ՄԻՀՐԱՆ ՉԱՂԼԱՍԵԱՆ
«Ազդակ» օրաթերթին մէջ կարդալով Մարաշի աղէտին մասին, յիշեցի հօրս պատմածները, որովհետեւ անոնք ականատեսի վկայութիւններ էին աղէտին մասին:
Հայրս քիլիսցի էր, արհեստով պղնձագործ: Աշխատանքի բերումով ամիսը անգամ մը կ՛երթար Մարաշ` իր գործերը վաճառելու: Օր մըն ալ, երբ Մարաշ գացած է, տեսած է, որ տարօրինակ իրարանցում մը կը տիրէ փողոցներուն մէջ, հայերը` սարսափած, այս ու այն կողմ կը վազէին, որովհետեւ թուրքերը ցոյցի ելած էին ու սկսած էին զիրենք հալածել:
Հայրս ուղղուած է Մարաշի աղային քով` խնդրելով, որ իր ունեցած ապրանքը քովը պահէ մինչեւ որ վիճակը հանդարտի, ցոյցերը վերջ գտնեն: Սակայն աղան մերժած է հօրս խնդրանքը` ըսելով, որ ինք տակաւին չի գիտեր, թէ իր ունեցածները ո՛ւր պիտի պահէ: Հայրս յուսահատելով ստիպուած եղած է լքել իր առարկաները ու մտած է Մարաշի հայկական եկեղեցին` հաւատալով, որ անիկա ամէնէն ապահով վայրը կրնայ ըլլալ: Հազիւ եկեղեցի մտած հայրս կը զարմանայ ի տես եկեղեցին լեցուցած ժողովուրդին, հոն լացուկոծ կը լսուէր ամէն տեղէ, մարաշցիները շուարած վիճակ ունէին: Քիչ անց եկեղեցւոյ դարպասին կը մօտենայ թուրք խուժանը` ահ ու սարսափի մատնելով եկեղեցւոյ մէջ ապաստանած հայերը, որոնք շփոթած չեն գիտեր, թէ ինչ պէտք է ընեն փրկուելու համար:
Բարեբախտաբար կարելի կ՛ըլլայ բանալ եկեղեցւոյ ետեւի դուռը, ուրկէ հայրս եւ մեծ թիւով մարաշցիներ կրնան փախուստ տալ: Մինչ այդ կացութիւնը կը հանդարտի, խուժանը կը հեռանայ: Հայրս կ՛ուղղուի իր ապրանքին գտնուած վայրը, որպէսզի ստուգէ, թէ ինչ ըրած են թուրքերը: Ապրանքներուն մէկ մասը գողցուած էր արդէն: Մինչ այդ մարդիկ կը սկսին պատմել, թէ ինչպէս Մարաշի հայերուն կոտորածը սկսած է, մէկ մասը կրցած է փախչիլ, սակայն շատեր, որոնց կարգին Մարաշի աղան, ջարդուած են:
Հայրս յուսահատ ու մտահոգ կը վերադառնայ Քիլիս, շաբաթ մը անց Զէյթունի մէջ կը սկսին դէպքերը, զէյթունցիներու մեծ թիւ մը կու գայ եւ կ՛ապաստանի Քիլիս, որոշ ժամանակ ետք շարունակելով իրենց ճամբան տարբեր ուղղութիւններով: Քիչ անց քիլիսցիները եւս կը բռնեն գաղթի ճամբան, տուն, պարտէզ եւ ունեցուածք կը խլուին անոնցմէ, կը քշուին դէպի անապատ ու Ազէզի ճամբով կը հասնին Հալէպ: Քրտական գիւղերու մէջ աշխատելով հայրս կը պահէ իր ընտանիքը, կ՛ամուսնանայ եւ զաւակներու տէր կը դառնայ:
