Քսաներորդ դարու անհամար աղէտներուն մութ շարքը փակող Սպիտակի մահասփիւռ երկրաշարժէն ասդին` երեք խռովայոյզ տասնամեակներ իրենց ետին թողած են դարաշրջանային ընդհարումներու, փլուզումներու եւ վերականգնումներու տարապայման շրջան մը, որուն անհաստատ սեմին այսօր կանգնած կը մնայ հայաշխարհն ու ամբողջ մարդկութիւնը:
Սպիտակի ընդերքէն ժայթքող ու տարածուող օրհասական կործանումին առաջին օրէն իսկ Հայ օգնութեան միութիւնը իր համատարած բոլո՛ր միաւորներով, հաւատարիմ իր կոչումին ու մարդասիրական երկարամեայ հունձքին, գործի անցաւ եւ համայն հայութեան ու քաղաքակիրթ մարդկութեան կողքին` հասնելու եւ ամոքելու իր հազարամեայ ժողովուրդին յանկարծահաս ու կսկծալի կորուստներուն ջլատիչ ցաւը:
Շուրջ ութ տասնամեակներու բացակայութենէ ետք, որուն ընթացքին տարագիր Հայ կարմիր խաչը, սփիւռքի տարածքին իր ցուցաբերած աննկուն ու նուիրեալ մարդասիրական գործունէութեան ճամբով, իրաւամբ դարձեր էր հայ կիներու ամենատարածուն ու գործունեայ կազմակերպութիւն, կը վերադառնար մայր հայրենիք` որպէս Հայ օգնութեան միութիւն:
Աւերեալ Շիրակի մարզի անպատսպար ժողովուրդին անմիջական կարիքները ստիպեր էին, որ օտարածին բռնատիրութեան մը վարիչները` ի խնդիր արտաքին անհրաժեշտ օգնութեան, ու գործակցութեան, շուրջ եօթը տասնամեակներէ ետք վերցնէին երկաթէ վարագոյրը` բանալով իրենց դռները օգնութեան ձեռք պարզած քաղաքակիրթ աշխարհին…
Երկրաշարժին յաջորդող ամիսներուն ընթացքին Հայ օգնութեան միութեան կեդրոններուն մէջ ընկերուհիները տիւ եւ գիշեր ծառայեցին յօժարակամ եւ անշահախնդիր` փառք դաւանելով անաղմուկ բարիքը եւ անտրտունջ յոգնութիւնը: Երկրաշարժի աղէտեալներու աշխատանքներուն ընթացքին ՀՕՄ-ը մասնակցեցաւ` ապահովելով տասնեակ բեռնատար օդանաւեր, որոնք կ՛ընդգրկէին` դեղորայք, հագուստեղէն, ճաշ, բժշկական գործիքներ եւ այլ պէտքեր` աշխարհի չորս կողմերէն, մաս կազմեց շինարարութեան եւ վերակառուցման աշխատանքներուն, բացաւ շարժուն դարմանատուներ եւ հոգեբանական կեդրոն, գործուղեց բժշկական մասնագէտներ եւ կամաւորներ դէպի Հայաստան եւ սատարեց ուսումնասիրութեան ծրագիրներու: ՀՕՄ-ը նաեւ հիմը դրաւ որբախնամ եւ որբերու ուսման ծրագիրը, որ կը շարունակէ հազարաւոր ծնողազուրկ պատանիներու խնամք տալ: Ըստ պատշաճի, Կեդրոնական վարչութեան անդամներ Միացեալ Նահանգներու, Խորհրդային Միութեան եւ Հայաստանի պատկան մարմիններուն հետ հանդիպումներ ունեցան: 1998-ին նաեւ իր դռները բացաւ ՀՕՄ-ի Ախուրեանի «Մօր ու մանկան կեդրոն»-ը, եւ 2005-ին Ծննդատունը, որ այսօր կը հանդիսանայ Շիրակի մարզի լաւագոյն հիւանդանոցներէն:
Երէկ դարմանումի կարօտ խորունկ վէրքեր ունէր հայութիւնը, այսօր հայրենակերտումի աշխատանքները կը շարունակուին: Սպիտակի երկրաշարժէն 30 տարիներ անց Հայ օգնութեան միութիւնը կառչած կը մնայ իր գաղափարական սկզբունքներուն եւ իր բարեսիրական առաքելութեան զուգընթաց կը շարունակէ իր ազգանպաստ ծառայութիւնը հայրենիքի մէջ:
Կեանքն ու մահը տեսած մեր ՀՕՄ-ուհիները այժմ առաւել գօտեպնդուած իրենց ծառայասիրական սկզբունքներուն մէջ` ամէնօրեայ ներկայութիւն են հայ կեանքին մէջ: Եւ երբ կը կարծուէր, թէ անհնար է վերակառուցել հայրենիքը, կնոջական այս վիթխարի կազմակերպութիւնը փաստեց, որ կարելի է յաղթել` խնամելով եւ դարմանելով, սիրելով ու մահուան յաղթելու վճռակամութեամբ:
ՀՕՄ-Ի ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ
