Ժամանակաւորապէս բռնազաւթուած Արցախի Հանրապետութեան Շուշիի շրջանի Մեծ Շէն գիւղի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին կը գտնուի լուրջ վտանգի եւ հաւանական ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ներքեւ: Այս մասին գրած է Արցախի մշակութային ժառանգութեան պաշտպան, «Ազգային» պատմամշակութային հասարակական կազմակերպութեան փոխնախագահ Յովիկ Աւանէսով:
«Օգտագործելով «Փլանեթ» արբանեակային պատկերները` Արցախի մշակութային ժառանգութեան պաշտպանի գրասենեակը արձանագրել է, որ եկեղեցու անմիջապէս արեւելեան եւ հիւսիսային հատուածներում իրականացուել են լայնածաւալ հողային եւ շինարարական աշխատանքներ 2025-ի հոկտեմբերի 31-ից մինչեւ 2026-ի մայիսի 14-ն ընկած ժամանակահատուածում:
«Արբանեակային դիտարկումների արդիւնքում ակնյայտ է դարձել, որ աշխատանքները կատարւում են պատմամշակութային յուշարձանի անմիջական հարեւանութեամբ` առանց միջազգային մասնագիտական վերահսկողութեան, թափանցիկութեան եւ հանրային հաշուետուողականութեան: Նման գործողութիւնները լուրջ մտահոգութիւններ են առաջացնում եկեղեցու ֆիզիքական ամբողջականութեան, պատմաճարտարապետական միջավայրի պահպանութեան եւ յուշարձանի հետագայ գոյութեան առնչութեամբ:
«Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին հանդիսանում է Արցախի հայկական քրիստոնէական մշակութային ժառանգութեան կարեւորագոյն բաղադրիչներից մէկը, որն ունի ոչ միայն կրօնական, այլեւ պատմական, ճարտարապետական եւ ինքնութեան պահպանման կարեւոր նշանակութիւն:
«Յուշարձանի շրջակայքում իրականացուող ցանկացած միջամտութիւն, որը չի համապատասխանում մշակութային ժառանգութեան պահպանութեան միջազգային չափանիշներին, կարող է յանգեցնել դրա պատմական տեսքի խաթարմանը, արժէքների աղաւաղմանը կամ նոյնիսկ անդառնալի կորստի:
«Յատկանշական է, որ վերջին տարիներին Ազրպէյճանի կողմից ժամանակաւորապէս բռնազաւթուած Արցախի տարածքներում բազմիցս արձանագրուել են հայկական մշակութային ժառանգութեան նկատմամբ բարբարոսութեան, վերափոխման, ինքնութեան խեղաթիւրման եւ ոչնչացման դէպքեր, որոնք փաստագրուել են բազմաթիւ միջազգային փորձագէտների, գիտական կազմակերպութիւնների եւ մշտադիտարկող կառոյցների կողմից: Այդ պարունակում Մեծ Շէնի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցու շրջակայքում իրականացուող ներկայիս աշխատանքները չեն կարող դիտարկուել որպէս սովորական տնտեսական կամ ենթակառուցուածքային գործունէութիւն եւ պահանջում են անյապաղ միջազգային ուսումնասիրութիւն:
«Խիստ դատապարտելի է, որ շարունակւում են գործողութիւններ, որոնք վտանգում են Արցախի բնիկ հայկական մշակութային ժառանգութիւնը` անտեսելով մշակութային արժէքների պաշտպանութեան վերաբերեալ միջազգային իրաւունքի հիմնարար սկզբունքները, այդ թւում` մշակութային ժառանգութեան պահպանութեան վերաբերեալ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի եւ Զինուած ընդհարման դէպքում մշակութային արժէքների պաշտպանութեան մասին Լա Հէյի 1954-ի համաձայնագրերով սահմանուած պարտաւորութիւնները: Մշակութային ժառանգութեան նկատմամբ ցանկացած ոտնձգութիւն ոչ միայն առանձին ժողովրդի պատմական յիշողութեան դէմ ուղղուած գործողութիւն է, այլեւ հարուած է համամարդկային քաղաքակրթական արժէքներին:
«Կոչ ենք անում միջազգային կազմակերպութիւններին, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ին, մշակութային ժառանգութեան պահպանութեամբ զբաղուող մասնագիտական կառոյցներին, գիտական հանրութեանը եւ մարդու իրաւունքների պաշտպանութեան միջազգային կազմակերպութիւններին անյապաղ արձագանգել ստեղծուած իրավիճակին, իրականացնել անկախ մշտադիտարկում եւ ձեռնարկել գործուն քայլեր` Մեծ Շէնի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցու եւ Արցախի միւս հայկական յուշարձանների պահպանութիւնն ապահովելու նպատակով:
«Մշակութային ժառանգութեան ոչնչացումը չի կարող արդարացուել որեւէ քաղաքական, ռազմական կամ այլ հանգամանքով: Այն միջազգային հանրութեան առջեւ ծառացած պատասխանատուութեան հարց է, եւ դրա կանխումը պահանջում է անյետաձգելի ու հետեւողական գործողութիւններ», գրած է ան:
