Գէորգ Հաճեան` Երգին Եւ Զոհողութեան Խոյանքը

ԹԱԼԹՈՍ

2020-ի հոկտեմբեր: Արցախեան երկինքը մթնած էր թշնամիի թնդանօթներէն: Սակայն աւելի ուժգին ձայնի մը ի լուր` գետինը կը դղրդար, դարաւոր ծառերը շուրջպար բռնած էին, ու մթութեան մէջ լռութեան շղթան երկվայրկեանուան մը մէջ կը նօսրանար զիլ ու զօրեղ ձայնին դիմաց… Այդ մթութեան մէջ հնչող ձայնը` խորշակէն ալ ուժգին, կրակէն ալ ջերմ, Գէորգ Հաճեանինն էր:

Ան չէր երգեր միայն: Ան կ՛աղօթէր երգով: Կ՛աղաղակէր երգով: Կը պոռթկար աշխարհի ականջին.

«Արի, յոյսի առաւօտ,
«Գթառատ սիրով արի, ու փրկիր մեր երազները
«Յարատեւ կռուի այս դժոխքից:
«Արի, արի առաւօտ,
«Գթառատ սիրով արի, ու փրկիր մեր երազները,
«Յարատեւ կռուի այս դժոխքից»:

***

Գէորգ Հաճեանին անունը կը փայլի իբրեւ մեր օրերու անմահ երգ ու խոյանք: Ան ծնաւ Այնճարի հայկական մթնոլորտին մէջ, մեծցաւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան դպրեվանքի հաւատքի եւ երաժշտութեան աւանդութեանց մէջ ու իր ձայնով ճամբայ բացաւ հազարաւոր սրտերու:

Ազգային գաղափարախօսութեան ու կրօնական ստինքներէն սնանած Գէորգը դարձաւ իր անուան արժանավայել ջահակիրը:

Երգը Գէորգին համար, երբեք, լոկ արուեստ չէր. ան իր ամբողջ կեանքի ընթացքին երգը վերածեց պատարագի, վերածեց հաւատամքի, վերածեց ազգային ոգիի ու պայքարի: Մեներգիչ եղաւ «Շնորհալի», «Կոմիտաս», «Պարոյր Սեւակ» եւ «Ֆայհա» երգչախումբերուն մէջ, բայց երբեք չբաւարարուեցաւ բեմով:

Ազգանուէր այս տիտանը, հեռու բեմերէն, դաստիարակեց, կրթեց, ոգեշնչեց, առաջնորդեց դպրոցականներ ու մեծահասակներ, սերմանեց այն համոզումը, որ`

երգը զէնք է,
երգը վահան է,
երգը յաղթանակի նախերգանք է:

Այս իսկ պատճառով, երբ Արցախի ճակատը կանչեց, Գէորգը ոչ մէկ վարանում ունեցաւ: Ան իր երգը փոխեց հրացանի հետ քայլերգի, ու իր վերջին բեմը դարձաւ Վարանգաթաղի բարձունքը…

ՀՅԴ կամաւորական երկրորդ վաշտին մէջ, Մհեր Յարութիւնեանին ու Քրիստափոր Արթինին կողքին, հոկտեմբեր 6-ին, ծանր մարտի ընթացքին ան արժանացաւ նահատակութեան վեհ ու սուրբ շքանշանին:

Բայց նահատակութիւնը մահ չէր. ան եղաւ վկայութիւն, որ հայ երգիչը կրնայ նոյնքան խրոխտ մարտիկ ըլլալ, որ` ուսուցիչը կրնայ նոյնքան հաստատ զինուոր կանգնիլ, եւ որ` հաւատաւորը կրնայ իր կեանքը ընծայել` իբրեւ պատարագ հայրենիքին համար:

Գէորգ Հաճեան դարձաւ բարոյական ահազանգ աշխարհի լռութեան դէմ, դարձաւ խոյանք, որուն մէջ հաւատքն ու հայրենասիրութիւնը միաձուլուեցան, դարձաւ խաչքար, ուր ամփոփուած են ոչ միայն իր գաղափարախօսութիւնն ու կտակը, այլ` մեր ժողովուրդի յիշողութիւնը եւ մեր պահանջատիրութիւնը:

Այսօր` հինգ տարի ետք, երբ հաւատքն ու դիմադրութիւնը կը խեղաթիւրուին զիջումներու քաղաքականութեամբ, Գէորգ Հաճեանին անունը կը մնայ կենդանի բոց, որ կը հրահրէ մեր սրտերը, կը պարտադրէ, որ մենք լուռ չմնանք, կը պարտադրէ, որ մենք շարունակենք պայքարիլ երգով ու զէնքով:

Ան իր կեանքով սորվեցուց, որ արժանապատիւ կեանքը կայացած է երգի ու պայքարի մէջ, եւ իր նահատակութեամբ դարձաւ անմահ վկայութիւն, որ երգը չի լռեր, նոյնիսկ երբ մարմինը իյնայ:

Գէորգ Հաճեան մնաց եւ պիտի մնայ մեր երգող խոյանքը, մեր սրբազան խաչքարը, մեր ղօղանջող Ղազանչեցոցը:

Ննջէ խաղաղ, ընկեր, քանզի քու ձայնդ դարձաւ մեզի պատգամ. «Ահա հանգիստ հող կը մտնեմ, յոյսս դուք էք ընկերներ…»,

եւ մենք կը խոստանանք շարունակել այդ ձայնին ունկնդիր` մինչեւ արդարութեան լուսաւոր օրը:

Կը խոստանանք` երբեք չլռեցնել երգը, շարունակել պայքարը, երբեք չմոռնալ հողը, պահանջել իրաւունքը:

Հողդ թեթեւ…