Հարցազրոյցը վարեց` ՍԻԼՎԻ ԱԲԷԼԵԱՆ
Հինգշաբթի, 23 յունիս 2016-ին Համազգայինի «Լիւսի Թիւթիւնճեան» պատկերասրահին մէջ բացումը կատարուեցաւ գեղանկարիչներ Հրայրի եւ Անի Տիարպեքիրեան-Սաատէի միասնական առաջին ցուցահանդէսին: Հրայր ճանչցուած գեղանկարիչ է եւ ցուցահանդէսներով շրջած է արաբական աշխարհի եւ Եւրոպայի բազմաթիւ երկիրներ: Հրայրի ապրած արուեստի ճանապարհը եղած է հարուստ: Ան իր ապրած դժուարութիւնները եւ երջանիկ պահերը արտայայտած է լուսաստուերային եւ գունային հրաշալի ներդաշնակութեամբ: Անոր գործերը կը կրեն իւրօրինակ ոճ, կը հաղորդեն սէր ու գեղեցկութիւն: Մինչ Անիի գործերը բանաստեղծական շունչ կը կրեն ու կը մղեն մարդը ապրելու` գեղեցիկ երազը, հեռու առօրեայ խժդժութիւններէն:
Ցուցահանդէսին առիթով երկու արուեստագէտներուն հետ «Ազդակ» ունեցաւ հարցազրոյց մը, զոր կը ներկայացնենք ստորեւ:
«ԱԶԴԱԿ».- Քանիերո՞րդ ցուցահանդէսն է, որ կը կազմակերպէք: Ինչո՞վ կը տարբերի այս ցուցահանդէսը միւսներէն:
ՀՐԱՅՐ.- Շատ են ցուցահանդէսները, կրնամ ըսել` հարիւրերորդն է: Ցուցահանդէսներով շրջած եմ գրեթէ ամբողջ Եւրոպան, արաբական աշխարհի բոլոր երկիրները, Հիւսիսային եւ Հարաւային Ամերիկաներու շատ մը երկիրներ: Վերջին ցուցահանդէսս Մոսկուա եղաւ, մեծ արձագանգ ձգեց: Մօտիկ ապագային գործերս պիտի ներկայացնեմ Հայաստանի մէջ առաջին անգամ ըլլալով: Իսկ Համազգայինի ցուցասրահին մէջ այս ցուցահանդէսս չի տարբերիր միւսներէն, նոյն ոճս կը ներկայացնէ, բայց` քիչ մը տարբեր ու նոր գոյներով: Ունիմ քանի մը հատ վերացական բոլորովին նոր պատկերներ: Նոր ոճ մըն է, որուն կ՛ուզեմ հետեւիլ:
ԱՆԻ.- Ես անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած եմ Յունաստանի մէջ, ուր կ՛ապրիմ, նաեւ` Քուէյթի մէջ, Ժետտա, Յորդանան, Պէյրութ ու շատ երկիրներ: Իսկ այս ցուցահանդէսը մեր` իմ ու Հրայրին, առաջին միասնական ցուցահանդէսն է: Ոճական առումով մեր գործերը տարբեր են իրարմէ: Մեր մէջ հասարակաց գիծը լաւատեսութիւնն է, երկուքիս գործերը կը յատկանշուին դրական պայծառութեամբ:
«Ա.».- Ինչպէ՞ս կ՛ընկալէք արուեստագէտ եւ ժամանակ հասկացողութիւնը:
Հ.- Արուեստագէտը պէտք է ունենայ իր ուրոյն աշխարհը, ուր կրնայ ապրիլ: Երբեմն պէտք է դուրս ելլէ իր աշխարհէն, ապա կրկին կը վերադառնայ հոն: Եթէ հասարակութիւնը սիրեց ու մտաւ արուեստագէտի աշխարհին մէջ, ուրեմն արուեստագէտի առաքելութիւնը կատարուած կ՛ըլլայ:
Ամէն արուեստագէտ իր սեփական ոճը ունի, օրինակ` իմ գործերս դրական լիցքաւորում կու տան, կը պատգամեն սէր, խաղաղութիւն, կեանք: Արուեստագէտը յաջողութիւն կը գտնէ, երբ իր գործերուն ընդմէջէն իր պատգամը կը հասցնէ ժողովուրդին:
«Ա.».- Նկատի ունենալով աշխարհի ներկայ բարդ կացութիւնը, պատերազմները, անմարդկային երեւոյթները, ձեր կարծիքով, արուեստը կրնա՞յ որեւէ բան փոխել: Ինչպէ՞ս կը գնահատէք արուեստին դերը մարդկային կեանքին մէջ:
Հ.- Քաղաքականութիւնը աշխարհի ամէնէն աղտոտ բանն է: Ես իմ գործերս հեռու պահած եմ քաղաքականութենէն: Աշխարհահռչակ նկարիչներու գործերուն մէջ ալ չէք տեսներ քաղաքականութիւն, կամ` հազուադէպօրէն: Այս չի նշանակեր, թէ արուեստագէտները հեռու պէտք է մնան քաղաքական ճգնաժամային երեւոյթներէն: Ես, որպէս արուեստագէտ, ուղղակի կը զգամ ժողովուրդներու կրած ամէն տեսակ տառապանքը եւ զայն անուղղակիօրէն կ՛արտայայտեմ իմ ոճովս, իմ գոյներովս: Կը զգամ ու կ՛ապրիմ նաեւ հայ ժողովուրդին մեծ ողբերգութիւնը: Մեծ հայրս Տիգրանակերտէն էր: Իր ընտանիքը հայոց եղեռնին մորթուած է: Ան հրաշքով հասած է Լիբանան: Շատ արուեստագէտներ իրենց գործերով խօսած ու պատմած են Հայոց ցեղասպանութեան մասին: Ես չունիմ այդ մասին խօսող պատկերներ, բայց ատիկա չի նշանակեր, որ ես Ցեղասպանութեան ահաւորութիւնը չեմ զգար: Այդ ցաւը ես կը կրեմ մէջս ու կ՛ապրիմ զայն, սակայն իմ գործերովս կ՛աշխատիմ մեր պատմութեան լուսաւոր կողմը ներկայացնել հասարակութեան, այն էջերը, որոնք յոյս ու հզօրութիւն կը ներշնչեն: Ես կը զգամ ու կ՛ապրիմ հայութիւնս: Կ՛աշխատիմ հայութեան ու Հայաստանի փառքին մասին խօսիլ` Սասունցի Դաւիթով, Քուռկիկ Ջալալիով, ձիերով, իսկ ինչո՞ւ ձի, որովհետեւ ձին կատարեալ է իր գեղեցկութեամբ: Ձիու միջոցով կրնամ խօսիլ գեղեցկութեան, սիրոյ, շարժումի, վրէժի, զայրոյթի խաղաղութեան եւ ամէն ինչի մասին: Ինծի համար ձին Հայաստանն է, արեւը Հայաստանն է: Ես Լիբանան ծնած ու հասակ առած եմ: Սրտիս մէջ Լիբանանը կայ ու հոգիիս մէջ` Հայաստանը:
Իմ կարծիքով, արուեստը աշխարհի բարդ իրավիճակէն բան չի կրնար փոխել, սակայն կարեւոր բան մը կայ այստեղ, զոր պէտք է գիտնանք. պատերազմներ, սով, հիւանդութիւն, աղքատութիւն, ամէն բան կու գան ու կ՛անցնին, բայց արուեստի այն գործերը, որոնք դուրս կու գան արուեստագէտի սրտի խորքէն, յաւերժ կը մնան:
Դժբախտաբար այս օրերուն մարդիկ աւելի շատ նիւթապաշտ եղած են: Կը մտածեն միայն գործի, դրամի եւ երեւոյթի մասին, մինչ արուեստի բոլոր գործերը անխտիր մարդկայնութիւն կը սորվեցնեն: Արուեստի բոլոր գործերը մարդուն առիթ կու տան երազելու, խաղաղ պահ մը ապրելու, սիրելու եւ անվերջ տենչալու: Արուեստը շատ կարեւոր է, որովհետեւ մարդկայնութիւն կը սորվեցնէ:
Ա.- Քաղաքականութիւնը եւ գեղանկարչութիւնը հեռու են իրարմէ: Բայց կարելի է նաեւ որեւէ պատմական կամ քաղաքական իրավիճակի ականատես ըլլալ գեղանկարներուն ընդմէջէն: Իմ գործերուս նիւթը առասպելական է, բանաստեղծական` թռչող կիներ, երազ, սէր, գեղեցկութիւն: 12 տարուան դադարէ մը ետք, ներկայիս կրկին կը շարունակեմ նկարչութիւնը:
«Ա.».- Ինչպէ՞ս կը ծնի ստեղծագործական մտայղացումը:
Հ.- Մտայղացումներս ես կը կրեմ մէջս: Կը մնան զգացումներս, որոնք ծնունդ կու տան մտայղացումիս: Աշխատանքս կը սկսի նկարս կտաւին յանձնելէն առաջ: Ամէն բան նախապէս մտքիս մէջ կը պատրաստեմ. ապա ուղղակի կտաւին կը յանձնեմ` առանց մանրապատկեր մը ընելու: Կտաւին տալէս ետք, ձեռագործի պէս հանդարտ ու անսահման բծախնդիր կ՛աշխատիմ պատկերին լոյսերու եւ գոյներու ներդաշնակութեան վրայ:
Տեսէ՛ք, մտայղացումը, որ ինծի համար կրակն է, միշտ գոյութիւն ունի մէջս ու թերեւս` շատերու մէջ, բայց եթէ մասնագիտացում չկայ, արդիւնք չի տար: Մտայղացումը մինակը յաջողութեան չի տանիր, պէտք է ըլլայ մասնագիտական ու արհեստավարժ աշխատանքը: Կրակը կեանքի կը վերածուի բծախնդիր ու մասնագէտ աշխատանքի շնորհիւ:
Ա.- Ինծի համար զգալը, ներշնչուիլը անհրաժեշտ են: Պէտք է զգամ, որպէսզի կեանք տամ մտքերուս: Մտայղացումը կրնայ եւ զարգանալ, փոփոխութիւն կրել աշխատանքի ընթացքին:
«Ա.».- Ձեզի համար յաջողութեան քանի՞ տոկոսը աշխատանք է, եւ քանի՞ն` տաղանդ. ո՞ւր կը նախընտրէք աշխատիլ. բնութեա՞ն մէջ` հեռու ժողովուրդէն, թէ՞ հասարակութեան:
Հ.- Ինծի համար յաջողութեան 40 տոկոսը աշխատանքն է, իսկ 60-ը` տաղանդ, որ աստուածատուր է: Ես կարեւոր կը նկատեմ արուեստագէտին եւ անոր գործին գրաւչութիւնը, արուեստի գործը քաշողական պէտք է ըլլայ, առինքնող ու սրտի խօսող: Հազարաւոր պատկերներ ու գեղանկարներ կան մեր շուրջ, երբ հայեացքդ պատկերին հազիւ հանդիպի, պէտք է սիրես զայն ու սիրտդ բացուի:
Յաջողութեան հիմքը նաեւ ակադեմական կրթութիւնն է: Ամէն արուեստագէտ պէտք է տարիներով հետեւի դասական ակադեմական կրթութեան: Այսօր շատեր վրձինի քանի մը հարուած կը զարնեն ու կ՛ըսեն, թէ վերացական պատկեր ստեղծած են: Այս խումբին պատկանողները չեն կրնար երկար դիմանալ արուեստի ճամբուն վրայ: Նկարիչը արհեստավարժօրէն պէտք է գիտնայ գծել ամէն բան, ամէն տեսակ իր, երեւոյթ կամ վիճակ: Ան վերացականութեան կը հասնի քայլ առ քայլ: Քանի մը գոյն խառնելով` կարելի չէ նկարել եւ ըսել ահա վերացական նկար մը: Սեփական ոճ ունենալը շատ կարեւոր է: Նկարիչի մը պատկերները կը տարբերին իրենց ոճով: Առանց ստորագրութեան` պէտք է ճանչցուի նկարիչը:
Ես կեանքը կը սիրեմ: Միշտ մօտ եղած եմ հասարակութեան, բնաւորութեամբ ընկերային եմ ու համակերպող: Նկարելու համար մասնաւոր պահեր, վայրեր կամ վիճակներ չեմ ստեղծեր: Կ՛աշխատիմ շատ պարզ ու բնական պայմաններու մէջ:
«Ա.».- ինչպէ՞ս կը գնահատէք գեղանկարչութեան այսօրուան վիճակը լիբանանեան իրականութեան մէջ:
Հ.- Գեղանկարչութեան մէջ կան, միշտ կ՛ըլլան նոր անուններ: Ջանքեր կը տեսնուին, բայց բացառիկ նորութիւններ դժբախտաբար չկան, իսկ հետեւողականութիւն գրեթէ չկայ: Անուններ կ՛երեւին եւ քանի մը տարի ետք կ՛անհետանան: Կը նկատեմ նաեւ, որ Լիբանանի մէջ հասարակութիւնը եւ կառավարութիւնը ո՛չ արուեստը, ո՛չ ալ արուեստագէտը կը քաջալերեն: Արուեստի գործերու քննադատ ալ չկայ:
Շատ երկիրներ այցելած ու հանդիպած եմ արուեստը գնահատող եւ արժեւորող արուեստասէր հասարակութեան, բայց Լիբանանի մէջ այդ հետաքրքրութիւնը չեմ տեսներ արուեստի հանդէպ: Լիբանանի մէջ արուեստի գործերու մեծ հաւաքածոներ ալ չկան: Այստեղ նկատած եմ, որ մարդիկ գեղանկարներ կը գնեն իրարու հետ մրցակցելու եւ համեմատուելու համար, շատ յաճախ ալ իրենց տան կահոյքին համապատասխանող գործերով կը հետաքրքրուին:
Թէեւ կ՛ընդունիմ, որ կայ խաւ մը, որ կը հասկնայ եւ կը սիրէ արուեստի հաւաքածոները:
Արուեստի մէջ արտօնուած է ամէն բան. չկան սահմաններ: Արուեստը բոլորինը պէտք է ըլլայ: Արուեստի բոլոր գործերը հասարակութեան առջեւ պէտք է բաց պահել. ճիշդ է, հասարակութիւնը թերեւս չհասկնայ գործը, բայց անպայման կը սիրէ ու կը գնահատէ գեղեցիկը: Ի վերջոյ արուեստը հասարակութեան պիտի ծառայէ, եւ հասարակութիւնն է, որ կը պահէ ու կը բարձրացնէ արուեստագէտը:
