ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ԻՍԿԱՀԱՏԵԱՆ
Իբրեւ արդիւնք հեղինակին` Շահանդուխտի շրջահայեցութեան եւ կեանքի խորունկ փորձառութեան, սփիւռքի հայ գրականութեան պարտէզին մէջ ահա հոգեբանական-ընկերային վէպ մը կ՛աւելնայ: Շահանդուխտի իրապաշտ հայեացքէն եւ մեր ընկերային առօրեայէն բխող այս վէպը` «Ճամբորդութիւն` առանց հասցէի», 2015-ին լոյս տեսած է Կարօ Յովհաննէսեանի խմբագրութեամբ եւ «Հայ գիրքի բարեկամներու» մեկենասութեամբ, Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատունէն: Վէպը լոյս կը տեսնէ այն ատեն, երբ հայկական ազգային եւ ընկերային կեանքը նոր հանգրուանի մը մէջ մտած է արդէն` Հայաստան սփիւռք եռուզեռով:
Հայ երիտասարդուհիի եւ հայ երիտասարդի միջեւ փոխադարձ համակրանքի եւ յարաբերութեան ներկայացումն է` ապրումներով, զգացումներով եւ միտքերով: Շահանդուխտ հարուստ հոգեբանական ծալքերու վերլուծումներով է, որ կը ներկայացնէ վէպը:
Սկիզբը, տասնեակ մը էջերու մէջ Շահանդուխտ յաջողած է լիբանանահայ գաղութի նախաքաղաքացիական պատերազմի ժամանակաշրջանին մասին մասնակի պատկեր մը տալ: Հայ դպրոց, համալսարան, գրախանութ, թատրոն եւ տոհմիկ ընտանիքներ ու տաքուկ յարկեր, բոլորը միասին ներդաշնակութեամբ գեղեցիկ պատկեր մը կը ներկայացնեն հայ գաղութին մասին:
Դամասկոսէն Պէյրութ ժամանած հայ երիտասարդ Սուրէնը, որ Պէյրութի ամերիկեան համալսարանը ընդունուած ըլլալով` բժշկութեան ուսանող մըն է: Անոր ուշիմութիւնը եւ հետաքրքրութիւնը զինք մղած են փիլիսոփայական գիրքեր ուսումնասիրելու: Պէյրութի մէջ «Միտք» գրախանութիւն մէջ ծառայող հայ օրիորդը` Սոնան, այս հարցին մէջ օգտակար կը դառնայ Սուրէնին: Սոնան ու Սուրէնը իրարու հետ սերտ յարաբերութեան մէջ կը մտնեն: Սոնա աւելի խելացի, հանդարտ ու պարկեշտ կեցուածք մը կ՛ունենայ Սուրէնի հանդէպ: Միւս կողմէ, Սուրէն հակառակ իր ուշիմութեան, կամայական եւ անպարկեշտութեան սահմաններուն մօտեցող վարուելակերպ մը կ՛որդեգրէ Սոնայի նկատմամբ: Այս միջոցին Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը կը պայթի ու Սուրէն քաղաքէն կը հեռանայ: Այս դէպքը առիթ չի տար Սոնային, որ իր ձեւով սրբագրէ Սուրէնը եւ անոնց յարաբերութիւնը կ՛ընդհատուի: Սոնա Պէյրութի մէջ դժուար տարիներ կ՛ապրի: Սուրէն օտարութեան մէջ իրեն հաճոյ եղած ձեւով կը շարունակէ իր կեանքը եւ որոշ ատեն մը կը մոռնայ Սոնան: Այս տեսակ յարաբերութեան տարօրինակ կացութեան նկարագրութեան մէջ Շահանդուխտ հմուտ հոգեբանական վերլուծումներով ու բացատրութիւններով երեւան կու գայ: Երկար բացակայութենէ ետք, Սուրէն յանկարծ կը յայտնուի Սոնային, գրախանութը: Այս հանդիպումը Սոնան կը զարմացնէ: Հեղինակը այս մասին կ՛ըսէ. «Շփոթած էր աղջիկը: Գրախանութի դարակներուն դիմաց գլխապտոյտ կ՛ունենար…»: Վիպագիրը Սուրէնը կը ներկայացնէ մերթ իբրեւ շատ խանդավառ Սոնային հանդէպ, եւ մերթ` իբրեւ շատ անտարբեր: Ան Սոնային կը դիմէր, ամէն անգամ որ հոգեկան անկում ունենար: Հեղինակը Սուրէնը կը նմանցնէր երեխայի մը, որ մօր կողմէ շփացած էր, շատ պահանջկոտ եւ քմահաճ: Ուստի այս պատճառով ալ սկսուած ճամբորդութիւնը անաւարտ մնացած էր: Թէեւ Սոնա հաստատ էր, սակայն Սուրէն աննպատակ սկսած էր իր կեանքի ճանապարհը:
Հայ երիտասարդի մը ու հայ աղջկան այս յարաբերութեան պատումը օգտագործելով, հեղինակը` Շահանդուխտ, հայկական ընկերային կեանքի մասին տեղեկութիւններ կը փոխանցէ ընթերցողին: Աւելի՛ն. ան հոգեբանական մանրամասն բացատրութիւններով ու օրինակներով օժտած է վէպը:
Կը շնորհաւորենք հեղինակը` Շահանդուխտը, այս գործին համար: Վա՛րձքդ կատար Շահանդո՛ւխտ: Նոր յաջողութիւններ կը մաղթենք սիրելի վիպագիրին` Շահանդուխտին:
Շնորհակալութիւն խմբագիր Կարօ Յովհաննէսեանին, որ հմուտ ու բծախնդիր հպումով վէպը բոլորիս մատչելի դարձուց: Շնորհակալութիւն «Հայ գիրքի բարեկամներ» համախմբումին եւ Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչութեան:
26 հոկտեմբեր 2015
