ԵՂԻԱ ԹԱՇՃԵԱՆ
1948-ի մայիսին Իսրայէլի անկախացումը եւ պաղեստինցիներու արտաքսումը նկատուեցաւ իբրեւ քաղաքակրթական յաղթանակ` ընդդէմ «իսլամ բնակչութեան»: Անգլիացին, որուն վստահուած էր իբրեւ հոգատար երկիր օգնել Պաղեստինի անկախութեան, ամէն ջանք թափեց տկարացնելու պաղեստինեան հաստատութիւնները եւ օգնելու հրեաներուն, որ գաղթեն Պաղեստին` ստեղծելու համար իրենց ապագայ «Հրէաստանը»: 15 մայիս 1948-ին անգլիական հոգատարութիւնը վերջ գտած էր, եւ հրեաներուն թիւը բարձրացած էր 9 առ հարիւրէն 30 առ հարիւրի, սակայն անոնք սեփականատէրն էին Պաղեստինի միայն 6 առ հարիւրին: Մայիս 15-էն ետք անոնք գրաւեցին Պաղեստինի 78 առ հարիւրը եւ ցեղային մաքրագործումի ենթարկեցին 675 քաղաք ու գիւղ եւ մօտ 750.000 պաղեստինցի գաղթական դարձուցին:
2008 թուականին այս գաղթականներուն թիւը բարձրացաւ 6,6 միլիոնի, որոնցմէ 4.618.000 արձանագրուած էին ԵՈՒՆԵՐՎԱ-ի կողմէ: Իսրայէլի համար պաղեստինցի գաղթականներու երեւոյթը գլխու ցաւ եւ մտահոգութիւն մըն է, ասիկա նկատելի էր 1982-ին Լիբանանի վրայ կատարուած յարձակումին առիթով, որուն ընթացքին իսրայէլեան կառավարութիւնը ամէն ջանք թափեց չէզոքացնելու պաղեստինեան գաղթակայանները, որոնք կը գտնուէին սահմանակից կամ մօտակայ շրջաններու մէջ եւ վտանգ կը սպառնային Իսրայէլի գոյութեան:
Հակառակ անոր որ ՄԱԿ-ի թիւ 191 բանաձեւը կոչ ուղղեց գաղթականները հայրենիք վերադարձնելու կամ անոնց հատուցելու, Իսրայէլ չենթարկուեցաւ այս բանաձեւին եւ յայտարարեց, որ իրապաշտ չէ աւելի քան 6 միլիոն գաղթականի տունդարձը, որովհետեւ ատիկա կը յանգեցնէ Իսրայէլի քաղաքական եւ ֆիզիքական ոչնչացումին: Իրաւական գետնի վրայ իսրայէլեան տեսակէտը անհիմն է, սակայն ինչպէս մեզի պատմութիւնը սորվեցուցած է, միջազգային յարաբերութիւնները հիմնուած են ուժերու հաւասարութեան վրայ եւ ոչ թէ մարդոց իրաւունքներուն վրայ: Այս հարցը նաեւ մեզի կը յիշեցնէ Լոզանի համաձայնագիրին առաջին օրերը, երբ քեմալական Թուրքիա ոչ մէկ ջանք խնայեց հակադրուելու անգլիական ու ֆրանսական ճնշումներուն եւ մերժեց հայ գաղթականներու վերադարձը: Աւելի՛ն. Թուրքիա մտահոգութիւն յայտնեց Գամիշլիի եւ Հալէպի շրջակայքին մէջ հայերու բնակեցման համար` վախնալով, որ անոնք օր մը կրնան վերադառնալ կամ պահանջել իրենց իրաւունքները:
Սիոնական գաղափարախօսութիւնը, որուն վրայ հիմնուած է Իսրայէլ, հիմնուած է ցեղապաշտական եւ ցեղային մաքրագործման վրայ, որուն հիմնական նպատակներն էին հետեւեալները. մերժել պաղեստինցի գաղթականներու վերադարձը, գրաւել անոնց ինչքերը եւ գիւղերը, վերաբնակեցնել գրաւեալ տարածքները հրեաներով եւ քաջալերել պաղեստինցիները, որ համարկուին արաբական երկիրներուն մէջ: Սակայն այս բոլորով հանդերձ, պաղեստինցի գաղթականները չհամարկուեցան իրենց ապրած երկիրներուն մէջ, այլ մնացին իրենց գաղթակայաններուն մէջ, պահեցին իրենց ազգային դիմագիծը եւ զարգացուցին զայն:
Սակայն արդեօք կարելի՞ է անոնց վերադարձը հայրենիք: Իսկ եթէ` այո՛, ապա ո՞ւր, Իսրայէ՞լ (1948 Պաղեստինի սահմաններ), կամ 1967-ի՞ սահմաններ, իսկ 1967-ի ո՞ր սահմանները: Յիշեցնենք, որ այսօր Պաղեստին չունի սահման, նոյնիսկ 1967-ի սահմանները գրաւեալ շրջաններ են եւ վերաբնակեցուած` ամերիկացի կամ եւրոպացի հրեաներով:
Սալման Ապու Սիթթա իր «Խաղաղութիւն, պաղեստինցի գաղթականներ եւ իրենց հայրենիք վերադառնալու իրաւունքը» (2010) խորագրեալ յօդուածին մէջ կը գրէ, որ պաղեստինցիներու հայրենիք վերադարձը անկարելի բան մը չէ: Ապու Սիթթա կը պաշտպանէ իր կարծիքը` ըսելով, որ հայրենիք վերադառնալը սրբազան իրաւունք մըն է` պաշտպանուած ՄԱԿ-ի կողմէ եւ օրինակը կու տայ` հարց տալով, թէ ինչպէ՞ս կարելի է, որ գող մը տունդ մտնէ եւ պահանջէ սենեակդ գրաւել, արդեօք կարելի՞ է անոր հետ համաձայնիլ սենեակը բաժնեկցելու համար, թէ՞ կը դիմադրես անոր ամէն ձեւով: Ըստ Ապու Սիթթայի, միակ ելքը միասնական հայրենիքի մը ստեղծումն է, ուր հրեաները եւ պաղեստինցիները կրնան օրէնքի տակ ապրիլ խաղաղութեանբ: Ան կ՛ընդգծէ, թէ աւելի լաւ է, որ Իսրայէլ ընդունի պատահածը, քան թէ սպասէ, մինչեւ որ ժողովրդագրական ռումբը պայթի: Յօդուածագիրը կ՛եզրափակէ` ըսելով, որ 10 տարի ետք հրեաները դարձեալ փոքրամասնութիւն պիտի ըլլան, որովհետեւ հակառակ բոլոր դժուարութիւններուն` արաբներուն թիւը կ՛աճի, իսկ հրեաներունը կը նուազի:
