«Ազդակ»-ի մամլոյ լսարաններու ծիրին մէջ երէկ` չորեքշաբթի, 11 հոկտեմբեր 2017-ին, երեկոյեան ժամը 7:00-ին, «Ազդակ»-ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ դոկտ. Մովսէս Հերկելեան ներկայացուց «Յովհաննէս Այվազովսկիի հայկականութիւնը` ծովանկարչութեան ընդմէջէն» նիւթը:
Ձեռնարկը բացուած յայտարարեց «Ազդակ»-ի պատասխանատու խմբագիրներէն Ժագ Յակոբեան: Ան իր խօսքին մէջ ըսաւ, որ «Ազդակ»-ի 132-րդ մամլոյ լսարանով լուսարձակները պիտի սփռուին գեղանկարչութեան պատմութեան մէջ մեծահռչակ հայազգիին` Այվազովսկիի ժառանգականութեան վրայ, եւ պիտի արժեւորուի անոր հայկականութիւնը իր արուեստին միջոցով: Ան յայտնեց, որ «Ազդակ»-ի մամլոյ լսարաններուն կարեւոր մէկ մասը մինչեւ հիմա յատկացուած եղած է հայկական կեանքը յուզող քաղաքական, ազգային, գաղափարական, հայապահպանական, մշակութային եւ մամլոյ վերաբերող զանազան հարցերու, սակայն այս լսարանին նիւթը կը կեդրոնանայ միայն արուեստի բնագաւառին վրայ:
Դոկտ. Մովսէս Հերկելեան նախ ներկայացուց Այվազովսկիի կենսագրական գիծերը, ապա ըսաւ, թէ երբ Այվազովսկիի գեղանկարչական արուեստին մասին կը խօսուի, յատկապէս հայ արուեստաբանները եւ մեկնաբանները ընդհանրապէս կ՛ըսեն, որ Այվազովսկին գացած է հայկական դպրոց, ան շատ լաւ հայերէն գիտցած է, եղած է ազգային գործիչ, ան հայկական նիւթերով նկարներ նկարած է, ինչպէս` Խրիմեան Հայրիկը, հայ ժողովուրդի մկրտութիւնը, Վարդան զօրավարի երդումը, Արարատէն շարք մը նկարներ, Սեւանը, Մխիթարեան միաբանութեան կղզին եւ միաբանները եւ այլն: Ան կապ ունեցած է երկու կաթողիկոսներու` թէ՛ Աշտարակեցիին, թէ՛ Խրիմեան Հայրիկին հետ: Այս բոլորը ապացոյց են անոր հայկականութեան եւ ազգային դիմագիծ ունենալուն, բայց դիմանկարները եւ քաղաքային տեսարանները ծովանկարներուն չափ չեն արժեւորուած:
Բանախօսը յայտնեց նաեւ, որ օտար արուեստաբաններ երկու մեծ արժանիք կը նշեն Այվազովսկիին գործերուն մէջ, մէկը` փոթորկոտ ծովը, տագնապը, կենաց մահու հարցը, մարդու եւ բնութեան զգաստ վիճակը, երկրորդը` լոյսի կիրարկումը: Շատ կը նշուի, որ Այվազովսկիին չափ ոչ մէկ գեղանկարիչ կրցած է լոյսի նրբութիւնները զգալ եւ պատկերել:
Դոկտ. Մովսէս Հերկելեան բացատրեց, թէ ինչպէ՛ս Այվազովսկին լոյսը նկարած է օրուան բոլոր ժամերուն, նոյնիսկ լուսնի լոյսի տակ եւ լոյսի ցոլացումները ջուրին մէջ: Լոյսի կիրարկումը շատ զօրաւոր ձեւով դրսեւորուած է Այվազովսկիի ստեղծագործութիւններուն մէջ:
Ան ապացոյցներով հաստատեց, որ Այվազովսկիին քով թէ՛ ըլլալ-չըլլալու տագնապը, թէ՛ լոյսի բացառիկ զգացողութիւնը կու գան անոր ցեղային պատկանելիութենէն:
Մովսէս Հերկելեան սահիկներու միջոցով ցուցադրեց եւ մեկնաբանեց Այվազովսկիի գեղանկարներէն գեղեցիկ հաւաքածոյ մը, ինչպէս` «Քաոսը», «Բանաստեղծին հարսանիքը», «9-րդ ալիք» եւ այլ բազմաթիւ գեղանկարներ: Ան ըսաւ, որ 1900 թուականին «Թրքական նաւուն պայթումը» նկարը տակաւին չաւարտած սրտի կաթուածի պատճառով մահացաւ Այվազովսկի:
Նիւթի աւարտին Մովսէս Հերկելեան պատասխանեց ներկաներու հարցումներուն:
