Երկուշաբթի, 14 սեպտեմբեր 2026-ին, Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանին (ՀՊՄՀ) մէջ տեղի ունեցաւ «Փոխակերպուող հայաշխարհ. գործընթացներ եւ իրողութիւններ» միջազգային գիտաժողով-աշխատաժողովը` կազմակերպութեամբ ՀՊՄՀ-ին եւ Հայկազեան համալսարանին:
Գիտաժողովը կու գար աւարտին հասցնելու 2022-ին (Երեւանի մէջ) եւ 2023-ին (Հայկազեանի մէջ) տեղի ունեցած «Հայութեան տեղաշարժերը եւ փոխակերպումները 20-րդ դարուն եւ 21-րդ դարու սկիզբին» վերնագիրով զոյգ գիտաժողովները:
Մասնագէտներու, հայագէտներու եւ ուսանողներու ներկայութեան գիտաժողովին բացումը կատարեց ՀՊՀՄ-ի համաշխարհային պատմութեան ամպիոնի վարիչ փրոֆ. Խաչատուր Ստեփանեանը, որ բարի գալուստ մաղթեց ներկաներուն, ուրախութիւն յայտնեց այս երրորդ գիտաժողովին առիթով եւ հրաւիրեց ՀՊՄՀ-ի նախագահ դոկտոր Լիլիթ Մկրտչեանը, որ իր ողջոյնի խօսքը ուղղէ ներկաներուն:
Ապա խօսք առաւ Հայկազեան համալսարանի նախագահ վեր. դոկտ. Փոլ Հայտոսթեան, հուսկ` Հայկազեան համալսարանի Հայկական սփիւռքի ուսումնասիրութեան կեդրոնի տնօրէն փրոֆ. Անդրանիկ Տագէսեան եւ ՀՊՄՀ-ի պատմութեան եւ հասարակագիտութեան բաժանմունքի տեսուչ դոկտ. Էտկար Յովհաննիսեան:
Գիտաժողովի 4 նիստերուն զեկոյցներ ներկայացուցին 7 մասնագէտներ.
Դոկտ. Հրակ Փափազեան զեկուցեց «Ո՞վ է հայը» հարցադրումին հետքերով» նիւթով,
Դոկտ. Լիլիթ Մնացականեան` «Հոգեխոցը (trauma) եւ հայկական ինքնութեան որոշ դրսեւորումներ»,
Դոկտ. Աշոտ Ոսկանեան` «Պետութիւն-սփիւռք` ճգնաժամ եւ հեռանկար»,
Հրայր Պալեան` «Ազգ-պետութիւն, սփիւռք եւ հայերու բնաւ չկառուցած հաստատութենկան ճարտարապետութիւնը»,
Տիգրան Եկաւեան` «Իրական Հայաստան, ազգային պետութիւն եւ նորագոյն զարգացումներ»,
Արմենակ Թոքմաճեան` «Փոքր երկիր, համաշխարհային ցանցեր. հայերը եւ համաշխարհայնացման տարակերպութիւնը (paradox)»,
Փրոֆ. Արա Սայեղ` «Սփիւռքահայութեան փոխակերպումը համաշխարհայնացման եւ թուային արհեստագիտութիւններու հոլովոյթին մէջ»:
Գիտաժողովը յատկանշուեցաւ ներկայացուցչական լայն` թէ՛ աշխարհագրական, թէ՛ մասնագիտական, թէ՛ սերունդային բնոյթով: Իւրաքանչիւր զեկուցողի տրամադրուած էր մինչեւ 45 վայրկեան, որով կարելի եղաւ համապարփակ ներկայացնել նիւթը` խօսիլ տեսական երեսակին մասին, կատարել պատումը ընթացքին, նկարագրել եւ արժեւորել ներկան ու տալ հեռանկարային զարգացումներ եւ լուծումներ:
Ուշագրաւ էր նաեւ այն, որ զեկուցաբերները իրենց նիւթը պատրաստած էին «դաշտային ուսումնասիրութիւններ»-ու հիմամբ. անոնք կա՛մ ականատես-մասնակիցն էին դէպքերուն, կա՛մ դէպքերուն վերաբերեալ կատարած էին անմիջական դաշտային հետազօտութիւններ: Այս երեւոյթը անմիջականութիւն, առաւել շօշափելիութիւն եւ փաստացիութիւն հաղորդեց զեկոյցներուն, որոնք դարձան աւելի իմաստալից ու հասկնալի, եւ նիւթերը աւելիով ըմբռնելի դարձան բոլորին կողմէ, ու ըստ այդմ, արծարծուեցան, քննարկուեցան ու արժեւորուեցան:
Միւս կողմէն` պատշաճ տեղ տրուած էր նաեւ քննարկումներուն, որոնց շնորհիւ իմաստաւորուեցաւ ձեռնարկին գիտաժողով-աշխատաժողով ձեւաչափը: Քննարկումները եղան բաց ու ազատ, սրտցաւ ու գիտական եւ յատկանշուեցան նաեւ փոխհասկացողական ու բացառապէս շինիչ ոգիով:
Գիտաժողովը բացառիկ էր նաեւ իր առօրէական, անմիջական այժմէականութեամբ: Կազմակերպիչ համալսարանները չէին վարանած քննարկման նիւթ դարձնել հայաշխարհի մերօրեայ կարեւորագոյն խնդիրներու իւրօրինակ մարտահրաւէրային առաջնակարգային հարցեր:
ՀԱՅԿԱԶԵԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ
