Արտօնեալ Փտածութիւն

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ

Միայն միլիոններ վճարէ եւ զերծ կը կացուցուիս դատական հետապնդումներէ: Անշուշտ փտածութիւնը փոքր երկիրներու մէջ կ՛ըլլայ սահմանափակ, իսկ մեծ երկիրներու մէջ` անսահման: Թափանցիկութեան, ժողովրդավարութեան, արդարութեան եւ մարդկային իրաւունքներու մասին ճառող երկիրները կը դատապարտեն այլոց փտածութիւնը, բայց գործնապէս իրենք այդ երեւոյթին վարպետներն են: Washington Post թերթը ամսեսկիզբին հրապարակեց յօդուած մը, որմէ կը ներկայացնենք հատուածներ:

Ն.

Գաղտնի փաստաթուղթերը կը բացայայտեն, թէ որո՛նք են Թրամփի պարահանդէսային դահլիճի համար 330 միլիոն տոլար նուիրողները:

Հրապարակուած  ցանկ մը կը բացայայտէ նախագահ Տ. Թրամփի Սպիտակ տան դահլիճի նախագիծի բոլոր մեծ նուիրատուները, որոնք օգտուած են որոշումներէն, կառավարական պայմանագիրներէն եւ ընտանիքի անդամի մը համար ներումէն:

Nvidia-ն եւ Apple-ը նուիրած են իւրաքանչիւրը 25 միլիոն տոլար, որ նուիրատուութեան ամէնէն մեծ գումարն է: Ատելսըններու ընտանիքը, որ Հանրապետական կուսակցութեան մեծ նուիրատուներէն մէկն է, նոյնպէս նուիրած է այդ գումարը, նաեւ միլիառատէր Չարլզ Էրկենը` Dish Network ընկերութեան համահիմնադիրը եւ նախագահը:

Ցուցակին մէջ բացակայած է Թրամփ, որ ըսած էր. «Կ՛օգնեմ նախագիծի տնտեսումին: Այդ հարիւր տոկոսով տնտեսուած է իմ եւ քանի մը ընկերներուս կողմէ»:

Սպիտակ տունը անցեալ տարուան հոկտեմբերին հրապարակաւ որպէս նուիրատու նշած էր 37 անձ, ընկերութիւն եւ հիմնադրամ` առանց բացայայտելու անոնց անհատական նուիրատուութիւններու չափը:

Ցանկը, որ կ՛օգտագործուի դրամահաւաքի ջանքերու համար նուիրատուութիւններու հետեւելու, կը պարունակէ անցեալ ամսեվերջին դրութեամբ արձանագրուած 67 նուիրատուութիւններու աղբիւրը, թուականը եւ գումարը: Այդ ցոյց կու տայ յատուկ նուիրատուներէն ստացուած ընդհանուր 333 միլիոն տոլարը, որ կը համապատասխանէ վարչակազմի յայտարարութիւններուն: Դրամահաւաքի ջանքերուն վերաբերող յաւելեալ արձանագրութիւնները աւելի մանրամասն տեղեկութիւններ կը տրամադրեն նուիրատուութիւններու մասին եւ ցոյց կու տան, որ առնուազն 77 միլիոն տոլարը ստացուած է անանուն մնալու խնդրանքով նուիրատուներէն:

Ցանկը եւ այլ փաստաթուղթերը կը ներկայացնեն դրամահաւաքի արշաւի համայնապատկերը, որ անսովոր է թէ՛ իր չափերով, թէ՛ անթափանցիկութեամբ: Սովորական քաղաքական նուիրատուութիւնները կը պահանջեն հրապարակային բացայայտում եւ ենթակայ են քարոզարշաւի տնտեսման կանոններուն: Պարահանդէսի դահլիճի նուիրատուութիւնները կատարուած են ոչ առեւտրական կազմակերպութեան կողմէ, այնուհետեւ յղուած են կառավարութեան եւ Սպիտակ տան հաշուոյն, որ կը հսկուի նախագահին կողմէ:

Անկախ մասնագէտներն ու գիտնականները մտահոգութիւն յայտնած են այս կարգաւորման գոյութեան ներուժի վերաբերեալ ազդեցութիւն գնելու եւ հարկադրաբար նուիրատուութիւններ կատարելու համար:

Ցանկին ընդգրկուած կարգ մը  նուիրատուներ մեծ գումարներ յատկացուցած են, միւսները կատարած են մաս-մաս վճարումներ, որոնք ընդհանրապէս կը մարին:

Փաստաթուղթերը ցոյց կու տան, որ հաւաքուած գումարներուն մեծ մասը ստացուած է ընկերութիւններէ եւ հարուստ անհատներէ, որոնք շահագրգռուած են կառավարութեան գործունէութեամբ:

Թրամփի երկրորդ ժամկէտի ընթացքին կառավարութեան հետ պայմանագիրներ ունեցող ընկերութիւնները կամ ընկերութիւններու ղեկավարները կազմած են ընդհանուր թիւին մօտ կէսը: Ցուցակը վերանայելէ ետք Սպիտակ տան բանբերը մերժած է քննարկել անհատական նուիրատուութիւնները, բայց պարահանդէսային դահլիճի նուիրատուները նկարագրած է որպէս «ամերիկեան մեծ ընկերութիւններու եւ առատաձեռն անհատներու լայն շրջանակ, որոնք բոլորն ալ իրենց ներդրումը կ՛ունենան պալատը գալիք սերունդներու համար աւելի լաւ դարձնելու գործին: Նոյն քննադատները, որոնք կը պնդեն կեղծ շահերու բախման մասին, նոյնպէս կը բողոքէին, եթէ ամերիկացի հարկատուները վճարէին այս շատոնց սպասուած վերանորոգումներու հաշիւը: Վարչակազմը անդադար պիտի հետապնդէ այս վախկոտ արտահոսքի համար պատասխանատուները` շարունակելով պաշտպանել բոլոր անոնք, որոնք կը նուիրեն»:

Հրապարակուած  է 57 նուիրատուներու անունները, որոնք կը  նուիրեն 100.000-ական տոլար կամ աւելի: Առնուազն ինն նուիրատուներ ուզած են անանուն մնալ:

Նուիրատուներուն մեծ  մասը մերժած է մեկնաբանութիւն տալ լրագրողներուն: Մնացեալները նշած են, որ իրենց նուիրատուութիւններուն եւ կառավարութեան կողմէ որեւէ բարենպաստ գործողութեան միջեւ ոչ մէկ  կապ կայ:

Nvidia-ն` աշխարհի ամէնէն հարուստ  հանրային ընկերութիւնը, դարձաւ միջոցառման գլխաւոր մասնակիցը 2025 թուականի հոկտեմբերին: Գործադիր տնօրէն Ճենսըն Հուանկ այդ ժամանակ լրագրողներուն ըսած էր, որ ընկերութիւնը «փոքր չափով» ներդրում կը կատարէ Թրամփի պարահանդէսային դահլիճին մէջ, բայց ոչ մէկ տոլար կը տրամադրէր: Փաստաթուղթերը ցոյց կու տան, որ Nvidia-ն խնդրած է, որ իր 25 միլիոն տոլարի նուիրատուութիւնը մնայ անանուն:

«Որպէս ամերիկեան ընկերութիւն` մեր աջակցութիւնը Միացեալ Նահանգներուն գերակայ է եւ անկախ է որեւէ առեւտրական  շահերէ,- ըսած է Nvidia-ի բանբերը: – Մենք հպարտ էինք, որ կրցանք նուիրատուութիւն կատարել բոլոր ամերիկացիներուն սպասարկող անկուսակցական հիմնադրամին եւ այդ հրապարակաւ յայտարարած ենք նուիրատուութենէն ի վեր»:

Հանրապետական կուսակցութեան մեծ նուիրատու Ճոզեֆ Պոպոլօ Կրտսերը, Թրամփի` Նետերլենտներու դեսպանը եւ անոր կինը իրենց ընտանեկան գումարէն 1 միլիոն տոլար նուիրած են պարահանդէսային դահլիճի նախագիծին աջակցելու համար: Անոնց նուիրատուութիւնը, որ կատարուած է Պոպոլոյի հաստատումէն երկու ամիս ետք, նախապէս չէ հաղորդուած:

Ցուցակէն կ՛երեւի, որ Թրամփի դահլիճի անդամ Քելլի Լոֆլեր  եւ անոր ամուսինը` Ճեֆ Սփրեփեր, որ Նիւ Եորքի սակարանի նախկին նախագահն է, խոստացած են 5 միլիոն տոլար: Փաստաթուղթերը ցոյց կու տան, որ Cantor Fitzgerald ներդրումային դրամատան նախագահ եւ առեւտուրի նախարար Հովարտ Լաթնիկի որդին` Պրենտըն Լաթնիկ, նուիրած է աւելի քան 2,5 միլիոն տոլար արժողութեամբ բաժնեթուղթեր:

Պարահանդէսային դահլիճի համար նախատեսուած գումարին աւելի քան երեք քառորդը տրամադրուած է 5 միլիոն տոլար կամ աւելիի չափով: Ամէնէն մեծ նուիրատուներու շարքին են Ամերիկայի ամէնէն մեծ ընկերութիւնները` Amazon,  Caterpillar, Comcast, Microsoft եւ T-Mobile:

Թրամփի վարչակազմին կողմէ մեղմացուած կարգաւորումներու ներքեւ գտնուող քրիփթօ դրամով գործող  ընկերութիւնները եւ անոնց ներդրողները խոստացած են աւելի քան 18 միլիոն տոլար: Ամէնէն մեծ մասը տրամադրուած է «Ճեմինի» քրիփթօ սակարանի համահիմնադիրներ Թայլըր եւ Քեմերոն Ուինքլվոսներու կողմէ, որոնք  միասին նուիրած են հինգ միլիոն տոլար արժողութեամբ պիթքոյն:

Պարահանդէսային դահլիճի նախագիծը նաեւ ստացած է տասնեակ փոքր նուիրատուութիւններ: Ընդհանուր դրամահաւաքի գումարը չէ գերազանցած այն 400 միլիոն տոլարը, որ Թրամփ յայտարարած է, որ մտադիր է հաւաքել աշխատանքներու համար: Նոր Արեւելեան թեւի կառուցման արժէքը, որ կը ներառէ պարահանդէսային դահլիճ, գրասենեկային տարածք եւ ստորգետնեայ ռազմական միաւոր, մարտին կը նախատեսուէր, որ կ՛աճի մինչեւ 600 միլիոն տոլար:  Փաստաթուղթերը ցոյց կու տան, որ Սպիտակ տունը հարկատուներու գումարները օգտագործած է շինարարութեան ծախսերուն մէկ մասը ծածկելու համար:

Պարահանդէսային դահլիճին նուիրատուութիւնները կը փոխանցուին «Ազգային առեւտուրի կեդրոնի» (Trust for the National Mall) միջոցով, որ Ուաշինկթընի գործող ոչ առեւտրական կազմակերպութիւն մըն է, որուն առաքելութիւնն է վերականգնել եւ պահպանել Ազգային առեւտուրի կեդրոնը եւ Սպիտակ տան տարածքը: Ոչ առեւտրական կազմակերպութիւնները, որպէս կանոն, պարտաւոր չեն բացայայտել  իրենց նուիրատուներուն անունները:

Հաւանական նուիրատուներուն ղրկուած է «Խոստումի համաձայնագիր»` Տ. Թրամփի պարահանդէսային դահլիճին նուիրատուութիւն կատարելու: Փաստաթուղթին մէջ` որպէս հիմնական առնչուած անձ, նշուած է Մ. Օ՛Ռուրկը` Թրամփի 2024 թուականի քարոզարշաւի գլխաւոր դրամահաւաքը:

Կնքուած 12 էջնոց  համաձայնագիրը  կը պահանջէ, որ հիմնադրամը «պահպանէ նախագիծի նուիրատուներու անուանացանկը` օրէնքով նախատեսուած չափով եւ հրապարակաւ չճանչնայ  ոեւէ նման նուիրատու, եթէ այդ գրաւոր չեն թոյլատրուած Սպիտակ տան գործադիր նստավայրի աշխատակիցները»:

Դեմոկրատ օրէնսդիրները  դատապարտած են  պարահանդէսային դահլիճին համար դրամահաւաքը` այդ անուանելով գաղտնի եւ հնարաւոր` գործարքային: Անոնք պահանջած են, որ վարչակազմը եւ հիմնադրամը մանրամասնութիւններ տրամադրեն նուիրատուներու եւ նուիրատուութիւններու հանգամանքներու մասին: Այդ պահանջները մերժուած են:

Հիմնադրամի յայտարարութեան մէջ կ՛ըսուի. «Բարեգործութեան մէջ յաճախ կ՛ըլլայ, որ նուիրատուները կը խնդրեն անանուն մնալ: Հիմնադրամը յանձնառու է յարգել անանուն մնալու խնդրանք ներկայացնող նուիրատուները»:

2022 թուականին արդարադատութեան նախարարութիւնը մեղադրանք առաջադրեց այն ժամանակ 50-ամեայ Էռերա Վելուտինիին կաշառակերութեան համար` զայն մեղադրելով Փորթօ Ռիքոյի այն ժամանակուան նահանգապետի քարոզարշաւի տնտեսումը կազմակերպելու համար` իր դրամատունը հետաքննող կարգաւորող մարմինի պաշտօնանկութեան դիմաց: Նախկին նահանգապետը եւ քաղաքական խորհրդատուն նոյնպէս մեղադրուեցան:

Հերերա Վելուտինին եւ անոր փաստաբանը անյաջող փորձեր ըրին գործը կրճատելու` պնդելով, որ դատախազները կը քրէականացնեն օրինական քաղաքական գործունէութիւնը:

Թրամփի յաղթանակէն ետք Հերերայի դուստրը` Իզապելա, 3,5 միլիոն տոլարի երկու նուիրատուութիւն կատարած է Թրամփի MAGA Inc. քաղաքական գործողութիւններու կոմիտէին, ցոյց կու տան քարոզարշաւի տնտեսման արձանագրութիւնները:

Նուիրատուութիւնները դրդեցին ոչ առեւտրական «Campaign Legal Center» կազմակերպութեան բողոք ներկայացնել ընտրական յանձնախումբ` պնդելով, որ Իզապելա Հերերան կը ծառայէր որպէս իր հօր «դրամային նուիրատու»: Կազմակերպութիւնը զայն նկարագրած է որպէս 25 տարեկանէն փոքր անհատ գործարար տնտեսական խորհրդատու, որուն նախկին միակ քաղաքական նուիրատուութիւնը 20 տոլար էր 2020 թուականի դեմոկրատ նախագահի թեկնածու Փիթ Պուտիճիճին:

Օգոստոս 2025-ին Հերերա Վելուտինիի մեղադրանքները մեղմացուեցան մինչեւ մանր յանցագործութիւն` որպէս մեղքի ընդունման համաձայնագրի մաս: Յաջորդ ամիս Իզապելա Հերերան պարտաւորուեցաւ պարահանդէսային դահլիճին համար նուիրել 2,5 միլիոն տոլար, որուն մասին նախապէս չէր հաղորդուած: Փաստաթուղթերը ցոյց կու տան, որ ան առաջին վճարումը` 835 հազար տոլար, ըրած է 14 հոկտեմբեր 2025-ին: Թրամփ յունուարին ներում շնորհած է Հերերա Վելուտինիին: Հերերայի երկրորդ վճարումը պիտի կատարուի այս ամիս:

Արդարադատութեան նախարարութեան լայնածաւալ հանրային փտածութեան հետաքննութիւններէն նահանջի խորապատկերին վրայ, Թրամփ նաեւ ներում շնորհեց նախկին նահանգապետին եւ քաղաքական խորհրդատուին: Սպիտակ տունը յայտարարեց, որ հետապնդումները քաղաքական դրդապատճառներ ունէին:

Վելուտինիի փաստաբանը յայտարարեց, որ իր յաճախորդը «խորապէս շնորհակալ է նախագահ Թրամփին` բարեգործական ներում շնորհելուն համար»:

Ո՛չ Հերերա Վելուտինին, ո՛չ ալ անոր դուստրը արձագանգած են մեկնաբանութեան խնդրանքներուն:

Անցեալ տարի հաղորդակցութեան ոլորտի գործադիր տնօրէն Էրկենի EchoStar ընկերութիւնը յայտնուեցաւ Թրամփի վարչակազմի թիրախին:

Դաշնակցային հաղորդակցութիւններու յանձնաժողովի նախագահ Պրենտըն Քարը մայիսին նամակ գրեց Էրկենին` տեղեկացնելով, որ գործակալութիւնը սկսած է հետաքննել EchoStar-ը: Քար սպառնաց խլել առեւտուրի գոյատեւման համար կարեւորագոյն կառավարական արտօնագրերը` մեղադրելով Dish Network-ի սեփականատէր EchoStar-ը իր բջիջային ցանցը արդիականացնելու վերաբերեալ տուած խոստումները չկատարելուն համար:

Յաջորդ ամիս, ըստ Bloomberg-ի, Էրկեն դռնփակ հանդիպած է Թրամփի եւ Քարի հետ` հետաքննութիւնը քննարկելու համար: 11 յունիսի քննարկման ընթացքին կարճ զրոյց եղած է Էրկենի քաղաքական նուիրատուութիւններու եւ այն մասին, թէ արդեօ՞ք ան նուիրատուութիւններ կատարած է քաղաքական երկու կուսակցութիւններու թեկնածուներուն:

Ընկերութիւնը կարգաւորող մարմինին ներկայացուած փաստաթուղթին մէջ յղում կատարած է Էրկենի եւ Քարի միջեւ յունիսի 11-ին կայացած հանդիպմանը եւ` գրած, որ Թրամփը «հետագային խրախուսած է ներգրաւուած կողմերուն` հասնիլ բարեկամական լուծման»:

Էրկենը բանակցութիւններ վարած է ընկերութեան կարգ մը  արտօնագրեր AT&T-ին վաճառելու գործարքի շուրջը, որ պէտք է հաստատուի արդարադատութեան նախարարութեան կողմէ:

Քար յաջորդ ամիս դադրեցուց հետաքննութիւնը` շնորհակալութիւն յայտնելով Էրկենին իր պատասխաններուն եւ տրամադրած տեղեկատուութեան համար:

Դեկտեմբերին, երբ վաճառքը տակաւին ընթացքի մէջ էր, Էրկեն, ըստ նուիրատուութիւններու ցանկին, Թրամփի պարահանդէսային դահլիճին յատկացուց 12,5 միլիոն տոլար: Էրկեն խնդրած է, որ նուիրատուութեան աղբիւրը մնայ անանուն: Նուիրատուութեան մասին նախապէս  չէ հաղորդուած: Ան պարտաւորուած` փետրուարին ներդրած էր 12,5 միլիոն տոլար եւս:

Նուիրատուներու ցանկին մէջ նաեւ նշուած է AT&T-ի կողմէ «խոստացուած» հինգ  միլիոն տոլար, որ ցանկին մէջ միակ տողային կէտն է, որ նկարագրուած է այդպէս: Մնացեալ բոլոր գումարները նշուած են որպէս «շահած»:

AT&T-ի բանբեր Մեկան Քեթթերեր նշած է, որ ընկերութիւնը կարծես թէ սխալմամբ ցուցակագրուած է: «Մենք պատկերացում չունինք, թէ ի՛նչ ցուցակի մասին է խօսքը, եւ ոչ մէկ ծրագիր ունինք նուիրաբերելու Ազգային առեւտուրի կեդրոնի հիմնադրամին», ըսած է Քեթթերեր:

Պարահանդէսային դահլիճին համար գրեթէ 10 միլիոն տոլար յատկացուցած են Թրամփի քաղաքական երկու  նուիրատուները, որոնք մեծ ներդրումներ կատարած են Վենեզուելայի նաւթի ոլորտին: Շուկայ մը, որուն վրայ Թրամփ ազդեցութիւն ձեռք բերած է յունուարին Միացեալ Նահանգներու կողմէ նախագահ Նիքոլաս Մատուրոյի ձերբակալումէն ետք:

Միլիառատէր Փոլ Սինկըր պարտաւորուած էր իր հիմնադրամի միջոցով 5 միլիոն տոլար նուիրել հոկտեմբեր 2025-ին: Ամիս մը ետք դատարանը անոր ներդրումային հիմնադրամին արտօնութիւն տուած է վեց  միլիառ տոլարով վենեզուելական նաւթային հսկայ Citgo-ն գնելու: