Երէկ` չորեքշաբթի, 27 փետրուար 2019-ի երեկոյեան ժամը 7:30-ին, «Ազդակ»-ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ «Ազդակ»-ի 146-րդ մամլոյ լսարանը, որ նուիրուած էր Յովհաննէս Թումանեանի ծննդեան 150-ամեակին, եւ որուն ընթացքին արուեստաբան դոկտ. Մովսէս Հերկելեան ներկայացուց Թումանեանը` հայ կերպարուեստին մէջ:
Բացման խօսքը արտասանեց «Ազդակ»-ի պատասխանատու խմբագիրներէն Ժագ Յակոբեան, որ դիտել տուաւ, թէ օրեր առաջ Հայաստանի եւ սփիւռքի տարածքին մեծ շուքով նշուեցաւ Թումանեանի ծննդեան օրը, որ վերածուած է նաեւ գեղեցիկ տօնի` մէկզմէկու գիրք նուիրելու: Ապա ան անդրադարձաւ Թումանեանի մեծ ժառանգութեան, կեանքին, բեղուն գործունէութեան, որ բաւական նիւթ տրամադրած է ուսումնասիրողներուն` աւելցնելով, որ Թումանեան նաեւ ստեղծագործութեան նիւթի վերածուած գեղանկարիչներուն եւ քանդակագործներուն կողմէ, եւ այս նիւթին յատկացուած է այս երեկոյի լսարանը:
Դոկտ. Մովսէս Հերկելեան նախ ներկայացուց Յովհաննէս Թումանեանի կենսագրական հիմնական գիծերը, հասարակութեան համար ծանօթ ու անծանօթ ծալքերը անոր կեանքին ու գործունէութեան` շեշտելով, որ խորհրդային տարիներուն Թումանեանի կենսագրութենէն բաւական բան պահուած է, այդ պատճառով ալ քիչ տեղեկութիւն հասած է սփիւռք: Այս բոլորին պատճառով ալ, նշեց ան, կարելի չէ եղած Յովհաննէս Թումանեանի մեծութիւնը, անոր խիտ կեանքը, փիլիսոփայութիւնը, ձգած ժառանգին արժէքը ամբողջական եւ անհրաժեշտ տարողութեամբ ընկալել: Մ. Հերկելեան վկայակոչեց Հրանդ Մաթեւոսեանի կողմէ անձամբ իրեն կատարուած այն հաստատումը, որ առանց Թումանեանի մենք ազգ չէինք կրնար ըլլալ եւ համապատասխան ներկայանալ արտաքին աշխարհին: Ան նաեւ մէջբերեց Թումանեանի այն հաստատումը, որ արուեստը աչքի պէս պարզ է, միեւնոյն ատեն` բարդ, յայտնելով, թէ նոյնն է պարագան Թումանեանի գրականութեան ու արուեստին, որ կրնայ շատ պարզ թուիլ, սակայն շատ խորքային է ու լեցուն:
Օրուան բանախօսը լուսարձակի տակ առաւ նաեւ Յովհաննէս Թումանեանի հայրենասիրական ու ազգային գործունէութիւնը, ինքնապաշտպանութիւններուն մասնակցելու հանգամանքը, ատրճանակ գնելու համար իր վերարկուն ծախելու արարքը` հաստատելու, որ միայն գիրի, գրականութեան մարդ չէ եղած ան, այլ անոր կեանքը նաեւ լի եղած է հերոսութիւններով, իսկ ինք կը հանդիսանայ համահայկական հերոս, որ սերտօրէն գործակցած է Անդրանիկի հետ: Մովսէս Հերկելեան աւելցուց, որ Յովհաննէս Թումանեանը նաեւ ըմպած է կեանքի դառն բաժակէն` զաւակներ կորսնցուցած է, ձերբակալուած է, սակայն գոյատեւած ու շարունակած է ստեղծագործել:
Ապա սահիկներու ցուցադրութեամբ Մովսէս Հերկելեան ներկաներուն ցոյց տուաւ Թումանեանը մարմնաւորող ստեղծագործութիւնները հայրենի եւ Թիֆլիսի կերպարուեստագէտներու եւ քանդակագործներու` Հմայեակ Յակոբեան, Եղիշէ Թադեւոսեան, Գրիգոր Շարպապճեան, Գրիգոր Պատալեան, Մկրտիչ Տիրատուրեան, Այծեմնիկ Ուրարտու, Արա Սարգսեան, Ալեքսանտր Գրիգորեան, Գրիգոր Գէորգեան, Ղուկաս Չուպարեան, Յովսէփ Գարալեան, Հրաչեայ Ռուխկեան, Վահագն Թերզիպաշտեան եւ Տիմիթրի Նալպանտեան: Մ. Հերկելեան իւրաքանչիւր գործի արժեւորումը կատարեց` յատկապէս մեկնելով այն հանգամանքէն, որ անոնց մէջ որքանո՛վ իրական կը ներկայանայ Յովհաննէս Թումանեանը, անոր տաղանդը, վեհութիւնը, խրոխտ կեցուածքը, վճռականութիւնը, նկարագիրը: Ան հաստատեց, որ լաւագոյն գործն ու Թումանեանը իսկապէս մարմնաւորող քանդակը կը հանդիսանայ Արա Սարգսեանի ստեղծագործութիւնը, որ զետեղուած է Երեւանի Օփերայի շրջափակին մէջ:
Աւարտին ներկաները դիտեցին Յ. Թումանեանի նուիրուած տեսերիզ մը, իսկ անկէ ետք Մովսէս Հերկելեան պատասխանեց ներկաներու հարցումներուն:
