Հայկական վերլուծական ոսպնեակը բնականաբար իր լուսարձակները պիտի կեդրոնացնէ Իրան-Արեւմուտք յարաբերութիւններու բնականոնացման իբրեւ հետեւանք` նախ Հայաստանի Հանրապետութեան կրելիք անմիջական հետեւանքներուն եւ տարածաշրջանին մէջ հակառակորդներ Թուրքիոյ եւ Ազրպէյճանի ունեցած դերակատարութեան փոփոխութեան վրայ:
Թուրքիոյ եւ Ազրպէյճանի կողմէ կիսաշրջափակուած Հայաստանի Հանրապետութեան ցամաքային բաց երկու ելքերէն մէկը` Վրաստանը անշուշտ տարանցիկութեան կարգավիճակով կ՛օգտուի այս կացութենէն եւ ապրանքաշրջանառութեան երկկողմանի ելումուտէն կը քաղէ իր շահոյթը. քաղաքական իւրաքանչիւր հանգրուանի համարժէք ուղերձ փոխանցելու համար դիւրաբեկ որոշ սահմանակէտեր կը փակուին, մերթ ընդ մերթ հողային սահանքներու պատրուակով եւ կամ նախադէպերը նկատի ունենալով Ռուսիոյ դաշնութեան դէմ սկսուած պատերազմին պատճառով: Չորրորդ դրացին` Իրանը, մինչ այժմ յայտնուած էր միջազգային մեկուսացման մէջ, ենթարկուած` պատժամիջոցներու:
Ահաւասիկ ա՛յս հանգամանքն է, որ փոփոխութեան ենթարկուելու սեմին է: Առանց մտնելու հիւլէական ծրագիրի բանակցութիւններուն մանրամասնութիւններուն մէջ, կը թուի, որ կայացած համաձայնութեան առարկայացման պահը հասած է արդէն եւ Իրանը կը յայտնուի նոր դերակատարութիւններ ստանձնելու դիրքին վրայ:
Շրջափակման ենթակայ մեր հանրապետութեան համար ուրեմն, դէպի միջազգային շուկայ բացուող Իրանը, որ մինչ այժմ քաղաքական առումով ռազմավարական գործընկեր էր, կը պարփակէ նկատառելի նախադրեալներ վերածուելու համար նաեւ տնտեսական մակարդակի ռազմավարական գործընկերոջ:
Նոր հանգամանքի իրականութիւնը երկկողմանի փոխշահաւէտութիւն կը ներկայացնէ: Եթէ պաշտօնական Երեւանին համար Իրանը ցամաքային կարեւորագոյն ելք է, շրջափակումի այլընտրանքային իբրեւ նշանակալի միջոց, ապա Թեհրան եւս դէպի Կովկաս եւ դէպի Սեւ ծով հասնելու համար Երեւանի կայուն տարանցիկութեան անհրաժեշտութիւնը կ՛ընդգծէ: Պարսից ծովէն Իրան եւ անկէ Հայաստան-Վրաստան ու Սեւ ծով ելք` տնտեսական նոր հեռանկարներ կը բացուին նաեւ Թեհրանի համար այս ճամբով:
Իրանի ապամեկուսացումը, Թեհրանին առընթեր այս ձեւով նոր դերակատարութիւն կը վստահի նաեւ Երեւանին: Այս ընդհանուր պարունակին մէջ ալ կը տեղադրուին հետագայ համագործակցութեան նախագիծերը, հիւսիս-հարաւ ճանապարհը, նոր երկաթուղիի կառուցումը, Մետաքսէ ճանապարհի ուրուագծումը:
Բնականաբար կը մրճահարուի նուազ լաւատեսութիւն փոխանցող հարցադրումը: Երեւանը ապամեկուսացուող Թեհրանի եւ մեկուսացուող Մոսկուայի միջեւ պիտի յաջողի՞ ապաշրջափակուելու իր քայլերուն մէջ: Եւ երկրորդը. Իրան-Արեւմուտք համաձայնութիւնը սոսկ հիւլէական հարցերո՞ւ կը վերաբերի, թէ՞ կ՛ընդգրկէ նաեւ միջինարեւելեան տարածաշրջանային զինուորաքաղաքական հիմնախնդիրները:
Իրադրութիւններու ընթացքը կրնայ միայն որոշ լոյս սփռել կանխատեսական վարկածներու վրայ: Պարզ է այն, որ ապամեկուսացուող Իրանը իբրեւ գլխաւոր խաղացող կ՛ընկալուի տարածաշրջանին մէջ մինչ այժմ այդ աղիւսակը գրաւած Սէուտական Արաբիոյ, Եգիպտոսի եւ Թուրքիոյ կողքին: Իսկ այս մէկը միանշանակ յօգուտ Անգարային չէ:
Իրանի ապամեկուսացման հետեւանքները մեզի համար` Հայաստանի Հանրապետութեան ունենալիք դերակատարութիւնն է նախ եւ առաջ: Զուգահեռ` Անգարայի դերին նուազեցումը:
«Ա.»
