Հայ Դպրոցը` Սուգի Մէջ. Լուսին Մալիքեանը` Ուղեցոյց Փարոս

ՍԵԴԱ ՊԻՊԵՐԵԱՆ
Տնօրէնուհի Մարսէյի Համազգայինի ճեմարանի

Առիթը ունեցանք արդէն ոգեկոչական ամփոփ անդրադարձով մը յարգելու յիշատակը` տարուան շիջող դէմքերէն Լուսին Մալիքեան որակեալ մանկավարժին, այն քիչերէն, որոնց գործօն կեանքը լրիւ նոյնացած եղաւ Հայ դպրոցին հետ:

Ստորեւ Ֆրանսայի մեր գաղափարակից օրկան  «Ֆրանս Արմենի» ամսաթերթէն թարգմանաբար կը ներկայացնենք աւելի ծաւալուն, լրացուցիչ անդրադարձ մը` Լուսին Մալիքեանի բազմամեայ գործընկեր եւ Համազգայինի Մարսէյի Ճեմարանի ներկայ տնօրէնուհի Սեդա Պիպերեանի գրիչէն:

Համառօտակի ուրուագծելէ ետք Լ. Մալիքեանի ասպարէզը, այսինքն, փաստօրէն, կենսագրութիւնը, վարժարանի ղեկին վրայ իրեն յաջորդող յօդուածագիրը կ՛ընէ կարեւոր շեշտադրում մը: Այն, որ Լուսին Մալիքեան, թէեւ` մանկավարժական նոր մեթոտներու հաղորդ եւ կիրարկող, երբեք տուրք չէ տուած մեթոտներու ֆեթիշացման, կամ այլապէս` իբրեւ «մոտա» ընկալման փորձութիւններու: Ան մնայուն ղեկավար սկզբունք է ունեցած, որ մանկավարժութեան անփոխարինելի ոսկի բանալին`  գիտելիքը  կեանքի վերածելն է, աշակերտին հետ «դպրոցը ապրիլն» է (ինչպէս կը բնորոշէ Պիպերեան):

Մեր շուրջ, մանկավարժութեան դաշտերուն մէջ տեղ-տեղ ծլող նորարական ճիգերը բոլորն ալ անկասկած ողջունելի են, ու աւելի՛ն, արժանի են գուրգուրանքի: Անոնք լաւ հակադեղ են քարացած սովորամոլութեան եւ սիրողական թափթփածութեան, որոնցմով թունաւորուած`  արեւմտահայերէնի ուսուցումը կը թառամի սփիւռքի գրեթէ ողջ տարածքին: Բայց լաւ պիտի ըլլար, որ այդ ճիգերը, սկիզբէն աշխարհ երկնելու իրենց խանդավառ, թերեւս եւ մենամոլ խաբկանքներուն մէջ, երբեմն յիշէին մալիքեաններու լուսաւոր անցքը սփիւռքահայ Դպրոցի երկնակամարէն: Յիշէին մանաւա՛նդ, որ էականը մեթոտային յենարաններու յաճախ վաղանցիկ այս կամ այն կիրարկումը չէ, ու` անոր յաւակնոտ փողահարումը: Այլ տիկին լուսինները վարող, այդ բոլորի խորքը կազմող` գիտելիքը կեանքի մաս դարձնելու, «դպրոցը ապրելու» ընդհանուր սկզբունքը, որ այսօր չէ՛, որ կը հնարուի… Անպայմա՛ն պիտի շահէին գիտակցութեամբ, թերեւս նաեւ` քիչ մը համեստութեամբ…

Ծնած` Դամասկոս, Սուրիա, ապրած` Լիբանան, Լուսին Մալիքեան հայերէնի ուսուցման մարզին մէջ ու ամբողջ սփիւռքի համար հանդիսացաւ ուղեցոյց-փարոս մը: Եւ ասիկա` սկսած իր առաջին քայլերէն` Պէյրութի Համազգայինի Ճեմարանի մէջ, ուր` ֆրանսական համալսարանէ նոր վկայուած երիտասարդ ուսուցչուհի` կը ստանձնէր մանկապարտէզին ղեկը: Յեղափոխելու համար այդ մանկապարտէզի ուսուցման համակարգը` հանգստեան կոչելով (ինչպէս ինք կը սիրէր պատմել) Ճեմարանի հիմնադիր Լեւոն Շանթի պատրաստած «Այբբենարան»-ը:

Ինքզինք սահմանելով իբրեւ «տեքրոլիական»` իր կիրարկած նոր մեթոտներու հեղինակ մանկավարժ Օվիտ Տեքրոլիի անունով, ան այսպէս, քայլ առ քայլ, դասարանի ջերմ ու բաբախուն մթնոլորտին մէջ իսկ կը համադրէր մեթոտը, որ աւելի ուշ, Համազգայինի հրատարակչականէն համասփիւռքեան տարածումի կոչուելով, պիտի ճանչցուէր «Փոքրիկ Անին» եւ «Պետիկն ու գայլը» ընթերցարաններու անունին տակ:

Զուգահեռաբար, Լ. Մալիքեան կը կարգուէր ազգային վարժարաններու ցանցի մանկավարժական խորհրդատու եւ տասնամեակներու վրայ կ՛ապահովէր կազմաւորումը Միջին Արեւելքի դպրոցներու ուսուցիչներու մեծ մասին` մանկապարտիզպանուհիներ թէ նախակրթարանի ցած կարգերու դաստիարակներ:

Մարսէյի Ժամանակաշրջանը

Դէպքերու բերումով է, որ 1987-ին տիկին Լուսին, իր ամուսինին` Ժիրայր Մալիքեանին հետ միասին, կ՛անջատուէր այս բոլորէն ու Պէյրութէն: Կեանքը զինք կ՛առաջնորդէր ու կը հասցնէր Մարսէյի Պոմոն քաղաքամասը` Սապլը ժոն փողոցին անկիւնը: Հոն կը ստեղծուէր Համազգայինի վարժարանը, որ 6-րդի հանգրուանին հասած` կը փնտռէր հայերէնի ուսուցիչ եւ հայկական բաժանմունքի պատասխանատու տեսուչ:

Պատշաճեցման իր անհաւատալի ատակութեամբ, տիկին Լուսին կը վերցնէր այս նոր, դժուարին, բայց խանդավառող մարտահրաւէրը` ապահովելով հայերէնի վերահսկումը եւ ուսուցումը աւելի քան քսան տարի: Իր հիանալի կենսունակութեամբ, ան մանկապարտէզի իր նախնական կոչումէն անվարան կ՛անցնէր միջնակարգին, ապա` երկրորդականին: Ասոնց կողքին, տնօրէն-խորհուրդի սկզբնական անդամակցութենէն կ՛անցնէր տնօրէնութեան պաշտօնին` 1994-2005: Դեռ անկէ ետք, երկար տարիներ պահելու համար «իր» աւարտական դասարանը (հայ գրականութիւն), առանց մոռնալու գուրգուրոտ մնայուն իր հետեւումը մանկապարտէզին, որուն սպասուած «հինգշաբթիներու հիւրը» պիտի դառնար երկար տարիներ:

Դպրոցը Ապրիլ

Տարիներու անցքը չկրցաւ ընկճել տիկին Լուսինին ներքին ուժը, որ գիտէր ինքնանորոգուիլ աշակերտներուն հետ ու գործի մէջ, մնայուն շփումով:

Իր գաղտնի՞քը… Բայց անիկա ակնյայտ էր:

Տիկին Մալիքեան «չէր աշխատեր դպրոցի մէջ»:  Ան կ՛ապրէր դպրոցը: Իր կեանքն ու աշխատանքը մէկ ամբողջութիւն կը կազմէին: Համազգայինի դպրոցը իր տունն էր, ճի՛շդ այնպէս` ինչպէս եղած էր Պէյրութի Ճեմարանի մանկապարտէզը, երկա՜ր տարիներ: Տիկին Մալիքեան հայերէնը չէր ուսուցաներ, զայն կը ստեղծէր ամէն օր` քարտերու, գծանկարներու անսպառելի իր օժանդակներով, ամէն օր փոքրերու թէ մեծերու համար հնարուած խաղերու պահեստով, հայ լեզուի թէ գրականութեան, հայոց պատմութեան թէ հայ մշակոյթի սպասին. հազարումէկ այս միջոցներն ու գործիքները` բոլորն ալ ձգտող միակ թիրախի մը` բանալ աշակերտին ախորժակը: Ասոր աւելցնելով Լեւոն Շանթի հիմնական թելադրանքը` «Ուսուցիչը ընկերն է աշակերտին»: Ահա՛ տիկին Լուսինին հաւատամքը. եւ կը ստանաք, գոնէ` մասամբ, բանալին իր լուսաւոր ալքիմիային…

«Լուսին Մալիքեան Սերունդ»

Տիկին Լուսինին կրակը կը շարունակէ լուսաւորել իր աջակցութեամբ ստեղծուած գործը` ներշնչելով բոլոր անոնք, որոնք երջանկութիւնն են ունեցած գործակցելու իրեն հետ, եւ անպայման նաեւ, անկասկած` իրեն համար ամենաթանկագինը, իր հազարաւոր աշակերտները: Իր անունով կնքած ենք շրջանաւարտներու մեր երեք խումբերը` մանկապարտէզէն աւարտական դասարան(*). «Լուսին Մալիքեան սերունդ»:

* «Լուսին Մալիքեան աւարտականներ»-ու աշակերտները գիտցան պատիւ բերել իրենց կնքամօր յիշատակին. բացի պաքալորէայի առաջին մասի ամբողջական յաջողութենէ մը` իրենցմէ երեքը պսակուեցան «Շատ լաւ» յիշատակութեամբ: