Որակաւոր Աշխատատեղերի Ռազմավարական Գործօնը

ԿԱՐՕ ԱՐՄԵՆԵԱՆ

Ներկայիս կը գտնուինք ընտրապայքարի թէժ բովին մէջ, եւ գործնականօրէն հնարաւոր չէ ծաւալուն եւ մանրակրկիտ վերլուծական քննարկումներու մղել հանրութեան բեմը Հայաստանի մէջ: Նաեւ պիտի ընդունինք, որ մեր երկրի քաղաքականութեան դաշտը դեռեւս լինելութեան մէջ է եւ շատ հեռու` յստակօրէն ընկալելի քաղաքատնտեսական (political economy) այլընտրանքներ կարենալ ձեւաւորելէ: Կը թուի, որ այսօր եւս ՀՀ քաղաքացին ծնունդ պիտի տայ խորհրդարանական մեծամասնութեան մը` լայնօրէն ապաւինելով ենթակայական եւ «անձնաւորուած» գործօններու: Նոյնիսկ` դրամական ընտրակաշառքի բացակայութեան պայմաններուն մէջ:

Փաստը այն է, որ երկիրը կը գտնուի այրող իրականութիւններու առջեւ, որոնք անմիջական պահանջներ կը դնեն կառավարութեան ուսերուն: Անոնցմէ առաջինը տնտեսութեան ոլորտի աննախանձելի վիճակն է, որ անխուսափելիօրէն իր թիկունքէն պիտի հարուածէ պետութիւնը, եթէ ներկայ տնտեսական ծաւալներու թեքումները (trends) ձգուին իրենց բախտին: Պարզ խօսքով, յաջորդ կառավարութիւնը պիտի նստի տնտեսական կենդանի հրաբուխի մը վրայ, եւ իր անմիջական մարտահրաւէրը պիտի ըլլայ կառավարել այդ հրաբուխը:

Հրաբուխը կառավարել` կը նշանակէ շարունակաբար կրակներ մարել: Այսինքն` զբաղիլ հակաճգնաժամային միջոցառումներով եւ, առաջին հերթին, աւելցնել ՀՀ արտաքին պարտքը: Ասիկա մեծ թակարդ մըն է ամէն թերաճ երկրի համար, որմէ Հայաստանը չկրցաւ խուսափիլ անցեալի բոլոր իշխանութիւններու օրով:

Արտաքին փոխառութիւններու ընդունուած տրամաբանութիւնը կը պահանջէր, որ փոխառութիւնները ծառայէին որպէս «սերմնացու»` առիթ տալով, որ երկրի տնտեսութիւնը հետզհետէ դիմէր դէպի ինքնաբաւութիւն եւ կարողանար մարել իր պարտքերը իր իսկ արտադրողական աճէն բխող միջոցներով: Փոխարէնը` տեղի ունեցաւ հասարակութեան մենաշնորհային շերտի հարստացման անհամաչափ եւ ընդվզեցուցիչ աճը եւ ժողովուրդի հսկայ մէկ զանգուածի գահավէժ աղքատացումը: Պարզ խօսքով, երկիրը մտաւ մեծ պարտքի մը տակ` կարելի դարձնելով մենաշնորհային տնտեսութեան ամրապնդումը ի հեճուկս ժողովուրդի բարգաւաճման: Ժողովուրդը աղքատացաւ երկակի ծաւալներով: Ան աւելի աղքատ է այսօր ոչ միայն իր կենսամակարդակով, այլեւ` իր ուսերուն ունենալով երկրին արտաքին պարտքը® Գրաւի տակ է ոչ միայն իր ներկան, այլեւ` իր ապագան:

Դժբախտաբար երկիրը այս թակարդէն դուրս բերելու ձգտող յստակ ծրագիր գոյութիւն չունի այսօր: Դաշնակցութեան ճիգը այս հարցը ազգային օրակարգի վերածելու` խափանուեցաւ նախկին իշխանութեան օրով եւ երբեք թափ չստացաւ Նիկոլ Փաշինեանի կառավարութեան կարճատեւ գոյութեան ընթացքին:

Իրականութիւնը այն է, որ այս հարցը ունի իսկական լուծում, եթէ երկիրը որոշէ եւ կարենայ դուրս գալ իր ներկայի քաղաքական կոտորակումներէն եւ ձեւաւորէ իր ազգային ընդհանուր համաձայնութիւնը: Այս հարցը ունի լուծում, եթէ խորհրդարանական «ջախջախիչ» մեծամասնութեան ձգտող պր. Փաշինեանի կուսակցութիւնը եւ պր. Փաշինեանը ի՛նք անձամբ վերջ տան «յեղափոխական» փոփիւլիզմին եւ սկսին կոտորակները ի մի բերել: Կարեւոր չէ, թէ ովքե՞ր են մեղաւոր տնտեսական այս թակարդի ստեղծման համար (գիտե՛նք, թէ ովքե՛ր են® խօսեր ու գրեր ենք հազար անգամ): Այսօր, սակայն, երկիրը այս թակարդէն դուրս բերելու պատասխանատուութիւնը կը պատկանի ՀՀ ԲՈԼՈՐ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԵՐՈՒ ԱՅՍՕՐՈՒԱՆ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ԱՌԱՋԻՆ ՀԵՐԹԻՆ` ՅԱՋՈՐԴ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻՆ` ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆԵԱՆԻՆ ԵՒ ԻՐ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԵԱՆ (ենթադրելով, որ յաջորդ կառավարութիւնը կազմելու պարտականութիւնը պիտի վստահուի իրենց):

Իսկ այդ մէկը կը պահանջէ ազգային ընդհանուր համաձայնութիւն: Գրած եմ բազմիցս: Այժմու օրինակարգով ՀՀ նախագահը երաշխաւորն է ՀՀ սահմանադրութեան: Ինք ունի այս գործին անհրաժեշտ իրաւական եւ բարոյական հեղինակութիւնը: Այսօր իր օ՛րն է: Արտահերթ ընտրութիւններէն անմիջապէս ետք պէտք է անյապաղ սկիզբ առնէ վերամիաւորումի գործընթացը: Պէտք է, որ նոր իրականութիւններու լոյսին տակ ձեւաւորուի ՀՀ ազգային ուխտը: Իմ կարծիքով, ՀՀ նախագահն է, որ պիտի հանդիսանայ այդ գործին ղեկավար ուժը: Ինքն է, որ պիտի խթանէ երկրի քաղաքական ուժերը գերամեծար շահերու շուրջ համախմբուելու` զանոնք մղելով, որ միասնաբար սահմանեն Հայաստանի եւ հայութեան գերագոյն շահերու միասնական հանգանակը: Սահմանեն եւ մտնեն այդ հանգանակի յանձնառութեան տակ:

Երկիրը պէտք ունի դրական եւ ստեղծարար մտայնութեամբ տոգորուած իրական բանավէճի մը: Ամէն բան պիտի դրուի սեղանի վրայ: Ամէն մարդ բարոյապէս պարտաւորուած պիտի ըլլայ (պարտականութեան քանթեան հասկացողութեամբ) լուծումին մաս կազմելու: Իսկ բոլոր անոնք, որոնք կը փորձեն իրենց կեղեքումներուն նշաւակ դարձնել ազգն ու հայրենիքը, անոնց վրայ միանգամընդմիշտ պիտի փակուի դուռը: Պէտք է յստականայ, թէ ո՛վ է ի վերջոյ այս երկրի իրական եւ անկեղծ քաղաքացին: Այն քաղաքացի՛ն, որ հարազատօրէն մաս կը կազմէ երկրի կառավարելիութեան ազգային տեսլականին:

ՀՀ տնտեսութիւնը պիտի հասնի այն տեղ, ուր ան պիտի կարողանայ ծնունդ տալ որակաւոր աշխատատեղերու` ներկայի ստրկային աշխատավարձերով յատկանշուող աշխատատեղերուն փոխարէն: Ներկայի մենաշնորհային տնտեսութիւնը պէտք է յեղափոխուի: Ան կրնա՛յ յեղափոխուիլ եւ վերածուիլ մրցակցային տնտեսութեան, եթէ յեղափոխուի ՀՀ պետական համակարգը, ի՛նք եւ ինքզինք դնէ ժողովուրդի տրամադրութեան տակ: Այսօր որակաւոր աշխատատեղերու ստեղծումը մեր առաջնահերթ խնդիրն է: Ցարդ երկրի ներդրումային դաշտը լայն բացուած է ներքին եւ արտաքին շահագործողներու ախորժակին առջեւ: Ան ենթակայ չէ եղած տնտեսութեան զարգացման հեռահաս հրամայականներուն: Եւ բնականաբար վերաներդրումային գործընթացը եղած է ցածրորակ, կցկտուր, ողբալիօրէն սահմանափակ եւ անհետեւանք: Ան շատ հեռու է որակաւոր աշխատատեղեր ստեղծելէ: Եւ այս իսկ պատճառով տեղի ունեցած է որակաւոր աշխատուժի զանգուածային փախուստը երկրէն: Վերականգնե՛լ պատմական այս փլուզումէն վթարուած ՀՀ տնտեսութիւնը` մեր առաջին խնդիրն է այսօր: Պարզ խօսքով, վերականգնե՛լ աշխատատեղերու ստեղծման առողջ եւ մշտական հոլովոյթը: Ան է ռազմավարական թիւ մէկ գործօնը, որ կարելի կը դարձնէ մնացեալը: Պատրա՞ստ ենք այս մարտահրաւէրին: Այս մարտահրաւէրին առաջին ընդառաջողը Դաշնակցութիւնն է եղած, դժբախտաբար` խափանուած քաղաքական միջավայրի մը մէջ: Հիմա ժամանակն է, որ ազգովին եւ ստուար շարքերով տէր կանգնինք այդ պատասխանատուութեան:

Ուաշինկթըն, 28 նոյեմբեր 2018