ՐԱՖՖԻ ՏՈՒՏԱԳԼԵԱՆ
Իլոնան երիտասարդ աղջիկ էր, երբ 1988-ին Պաքուի մէջ հակահայ հալածանքներն ու բռնի տեղահանութիւնները սկսան: Իր ծնողքին եւ քրոջ հետ Իլոնան կը փախչի Հայաստան եւ ապաստան կը գտնէ Երեւանի մէջ` մազապուրծ փրկուելով ազրպէյճանական վոհմակներու յարձակումներէն: Քանի մը տարի ետք, Իլոնայի քոյրը կ՛ամուսնանայ Երեւանի մէջ ուսանող սուրիահայ երիտասարդի մը հետ եւ կը տեղափոխուի Հալէպ:
Քրոջը առաջին ծննդաբերութեան առիթով Իլոնան Հալէպ կ՛այցելէ եւ հոն կը ծանօթանայ Յովսէփ Թովմասեանին: Կարճ ժամանակ մը ետք կ՛ամուսնանայ անոր հետ, եւ միասին կը մեկնին Արաբունար (Քոպանի), ուր Յովսէփ ինքնաշարժներու նորոգութեան կառաժ մը ունէր: Բոլորդ կը յիշեք Արաբունարը, Թուրքիոյ սահմանին գտնուող սուրիական քրտաբնակ այս քաղաքը: Այդ օրերուն Արաբունարը խաղաղ էր, եւ Իլոնան կը վարժուի իր նոր կեանքին ու կ՛ունենայ երեք երեխայ` երկու մանչ եւ մէկ դուստր: Տարիներ ետք, երբ Սուրիոյ հարցերը կը սկսին, Յովսէփին երկու եղբայրները իրենց ընտանիքներով կը փախչին Հալէպէն եւ կ՛ապաստանին Արաբունար` Յովսէփին եւ Իլոնային մօտ, յուսալով, որ կարճ ժամանակ ետք պատերազմը պիտի վերջանայ եւ բոլորը պիտի վերադառնան իրենց բնակավայրերը:
Իլոնայի երկու զաւակները` Յակոբն ու Վարդուհին, փայլուն աշակերտներ էին եւ պէտք է մեկնէին Հալէպ` պետական քննութիւններուն մասնակցելու: Հակառակ անոր որ բոլորը դէմ էին երեխաներուն Հալէպ մեկնումին, Իլոնան` կարեւոր համարելով քննութիւնները, երեխաները Արաբունարի միւս աշակերտներուն հետ միասին կ՛ուղարկէ Հալէպ: Վերադարձի ճամբուն վրայ ՏԱՀԵՇ-ի զինեալները անակնկալ կը կանգնեցնեն աշակերտներուն պասը եւ կ՛առեւանգեն զանոնք, ապա անոնց աչքերուն առջեւ կը գլխատեն անգլերէնի դասատուն, իսկ տղաները կ՛առանձնացնեն աղջիկներէն: Իլոնայի մեծ տղան` Յակոբը, կը յաջողի փախչիլ Հալէպ եւ անկէ` Պէյրութ: Զինեալները Իլոնայի աղջիկը` Վարդուհին, կը տեղաւորեն իրենց ենթակայ ընտանիքի մը մօտ: Վարդուհին չի բացայայտեր իր հայկական ինքնութիւնը եւ իսլամական օրէնքներով կ՛ապրի այդ ընտանիքին հետ` ծպտուած իբրեւ քիւրտ: 8 ամիս ետք զինեալները յանկարծ կ՛որոշեն ազատ արձակել պատանդերը, եւ Վարդուհին կը վերադառնայ Արաբունար` իր ընտանիքին մօտ:
2014 սեպտեմբերին ՏԱՀԵՇ-ի զինեալները անակնկալ յարձակումով մը կը մտնեն Արաբունար: Իլոնան եւ Թովմասեան ընտանիքի միւս անդամները Արաբունարի վերջին հայ բնակիչները, քիւրտերուն հետ խուճապահար կը հատեն Թուրքիոյ սահմանը եւ Սուրուճ քաղաքը հասնելով, կ՛ընդունուին իբրեւ փախստական¬գաղթականներ: Սկիզբը կ՛ապրին հանրային վարժարանի մը մէջ, յետոյ գաղաթակայանի մը մէջ վրան մը կը տրամադրուի իրենց:
Մայիսին Արաբունարը կ՛ազատագրուի քրտական ուժերուն կողմէ: Յովսէփն ու իր կրտսեր որդին` 14 տարեկան Արամը, կը վերադառնան տուն, որպէսզի ստուգեն իրենց բնակարանին եւ կառաժին վիճակը ու հիմնական տունդարձի պատրաստութեամբ զբաղին: Երեկոյեան Յովսեփ շուկայ կ՛երթայ գնումներ ընելու, եւ կը պատահի անսպասելին: ՏԱՀԵՇ-ի զինեալները, քրտական համազգեստներ հագած, վրէժխնդրական յարձակում մը կատարելով կը կրակեն շուկայ եկած մարդոց վրայ: Արամ կրակոցները լսելով կը վազէ դէպի շուկայ եւ ճամբան կը տեսնէ հօրը` գետին ինկած, արիւնլուայ վիճակի մէջ… «Փախէ՛ք այս երկրէն»-ը կ՛ըլլայ իր տղուն տուած Յովսէփի վերջին պատգամը:
Իլոնային, Արամին եւ Թովմասեան ընտանիքի միւս անդամներուն ծանօթացայ Երեւանի մէջ: Այս մասին` յաջորդ նամակով:
Գրեցէ՛ք ինծի:
