Շաւարշ Քրիսեան, որ մասնագիտութեամբ բժիշկ է եւ կ՛ապրի Միացեալ Նահանգներ, Օսմանեան Թուրքիոյ յայտնի մարզիկ, «Մարմնամարզ» թերթի խմբագիր Շաւարշ Քրիսեանի եղբօրորդին է: Աւագ Շաւարշ Քրիսեան այն մտաւորականներէն մէկն էր, զոր Հայոց ցեղասպանութիւն կատարողները աքսորեցին, ապա դաժանաբար սպաննեցին: Հայոց ցեղասպանութեան նահատակ դարձած ընտանիքի ժառանգորդ ըլլալով` կրտսեր Շաւարշ Քրիսեան կը կարծէ, թէ Թուրքիան ուշ կամ կանուխ պիտի ճանչնայ իր գործած ոճիրը: «Անժխտելի է, որ մենք շատ մեծ պահանջք ունենանք, մեզի դէմ գործուած է ոճիր մը, որ պէտք է փոխհատուցուի թէ՛ բարոյապէս, եւ թէ՛ նիւթապէս: Ինչո՞ւ բարոյապէս, որովհետեւ այնքան ատեն որ Թուրքիան Հայոց ցեղասպանութիւնը չէ ճանչցած, Հայաստանը վտանգի տակ է», ըսաւ Շաւարշ Քրիսեան:
Քրիսեանի դիտարկումով` առաջնահերթ է Թուրքիոյ կողմէ իր յանցանքին ընդունումը, որ իրենց համար շատ դժուար չէ: «Հաւանաբար, կը վախնան հատուցումէն: Անոնք կրնան ըսել` մենք չէինք, մեր նախահայրերը սխալ գործեցին, հազար ներողութիւն, այլեւս չի պատահիր: Այս է մեր մեծագոյն պահանջն ու մարդկային ակնկալիքը: Երբ գիշերը քնանաք, հանգիստ եղէք, որ վտանգ սպառնացող թշնամի գոյութիւն չունի Արեւմտեան սահմանին», աւելցուց Քրիսեան «Արմենփրես»-ի հետ ունեցած զրոյցին ընթացքին:
Շաւարշ Քրիսեանի համաձայն, Թուրքիան չդատապարտելով մարդկութիւնը թոյլ կու տայ, որ նոյնը կրկնուի նաեւ այսօր: «Ինչ որ պատահեցաւ մեզի 100 տարի առաջ, այսօր մեր աչքին առջեւ կը կրկնուի Սուրիոյ եւ Իրաքի մէջ` այն տարբերութեամբ, որ Թուրքիան այսօր թաքնուած է իսլամական ծայրայեղականներուն ետին, իբր թէ անոնց հետ կապ չունի: Հնարաւոր չէ, որ այդ բանակը այդքան յաղթանակներ տանի` առանց աւելի մեծ պետութեան` այս պարագային Թուրքիոյ նիւթական օժանդակութեան», ըսաւ Շաւարշ Քրիսեան:
Անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի նախաձեռնութիւններուն եւ հայութեան հետագայ քայլերուն` Շաւարշ Քրիսեան նշեց, որ մեծ գոհունակութիւն ապրեցաւ` տեսնելով ապրիլիքսանչորսեան նախաձեռնութիւնները Հայաստանի եւ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ: «Յստակ էր, թէ աշխարհի բոլոր կողմերու հայութիւնը ոտքի ելած էր` անգլիախօսը, ֆրանսախօսը, հայախօսը, կաթողիկէն ու առաքելականը, բոլորը: Անոնք մէկ ձայնով պահանջատէր դարձան: Մենք Լոս Անճելըսի մէջ 130 հազար հոգով 8-10 քիլոմեթր քալեցինք: Զարմացանք, թէ այսքան հայութիւն ուրկէ եկաւ: Երիտասարդ, միջին տարիքի, ծեր մարդիկ, բոլորն ալ այնտեղ էին: Միայն ծերեր չէին, ո՛չ, այնտեղ էր նաեւ երիտասարդութիւնը, որ կը գոռար, թէ մենք պահանջներ ունինք: Ասիկա անկասկած վերազարթօնք էր», իր տպաւորութիւնները կիսեց Շաւարշ Քրիսեան:
Քրիսեան կարեւոր նկատեց նաեւ Հռոմի Ֆրանչիսկոս պապին մատուցած Ս. պատարագն ու անոր խօսքին երկու կարեւոր շեշտադրումները: «Երկու բան կայ, մէկը այն, որ Հռոմի պապը, որ մէկ միլիառի չափ հետեւորդ ունի, «ցեղասպանութիւն» բառը գործածեց: Միւսն ալ` դուք գիտէք, որ կաթողիկէ եկեղեցին միշտ յաւակնած է, որ աշխարհի թիւ մէկ եկեղեցին է, իրենց պէս եկեղեցի չկայ: Առաջին անգամ ըլլալով Պապը ըսաւ` Առաջին քրիստոնեայ եկեղեցին հայկական է: Ասիկա մեզի համար մեծ յաղթանակ է ու շահ», ընդգծեց ան:
Շաւարշ Քրիսեանի խօսքով` եւրոպական բազմաթիւ երկիրներ արդէն սկսած են խօսիլ Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչնալու մասին. օր պիտի գայ, որ Թուրքիան մինակ մնայ` չընդունելով ցեղասպանութիւնը: «Մօտաւորապէս կը պատկերացնեմ, թէ ինչպէ՛ս Թուրքիան պէտք է ճանչնայ Հայոց ցեղասպանութիւնը: Անոր ընդդիմադիր կուսակցութիւնը պէտք է ունենայ աւելի մեծ թիւով ձայներ. անոնք պէտք է որդեգրեն մեր հարցը, որ քուէ շահին: Ժողովուրդին մէջ ալ նոր մտածելակերպ մը կը տարածուի: Կը սկսին մտածել մեր պատմութեան մասին, կը դառնան մեր կողմը, կ՛ըսեն, որ իրենք ստեր են պատմութեան հարցով: Այս բոլորէն ետք Թուրքիան քաղաքականապէս կը ճանչնայ Հայոց ցեղասպանութիւնը», նկատել տուաւ զրուցակիցը:
Ինչ կը վերաբերի Հայաստանին, Շաւարշ Քրիսեանի դիտարկումով` Հայաստանն ու հայերը պէտք է կարենան աշխարհին ներկայանալ որպէս հարուստ մշակոյթ եւ քաղաքակրթութիւն կրողներ: Իսկ ատիկա ընելու համար պէտք է հասու ըլլալ լայն զանգուածներուն: «Մենք մեծ ժառանգութիւն ունինք` Եգիպտոսի, Յունաստանի չափ, ճիշդ է, բուրգեր չունինք, բայց կարասներ ունինք, հնագոյն շրջանի իրեր: Մենք ասոնցմով կրնանք աշխարհին ցոյց տալ, որ իրաւատէր ենք: Միացեալ Նահանգները 200 տարուան պատմութիւն ունի, ան հարուստ երկիր է, բայց չեն կրնար ըսել, որ քաղաքակրթութեան առաջամարտիկ են, իսկ հայութիւնը` կրնայ: Ունինք սքանչելի նկարիչներ, բանաստեղծներ, որոնք միայն քիչ մարդոց, փոքրամասնութիւններուն հասու են: Ինչպէ՞ս լայն զանգուածներուն մեր ունեցածը ներկայացնենք. պէտք է ունենանք համաշխարհային չափանիշով ֆութպոլի խումբ, ողիմպիական աթլեթներ, թենիս խաղացողներ, գիտէ՞ք ինչու` ողիմպիական խաղերը կը դիտեն 2 միլիառ մարդ, հետեւաբար անոնք կը տեսնեն Հայաստանի դրօշակները եւ բոլոր մարզիկներու տարազներուն վրայ գրուած «Հայաստան» բառը: Անոնք կը սկսին հետաքրքրուիլ, թէ ովքեր են այդ հայերը ու օր մըն ալ կու գան Հայաստան ու կը հասկնան, որ մենք ունինք այդքան մեծ ժառանգութիւն», շեշտեց Շաւարշ Քրիսեան:
