Հետաքրքրական. Ո՞վ Էր Յովհաննէս Թումանեանի Մայրը` Սարի Աղջիկ Սոնան

Պատրաստեց՝ ՇՈՒՇԻԿ ՄԱՒԻՍԱԳԱԼԵԱՆ

Յովհաննէս Թումանեանի մօր` Սոնային մասին քիչ տեղեկութիւն կայ. ան դսեղցի քոչարեաններու տոհմէն էր: Անոր հայրն ու մեծ հայրը գիւղի առաջին հովիւներն էին, եւ իրենց ամբողջ կեանքը անցուցեր են սարերը. այդ պատճառով ալ անոնց տունը կոչուեր է «սարըցու տուն»:

Տարբեր յուշերէ պատառիկներու համաձայն, Սոնան բարձրահասակ, գեղեցիկ, եռանդուն եւ աշխատասէր կին էր: Ան առանձին կառավարեր էր տան ամբողջ տնտեսութիւնը. սարի եւ դաշտի աշխատանքէն բացի` կատարեր է բազմանդամ ընտանիքին մանուածքն ու գործուածքը:

«Սարերը աչքը բացած եւ սարերը մեծցած» Սոնան նաեւ ջերմ ու գուրգուրոտ մայր էր: Որպէս զրոյցը սիրող եւ պատմելու շնորհք ունեցող կին` ան իր երեխաներուն պատմեր է հեքիաթներ, առասպելներ, առակներ եւ իր երիտասարդութեան յուշերը` համեմուած ժողովրդական ոճով ու դարձուածքներով:

Նաեւ կը պատմուի, որ Սոնան իւրայատուկ հոգատարութեամբ խնամեր է իր առաջնեկը` Յովհաննէսը այնքան, որ միշտ թեւերուն մէջ պահեր ու երբեք օրօրոցը չէ դրեր` ըսելով. «Թող փոքրիկիս միտքը պայծառ մնայ, չօրօրուի…»:

Սննդամթերքի
Անվտանգութեան Հետ Կապուած
Տարրական Գիտելիքներ

Սննդային թունաւորումները կը քառապատկուին ամրան եղանակին, քանի որ բարձր ջերմաստիճանը կը նպաստէ մանրէներու աճին եւ բազմացման: Հետեւաբար սառեցումը կարեւոր է սննդամթերքի անվտանգութեան համար:

Սնունդը պէտք է պահել ճիշդ ջերմաստիճանով. սառնարանին ջերմաստիճանը պէտք է ըլլայ + 4-էն ոչ աւելի, իսկ սառցախցիկինը` -18 եւ վար:

Սառեցուած սնունդը պէտք չէ հալեցնել սենեակի ջերմաստիճանով: Հալեցնելու 3 անվտանգ տարբերակ կայ:

ա.- Սառնարանին մէջ
բ.- Սառ ջուրի մէջ
գ.- Մանրալիքի մէջ

Պէտք է ջանալ եփել այնքան սնունդ, որքան սպառելու է, բայց եթէ յամենայն դէպս աւելնայ, սառնարանը կարելի է պահել մինչեւ 3 օր` կափարիչով օժտուած տուփի մէջ: Իսկ սառցախցիկին մէջ մինչեւ 4-6 ամիս` ըստ բաղադրիչներուն:

Եւ այսպէս`

– Թարմ միսը սառնարանը կարելի է պահել 3-5 օր, իսկ սառցախցիկին մէջ մինչեւ 10 ամիս:
– Աղացած միսը` 1-2 օր, իսկ սառցախցիկին մէջ` 3-4 ամիս:
– Թարմ թռչնամիսը սառնարանը կարելի է պահել 1-2 օր, սառցախցիկին մէջ` 9-12 ամիս:
– Թարմ ձուկը` 1-2 օր, սառցախցիկին մէջ` 6 ամիս:

Ձմերուկով Ամառնային 5 Դիմակներ

Գեղեցիկ, թարմ եւ առողջ մորթ ունենալու համար մեծ գումարներ վատնելու կարիք չկայ, քանի որ բնութիւնը արդէն իսկ մեզի տուած է անհրաժեշտ բոլոր բաղադրիչները: Գեղեցկագիտական դիմակներ պատրաստելու համար կարելի է օգտագործել տունը, ձեռքի տակ գտնուող բանջարեղէններն ու պտուղները: Օրինակ` հիանալի խնամքի միջոց է եղանակի պտուղներէն ձմերուկը, որ այս օրերուն բոլորիս սառնարաններուն մէջ առկայ է:

Գաղտնիք չէ, որ ձմերուկը բազմաթիւ օգտակար յատկութիւններ ունի ոչ միայն ընդհանուր առողջութեան, այլեւ մորթին համար: Ամրան խորհրդանիշ հանդիսացող այս համեղ պտուղը կարելի է օգտագործել դէմքի տարբեր ծեփուկներ պատրաստելու եւ մորթի հետ կապուած խնդիրներ լուծելու համար: Եւ այսպէս`

Ա.- Դիմակ` բշտիկներու եւ տարիքային արատներու դէմ պայքարելու համար:

Քերել պանանի կեղեւին ներսի մասը եւ աւելցնել 2 ապուրի դգալ ձմերուկի հիւթին: Ստացուած նիւթը քսել բշտիկներուն կամ արատներուն վրայ, սպասել 20 վայրկեան, ապա լուալ:

Բ.- Դիմակ` կնճիռներուն դէմ պայքարելու համար:

Քանի մը կտոր ձմերուկը լաւ ճզմել, կանաչ թէյ աւելցնել, խառնուրդը լեցնել սառոյցի կաղապարի մէջ եւ սառեցնել: Առաւօտեան դէմքը շփել սառոյցէ խորանարդով մը:

Գ.- Դիմակ` վնասուած, յոգնած մորթը վերականգնելու համար:

Խառնել երկու հաւասարաբաժին ձմերուկի հիւթ եւ մեղր: Ծեփուկը տարածել դէմքին եւ պարանոցին վրայ: Սպասել 20 վայրկեան, ապա լուալ:

Դ.- Դիմակ` չոր մորթի համար:

Խառնել 2 ձմերուկի խորանարդիկ կէս աւոքատոյի հետ, լաւ ճզմել եւ ստացուած խիւսով ծեփել դէմքը եւ սպասել քառորդ ժամ, ապա լուալ: Այս գերօգտակար դիմակը առողջ եւ հանգիստ տեսք պիտի հաղորդէ դէմքին:

Ե.- Դիմակ` մորթին մեռած բջիջները եւ սեւ կէտերը մաքրելու համար:

Կտոր մը ճզմուած ձմերուկին ապուրի դգալ մը մածուն աւելցնել եւ լաւ խառնել: Ստացուած խիւսով ծեփել դէմքը, սպասել 20 վայրկեան, ապա լուալ:

Ճանճերուն Դէմ Պայքարելու Գործնական Քայլեր

Ամրան տաք եղանակին հետ ի յայտ կու գան զզուելի ճանճերը: Այս արագ բազմացող եւ մանրէներու բոյն միջատները առաւելաբար կը նուաճեն մեր խոհանոցները` մերթ թառելով ուտելիքներուն վրայ, մերթ` աղբամանին:

Ահա թէ ինչպէ՛ս ձերբազատիլ անոնցմէ

– Խոհանոցը մաքուր պահել, օրական թափել աղբը, իւրաքանչիւր օգտագործումէ ետք մաքրել աշխատանքի սեղանը, լուացարանին մէջ աղտոտ ամանեղէն չկուտակել:

– Պատուհաններուն եւ պատշգամներուն եզրին ռեհանի, անանուխի, լաւանտրի թաղարներ զետեղել:

– Տան դռներն ու պատուհանները օժտել մժեղարգել ցանցերով:

– Խոհանոցին տարբեր անկիւնները զետեղել սոխի գլուխներ, որոնց վրայ հաստատուած ըլլան մեխակի գամեր: Սոխը կարելի է փոխարինել նարինջով:

– Ճանճերը քշելու լաւ միջոց են նաեւ սխտորի պճեղները:

– Կափարիչով օժտուած աղբամանին կերպընկալ տոպրակները յաճախակի փոխել, իսկ աղբամանը օճառ-ջուրով լուալ:

– Ճանճի թակարդ պատրաստել` օգտագործելով կերպընկալ ջուրի շիշ եւ որեւէ քաղցր հեղուկ:

Ինչպէ՞ս Կազմակերպել Ամառնային Յաջող Փիքնիք Մը

Ամրան եղանակին միայն ծովափը չէ, որ կը խանդավառէ մարդիկ, այլեւ բացօթեայ պտոյտները` բնութեան գիրկը:

Փիքնիքը սովորական պտոյտ մը չէ, անիկա պէտք է ծրագրել ժամանակ առաջ, որպէսզի յաջող եւ հաճելի անցնի:

Փորձառուներու կարծիքով, առաջին հերթին պէտք է առնուազն շաբաթ մը առաջ տեղեակ պահել փիքնիքին մասնակիցները, ապա ճշդել վայրը եւ ի հարկին` բաժնուիլ գործերը:

Ամառնային փիքնիքները կրնան մասնակիցները անհաճոյ կացութիւններու առջեւ դնել` արեւահարութիւն, ուտելիքներէ թունաւորում եւ այլն… Ահա թէ ինչո՛ւ պէտք է ընտրել ծառապատ վայր մը, կամ ունենալ կտաւէ ծածկ մը, իսկ ուտելիքներուն համար` յատուկ սառնարան:

Կարեւոր է ժամանակ առաջ ցանկագրել անհրաժեշտ պիտոյքները` ամանեղէն, թուղթէ թաշկինակ, սփռոց, դեղորայք… Նախատեսել մեծ սաւան կամ կարպետ` հանգիստ տեղաւորուելու համար: Իսկ եթէ տարեցներ կան խումբին մէջ, ճարել ծալուող աթոռակներ:

Փորձառուներ կը թելադրեն, որ ուտելիքները ըլլան սերտուած` մսեղէն, բանջարեղէն, պտուղ, պտուղի հիւթ, խմիչքներ եւ անշուշտ` առատ ջուր: Խիստ թելադրելի է, որ թացանով ուտելիքներ եւ առատ սերով կարկանդակներ զանց առնուին, քանի որ անոնք հակամէտ են տաքէն փճանալու:

Ուտելիքները պէտք է փոխադրուին յատուկ սառնարաններով. այսպիսով, մսեղէնները կը մնան ապահով, իսկ բանջարեղէններն ու պտուղները կը պահեն իրենց թարմութիւնը, ախորժաբեր տեսքը եւ համը:

Երեխաներուն համար ցանկալի է նախատեսել խաղեր, զբաղումներ: Օրուան մը համար թող հրաժարին իրենց ելեկտրոնային խաղերէն եւ խաղան ռաքեթով, գնդակով, չուանով կամ հեծանիւով:

Փիքնիքի ընթացքին պայման է առատ ջուր խմել, գլխարկ ու ակնոց կրել եւ մորթը պաշտպանել յատուկ սերով:

Նայած փիքնիքի վայրին, թելադրելի է ունենալ միջատասպան սփռիչներ, բայց մանաւանդ` խայթուածքի դեղեր:

Վերջապէս, փիքնիքի յաջողութեան նախապայմաններէն մէկը մաքրութիւնն է: Ուտելիքները պատրաստելու ժամանակ պէտք է կրել կերպընկալ ձեռնոցներ, յաճախ օճառուիլ կամ մաքրուիլ հականեխուած թաշկինակներով:

Անշուշտ չմոռնալ աղբերը կերպընկալ մեծ տոպրակներու մէջ հաւաքելու, ոչ միայն ճանճերէն պաշտպանուելու, այլեւ բնութիւնը մաքուր պահելու համար:

Խոհագիր

 Զովացնող Խմիչք`
Անանուխով, Կիտրոնով Եւ Վարունգով

Բաղադրիչներ

1 վարունգ` կտրատուած
2 կիտրոնի հիւթ
10 թարմ անանուխի տերեւ
1 բաժակ պաղ ջուր
1 ապուրի դգալ մեղր
Սառոյցի կտորներ

Պատրաստութիւն

Վերը յիշուած բոլոր բաղադրիչները, բացի սառոյցէն, ելեկտրական հարիչով հարել միատարր հեղուկ մը ստանալու համար: Աւելցնել սառոյցի կտորները եւ շարունակել հարել:

Խմիչքը լեցնել բաժակի մը մէջ եւ զարդարել վարունգի կամ կիտրոնի շերտով եւ անանուխի տերեւներով:

Յիշե՛նք, Որ…

Ա.- Վարունգը քիչ ջերմուժ կը պարունակէ եւ հարուստ է հանքայիններով ու կենսանիւթերով: Անոր հիւթը կը խթանէ մարսողական համակարգը եւ կը նպաստէ աղիքներու առողջ գործունէութեան:

Բ.- Անանուխը կը բուժէ որոշ մարսողական խանգարումներ, հակաբորբոքային եւ մանրէասպան յատկութիւններ ունի:

Գ.- Կիտրոնը կը զօրացնէ դիմադրողականութիւնը, կը պայքարի վարակներուն դէմ եւ կը պահպանէ մորթին առողջութիւնը:

Դ.- Մեղրը կը բարձրացնէ դիմադրողականութիւնը, կը բուժէ կոկորդի ցաւը եւ հազը, կը պաշտպանէ սիրտը, կը կարգաւորէ քոլեսթերոլը:

*
*  *

ՇԱԲԹՈՒԱՆ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆԸ

ՉԵ՛Ս ՎԵՐԱՆՈՒՄ

Քեզ սիրելը… ծխախոտի նման
Թուլացնում է ու ծխի հետ օտարացնում,
Ես չգիտեմ ինչքան հեռու գնամ,
Որ մոռանամ… Ինչ արեցի, դու չես անցնում:

Եւ սուրճի հետ միտքս արթնանում է,
Գրքերիս մէջ դու մաշւում ես ու հեռանում,
Բայց գնալով իմ վիճակը բարդանում է,
Երբ աչքերս փակ են… չե՛ս վերանում:

ԾՈՎ alize ԲԱՆՈՒՉԵԱՆ