ԵՂԻԱ ԹԱՇՃԵԱՆ
27 տարիներ անցան Հայաստանի վերանկախացումէն, 27 տարի երկրին արտաքին քաղաքականութիւնը դիմագրաւեց դժուարութիւններ եւ մարտահրաւէրներ: Վերանկախացման առաջին իսկ օրերէն պայթեցաւ Արցախի ազատագրական պայքարը, եւ երկրին իշխանութիւնները նետուեցան դիւանագիտական դաշտ` խաղաղօրէն լուծելու հիմնահարցը, սակայն այս ուղին հանդիպեցաւ դժուարութիւններու:
Յստակ էր, որ Ռուսիոյ շահերուն չէր համապատասխաներ, որ արցախեան խնդիրը լուծուի խաղաղ միջոցներով: Քրեմլին մտահոգութիւն ունէր, որ Հայաստան եւ Ազրպէյճան ուղղուին դէպի Արեւմուտք, եւ այսպիսով Մոսկուա կորսնցնէ իր գերիշխանութիւնը Հարաւային Կովկասի վրայ: Հետեւաբար Ռուսիա ամէն ջանք պիտի թափէր, որպէսզի ղարաբաղեան խաղաքարտը մնար իր ձեռքերուն մէջ: Ասիկա գաղտնիք մը չէ, բազմիցս ռուսական կողմը արտայայտած է իր պատրաստակամութիւնը «խաղաղապահ» ուժեր ուղարկելու Արցախ-Ազրպէյճան շփման գիծ: Բան մը, որ մտահոգութիւն արթնցուցած է Երեւանի եւ Պաքուի մէջ:
Սակայն, միւս կողմէ, Երեւան այլ ելք չունի: Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքը եւ դրացիներուն հետ իր յարաբերութիւնը կը մղեն Երեւանի իշխանութիւնները, որ որդեգրեն ռուսամէտ արտաքին քաղաքականութիւն, եւ այս էր պատճառը, որ Հայաստան անդամակցեցաւ Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագիրի կազմակերպութեան: 1999-ին պայմանագիրը ուժի մէջ մտաւ: Սակայն այս պայմանագիրը չգոհացուց Հայաստանի պահանջը, որովհետեւ 2016-ի ապրիլեան քառօրեայ պատերազմը ցոյց տուաւ, որ Հայաստան պէտք է վարէ աւելի ճկուն արտաքին քաղաքականութիւն մը, որպէսզի սիրաշահի միջազգային ընտանիքին օժանդակութիւնը:
2017 նոյեմբերին Հայաստանը եւ Եւրոպական Միութիւնը ստորագրեցին համաձայնագիր մը` բարելաւելու համար երկկողմանի յարաբերութիւնները տնտեսական, քաղաքական եւ առեւտրական բնագաւառներուն մէջ: Անշուշտ ասիկա դժուարութիւններու պիտի հանդիպէր, եթէ Քրեմլին «կանաչ լոյս» ցոյց չտար Երեւանին: Այն ժամանակ լոյս տեսան բազմաթիւ վերլուծութիւններ, ուր եւրոպացի վերլուծաբաններ ողջունեցին Հայաստանի հաւասարակշռուած արտաքին քաղաքականութիւնը, իսկ ռուսական մամուլը վերապահութեամբ մօտեցաւ այս հարցին եւ նոյնիսկ Հայաստանի քայլը որակեց «քաղաքական դաւաճանութիւն»:
Արեւմուտք կամ Ռուսիա. այս հարցը մեր նախորդ սերունդներուն միտքին մէջ էր նաեւ, երբ պոլշեւիկները Երեւան մտան, իսկ անգլիացի գնդապետները լեռներու բարձունքներէն կը դիտէին Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան անկումը: Այսօր, այս բոլորով հանդերձ, Երեւանի նոր իշխանութիւնները կը շարունակեն նախկիններուն ուղեգիծը եւ կը փորձեն հաւասարակշռուած քաղաքականութիւն վարել: Սակայն այս անգամ Երեւանի աչքերը ուղղուած են դէպի արեւելք` Չինաստան, Հնդկաստան եւ Ճափոն, եւ հոն է, որ Հայաստանը պիտի գտնէ այն, ինչ որ ուրիշ տեղեր պիտի չկարենայ որսալ: Այո՛, քաղաքական օժանդակութեան մասին չեմ խօսիր, այստեղ ո՛չ Արցախի, ո՛չ ալ Ցեղասպանութեան ճանաչումի խնդիր կայ, որովհետեւ այս երկիրները պիտի չուզեն իրենց յարաբերութիւնները խզել Թուրքիոյ հետ: Բայց անոնք պատրաստ են բարեկամական եւ առեւտրական կապեր հաստատելու Հայաստանի հետ: Հայաստանի մէջ տեղեկատուական արհեստագիտութեան զարգացումը բաւական արձագանգ գտաւ այլ երկիրներու մէջ, ուր ԹՈՒՄՕ կեդրոնը սկսաւ մասնաճիւղեր բանալ: Հո՛ս է Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան ապագան:
Հետեւաբար Հայաստանի համար պէտք չէ ընտրանք ըլլայ կա՛մ Ռուսիան, կա՛մ ալ Արեւմուտքը, այլ Երեւանի հայեացքը պէտք է ուղղուի նաեւ դէպի արեւելք, որպէսզի աւելի ճկուն եւ անկախ արտաքին քաղաքականութիւն մը վարէ:
