Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ
«Ախպար» թերթը անդրադարձած է Արժանթինի մէջ տեղի ունեցած «Հարաւի պիենալ»-ին, որուն մէջ տեղ գտած են «Արարատ լերան 11 տեսարանները» լուսանկարչական շարքը (Ժիլպեր Հաժ), ինչպէս նաեւ` Սինթիա Զաւէնի գործերը: Յապաւումներով կը ներկայացնենք թերթին յօդուածը:
Առաջին անգամ ըլլալով Լիբանան եւ Միջին Արեւելք յատուկ տաղաւարով մասնակցեցան «Հարաւի պիենալ»-ին (Լատին Ամերիկայի միջազգային ժամանակակից արուեստներու մեծ ցուցահանդէս): Այս մասնակցութիւնը կազմակերպուած էր լիբանանցի ակադեմական եւ գրող Նէյլա Թամրազի կողմէ` «Բանաստեղծութիւնը, քաղաքականութիւնը եւ տարածութիւնները» խորագիրով: Ցուցահանդէսին բացումը կատարուեցաւ 23 սեպտեմբերին, Թոքոմանի մէջ, Արժանթին: Ցուցահանդէսը բաց պիտի մնայ մինչեւ 31 դեկտեմբեր 2017:
Այնտեղ համախմբուեցան չորս սերունդներու պատկանող արուեստագէտներու գործերը` ընտրուած Թամրազի կողմէ, մեկնելով բանաստեղծական եւ քաղաքական դասերու յարաբերութենէն, որ ունին Լիբանանի եւ արաբական աշխարհին մէջ գտնուող վայրերը եւ բնական տարածքները: «Քաղաքագէտին եւ բանաստեղծին միջեւ յարաբերութիւնը հին է», կ՛ըսէ Թամրազը` ակնարկելով Արիստոտէլին ունեցած սերտ յարաբերութեան բազմաթիւ դարեր առաջ: Վայրերու գաղափարը կը միանայ լայն տարածքի գաղափարին (քաղաքական իմաստով), որ կը ներկայացուի «Հարաւի պիենալ»-ի առաջին ձեռնարկին ընթացքին` «Տիեզերական հարաւը» խորագիրով: Ցուցահանդէսը կ՛ընդգրկէ 16 երկիրներ եւ կը նպատակադրէ Հարաւային Ամերիկայի արուեստները հասանելի դարձնել աշխարհին` կոչ ուղղելով աշխուժացնելու երկխօսութիւնը ցամաքամասին եւ աշխարհին միջեւ, արուեստներու միջոցով: Ձեռնարկները կ՛անցնին ովկիանոսներու եւ ցամաքամասերու սահմանները` հասնելով Ափրիկէ, Ասիա, Միացեալ Նահանգներ եւ Եւրոպա, որոնք տարբեր մշակութային եւ արուեստի ցուցահանդէսներ կը կազմակերպեն այս պիենալին զուգահեռ:
Կազմակերպիչներուն նպատակն է սահմանները անցնիլ: Կայ քաղաքական դիրքորոշում ամէն ինչի նկատմամբ, որ այսօր տեղի կ՛ունենայ աշխարհին մէջ, ուր պատերը եւ քաղաքական ու զինուորական խոչընդոտները կը բազմանան: Իր ակադեմական, գրական եւ ցուցահանդէսներու թեքնիք կազմակերպութեան փորձառութեան ծիրէն ներս, վայրերու եւ տարածքներու թեման նեգրաւած է նաեւ Նէյլա Թամրազը: Այսպիսով, ան ընտրեց տարբեր ենթահողերէ եւ սերունդներէ արուեստագէտներ, ինչպէս` Սալիպա Տուէյհի (1915), Իթըլ Ատնան (1925), պաղեստինցի Սապա Ինապ (1980), լիբանանցի Տանիէլ Ժանատրի (1980), Սինթիա Զաւէն (1970), Ժիլպեր Հաժ, որ կը ներկայացնէ «Արարատ լերան 11 տեսարանները»(2009):
Գործերու ընդմէջէն պիտի շօշափենք կարեւորութիւնը վայրին, որ տակաւին կը հետաքրքրէ լիբանանցի եւ արաբ արուեստագէտները, ինչ որ ծնունդ առած է արուեստի ռահվիրաներու առաջին յարաբերութիւնէն` իրենց գիւղական շրջապատին հետ: Ժամանակակից արուեստագէտներուն համար աւելի բարդ կ՛ըլլայ աշխատիլ վայրերուն հետ, որովհետեւ անոնք վերատեսութեան կ՛ենթարկեն այս աշխատանքը` նկատի առնելով քաղաքական իրադարձութիւնները, որոնք տեղի կ՛ունենան այժմ Միջին Արեւելքի մէջ:
Համագործակցութեամբ լիբանանեան ցուցասրահներու, այս ցուցահանդէսը մեզի գաղափար մը կու տայ վայրին մասին` իբրեւ եզր, որ ունի բազմաթիւ նշանակութիւններ. սփիւռքի վայրեր, քաղաքական վայրեր, յիշողութեան վայրեր, գաղթի վայրեր, եւ վայրեր` իրենց վերացական եւ համապարփակ իմաստով:
Ժիլպեր Հաժ
Հաւաքածոն կ՛ընդգրկէ Արարատ լերան նկարներու շարք մը` Հայաստանի, Թուրքիոյ եւ Իրանի միջեւ: Տեսարան մը, որ կրկնուած է Պուրճ Համուտի սփիւռքահայերու տուներու մէջ, եւ ատիկա մղեց լիբանանցի նկարիչ Ժիլպեր Հաժը (1966)` աշխատելու «Արարատ լերան 11 տեսարաններու» նկարչական շարքին վրայ: Պէտք չկար այցելելու լեռը, որովհետեւ մարդիկ ատիկա իրենց տունը բերած էին: Հաժի ոսպնեակը կը հաւաքէ Արարատ լերան լուսանկարները եւ լերան տարբեր դրսեւորումները` մտերմիկ տարածութիւններու մէջ: Լուսանկարներ կը խառնուին տուներու կահ-կառասիներուն հետ, եւ պատերուն վրայ կախուած են նաեւ տան բնակիչներու նկարները: Այս բոլորը մեզ կը յանգեցնեն հայկական սփիռքի միացեալ եւ անձնական յիշողութեան, որ կը խորհրդանշէ երկիրը Արարատ լեռով: Իսկ Ժիլպերի չէզոք տարբերակը` լուսանկարելու համար լերան նկարները, այլ ոչ թէ` լեռը, կը նշանակէ պահպանումը հեռաւորութեան, որ մարդիկը կը բաժնէ իրենց երկրէն:
Սինթիա Զաւէն
Սինթիա Զաւէն (1970) կը փորձարկէ ձայնի տարածական չափը «Ձայն եւ անտառ» տեսերիզին մէջ (2016 թ.): Ձայնին եւ անոր շրջապատող տարածութեան միջեւ յարաբերութիւնը պահուած եւ երեւելի կապն է, որ լիբանանցի ժամանակակից արուեստագէտը եւ երաժիշտը կը յայտնաբերէ իր գործին մէջ: Եւ ասիկա հեռու չէ Զաւէնի ուղղութենէն, որ ձայնը կ՛օգտագործէ իբրեւ հիմնական տարր իր արուեւստի գործերուն եւ միջոցներուն մէջ` տեսերիզ, նկարչութիւն, տեղադրում: «Ձայն եւ անտառ» տեսերիզին մէջ 8-ամեայ աղջնակը` Ալեքսանտրա կը քալէ անտառին մէջ, երգելով, ձայնը բարձրացնելով եւ ցածցնելով եւ օգտագործելով միայն մէկ երաժշտական նոթա: Լռութիւնը եւ ձայնը, անոր ներկայութիւնը եւ բացակայութիւնը, վերամտածել կու տան ձայնին եւ անոր ներգրաւուածութեան մասին` այս բնական վայրին մէջ: Զաւէն կ՛օգտագործէ տեսողական եւ ձայնային խաղեր, ուր կը թուի, որ աղջկան շարժումը եւ բերանը դուրս կը հանեն արձագանգը, եւ ոչ իսկական ձայնը:
