէն որեւէ մէկ քաղաքի անուն չկայ: Ասոր պատասխանը ունի՞ք: Դուք քարտէս մը ցուցադրած էք եւ կը կարծէք, թէ ձեր գործը վերջացա՞ծ է: Այս քարտէսը մեր պատմութիւնն է: Երեխաները կու գան այստեղ, բայց անոնք ի՞նչ պիտի հասկնան այս քարտէսէն: Ընդհանրապէս յստակ չէ, թէ այս ի՛նչ է, միայն Աստուած գիտէ, թէ ուրկէ՛ բերած էք այս քարտէսը: Դուք պէտք չէ այսպէս վերաբերիք: Դուք թանգարանը կը լեցնէք ցուցանմուշներով եւ կը կարծէք, թէ աւարտա՞ծ էք այդ գործը: Փաստօրէն, այս երեխաներու սենեակ է: Ի՞նչ կը պատահի, եթէ երեխան գայ եւ հարցնէ, թէ սա ի՞նչ է, ո՞ւր է իմ հայրենիքս: Ո՞ւր են մեր վաղեմի քաղաքները – փոխարէնը՝ Ուրարտու կը տեսնենք այստեղ եւ նայեցէք ի՞նչ տառերով (շատ մեծ*) Ուրարտու գրուած է: Ուրեմն, այս (քարտէսը*) պէտք է վերանայուի: Մշակոյթի նախարարութեան հետ կապուէ՛, քարտէսները ճշգրիտ պէտք է ըլլան եւ ցոյց տան թուականները», ըսաւ նախագահը»:

«Ազերնիուզ» կայքէջը 4 մարտ 2020-ին կ՛աւելցնէ. «Ալիեւ կ՛ըսէ. «Անոնք (վայրերը*) Հայաստանի մէջ են: Այս հողերը պատմականօրէն հնամենի ազրպէյճանական հողեր են: Ուրեմն, պէտք է սրբագրես այստեղ: Անունները ազրպէյճաներէն գրեցէք: Օրինակ, ոչ թէ «Դիլիջան», այլ Դիլիգան: Սեւանը Կոյչա լիճ պէտք է ըլլայ, այստեղ Սեւան գրած էք: Հրազդան գետին իսկական անունը Զանգի է: Դուք պէտք է միայն այս անունները գործածէք: Ի վերջոյ ասոնք բոլորը մեր հնամենի հողերն են: «Եղէգնաձորը» նոր անուն է, որուն փոխարէն անոր հնամենի ազրպէյճաներէն անունը գրեցէք: Ուստի այս բոլորը պէտք է սրբագրուին» (5):

Անշուշտ այդ նշուած քարտէսը ճշգրիտ է, սակայն տգիտութիւնը մէկ կողմէ եւ միւս կողմէ հակահայ ատելավառ մոլուցքը կը մղեն զիրենք քարտէսէն ջնջելու աւելի քան չորս հազարամեայ Հայաստանն ու անոր քաղաքները, 1918-ին ստեղծուած, այժմ միայն 102 տարեկան Ազրպէյճանի թաթարներուն կողմէ…

Պէտք է ազրպէյճանցիները յիշեն կամ՝ գիտնան, որ Թովուզ քաղաքը 1918-էն առաջ, ցարական Ռուսիոյ շրջանին, կայսրութեան հայաշատ Ելիզավետպոլ նահանգին մէջ էր, որուն մայրաքաղաքը Գանձակն էր, իսկ աւելի առաջ՝ շրջանը Մեծ Հայքի հայկական Աղուանք նահանգն էր:

Այժմ քարտէսի զաւեշտական այլ դրուագ մը, քաղուած Արսէն Մելիք Շահնազարովի «Նակորնօ-Ղարաբաղ – իրականութիւններ սուտերու դիմաց» ռուսերէն գիրքէն քաղուած եւ անգլերէնի թարգմանուած «Արդ-ա-ցոլում» կայքէջին կողմէ եւ հրապարակուած 13 յունուար 2020-ին (6), ստորեւ յօդուածը հայերէնի կը թարգմանեմ:

«1992-ի ամրան Հռոմի մէջ տեղի ունեցաւ ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի ժողովը: Ղարաբաղի պատուիրակութեան փոխներկայացուցիչն էր Արկադի Ղուկասեանը, որ հետագային արտաքին գործոց նախարար, ապա Արցախի Հանրապետութեան նախագահ դարձաւ՝ յաճախ հակառակորդները (ազրպէյճանցիները) անճարակ կացութեան կը մատնէր իր սրամտութեամբ եւ արագ հակադարձելով:

«Ժողովին, ճնշելով ազրպէյճանական պատուիրակութեան անդամներէն մէկուն հիմնաւորումը, որ կը պնդէր, թէ Ղարաբաղը միշտ եղած է Ազրպէյճանի մաս, Ղուկասեանը իրաւամբ նշեց, որ կարելի չէ խօսիլ Ղարաբաղի մասին ՝ իբրեւ Ազրպէյճանի բաղկացուցիչ մաս, քանի որ Արցախը կամ Ղարաբաղը ամբողջ աշխարհին յայտնի է իբրեւ հայկական՝ հազար տարիէն աւելի, մինչ Ազրպէյճանը՝ հազիւ 70 տարեկան է:

«Դադարին, Նիզամի Պախմանով, որ կը ներկայացնէր Ղարաբաղի ազրպէյճանական համայնքը, կը մօտենայ Ղուկասեանին, որուն ծանօթ էր խաղաղ ժամանակաշրջանին: Նախկին վերակացու, տարեց Պախմանովը հազիւ երկու շաբաթ Շուշիի քաղաքապետ նշանակուած էր, երբ Ղարաբաղի ինքնապաշտպանութեան ուժերը ազատագրեցին Շուշին: Այս մարդը ուժասպառ դարձած էր բանակցութիւններուն ընթացքին, քանի որ շատ քիչ բան հասկցած էր՝ ռուսերէնին քիչ ծանօթ ըլլալուն:

«Պախմանով Ղուկասեանին կ՛ըսէ. «Լսէ՛ Արկադի, ինչո՞ւ այսպէս կ՛ըսես: Իմ մեծ հայրս Շուշիի մէջ ապրած է, իմ մեծ մեծ հայրս 150 տարի առաջ Շուշիի մէջ ապրած է, եւ դուք կը պնդէք, որ Ազրպէյճանը 70 տարեկան է»:

«Այդ երեկոյեան, երբ Ղուկասեան Հռոմի մէջ կը պտտէր, դէմ յանդիման կու գայ հին աշխարհի քարտէսի մը, որ կը ներկայացնէր Հռոմի կայսրութիւնը եւ Մեծ Հայքը: Ղուկասեան կը վերադառնայ պանդոկ, կը գտնէ Պախմանովը եւ անոր կ՛ըսէ. «Նիզամի ես սխալեր եմ: Հիմա քաղաքին մէջ աշխարհի հնամենի քարտէս մը տեսայ, որուն մէջ Ազրպէյճանը կայ», եւ կը բացատրէ քարտէսին վայրը:

«Պախմանով կը հաւաքէ Ազրպէյճանի պատուիրակութիւնը եւ կ՛ուղղուին դէպի քարտէսը: Երբ կը հասնին, անոնք քարտէսին դիմաց սառած կը մնան…»:

Այս նոյն նիւթով, ազրպէյճանական «Թրէնտ» լրատու գործակալութիւնը 11 սեպտեմբեր 2009-ին, «Ազրպէյճանական  երկրամասը իբրեւ Հայաստան ներկայացուած է Փոմփէյի (Pompeii) պատերուն վրայ» խորագիրը կրող նոյն քարտէսին նկարը հրապարակած է (7): Կան նաեւ ազերի այլ ծիծաղելի անդրադարձներ, որոնց մասին չ՛արժեր խօսիլ:

Մինչ այդ, այս 5 քարտէսներուն գտնուած վայրը ընդհանրապէս սխա՛լ ներկայացուած է: Ինչպէս կը տեսնէք, «Թրէնտ» գործակալութիւնը՝ Փոմփէյի մէջ է կ՛ըսէ, որ Հռոմէն շուրջ 250 քմ հարաւ է, ոմանք՝ Վատիկանի թանգարանի պատին վրայ եւ այլն… Ճշգրիտ հասցէն՝ Հռոմի Քոլոզիումէն՝ ամփիթատրոնէն 200 մեթր դէպի արեւմուտք Վիա Տէյ Ֆորի Իմփերիալի պողոտային վրայ գտնուող Մաքսենթիուս մայր տաճարի (Basilica of Maxentius) արտաքին պատերէն մէկուն վրայ կը գտնուի, որ կը ներկայացնէ տարբեր ժամանակներու, եւ 117 թուականի ամենամեծ Հռոմէական կայսրութեան մարմարեայ քարտէսները, որոնք պատրաստել տուած է Պենիթօ Մուսոլինին 1934-ին, ապա 1936-ին աւելցուցած հինգերորդը՝ ներառելով Ափրիկէէն մաս մը, մինչեւ Եթովպիա (8): Տես նաեւ 1996-ին վերանորոգուած քարտէսներուն բացման արարողութիւնը՝ տեսանիւթ (9):

13 մարտ 2020

 

* Լուսաբանութիւնները իմս:

(1) https://armenpress.am/arm/news/1007596.html

(2) https://www.lragir.am/2020/03/08/524931/

(3) https://en.trend.az/azerbaijan/politics/3203585.html

(4) https://youtu.be/tt0ais1FGzo

(5) https://www.azernews.az/nation/162501.html

(6)https://allinnet.info/history/how-azerbaijanis-froze/

(7) https://en.trend.az/azerbaijan/politics/1538519.html

(8) https://www.walksinrome.com/blog/maps-and-mussolini-via-dei-fori-imperiali-rome

(9) https://www.youtube.com/watch?v=lvdA6FA8iOQ&feature=youtu.beտեսանիւթ

 

 

 

 

Like on Facebook
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )