ՏՈՔԹ. ՍԱՆԱՀԻՆ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ
Դաշնակցութեան գրադարանը կրկին կը հարստանայ նոր գիրքերով, իսկ ես ամուր սեղմած զանոնք` կը սպասեմ վայրկեան մը առաջ ընկղմիլ այդ աշխարհին մէջ: Թէեւ միշտ ուրախութիւն պատճառած է ինծի գիրքին շօշափելի տեսքն ու հոտը, բայց տարբեր զգացում է, երբ այդ գիրքերը ակնարկ մըն են Դաշնակցութեան հսկայ արխիւէն, երբ իսկապէս գանձ են:
Աշխարհի մը, որուն մենք բոլորս ծանօթ ենք, բայց որքան աւելի ծանօթանանք, կը գիտակցինք, թէ որքա՛ն պէտք ունինք աւելի ծանօթանալու: Ապագային լաւ տիրապետելու համար, հարկաւոր է անցեալը լաւ իմանալ:
ՀՅ Դաշնակցութեան ծածկանուններու բառարանը` պատրաստուած Ե. Փամպուքեանին կողմէ, երազ մըն էր, որ իրականացաւ բոլոր անոնց համար, որոնք հիացումով կը նկատէին Դաշնակցութեան գաղտնապահ գործելաձեւը տարիներու ընթացքին: Բառարան չէ միայն, այլ բանալի` աւելի լաւ հասկնալու մեր պատմութիւնը:
Կարդալու ժամանակ յաճախ հանդիպեցայ ծանօթ ծածկանուներու եւ յաճախ նորերու: Զարմանքս էր սակայն, երբ նախկին գիտակցութեամբ հանդիպեցայ գաղտնի բառի մը, զոր երբեք չէի լսած, Դաշնակցութիւն բառը նամակներուն մէջ կը փոխուէր «papa»-ի` այն նպատակով, որ եթէ օտար անձ մը կարդար այդ նամակը, չկարողանար իմաստը հասկնալ:
Հետաքրքրական էր այդ բառին օգտագործումը եւ շատ հասկնալի, այնքան հասկնալի, որ եթէ ես պիտի հնարէի գաղտնի հոմանիշ մը Դաշնակցութեան բառին համար, նոյնը կ՛ընտրէի: Անձնական տպաւորութենէ անկախ, թէ հայրս էր Դաշնակցութիւնը զիս ոչ միայն ծանօթացողը, այլ ազգային եւ յեղափոխական հոգին մէջս արթնցնողը, որ փոքր տարիքէս քաղած եմ իրմէ: Սակայն կ՛ուզեմ մտածել հաւաքական դիտանկիւնէ եւ ոչ միայն մեր սերունդէն, այլ` հիմնադիր սերունդի դիտանկիւնով: Դաշնակցութիւնը չի նմանիր այժմու կուսակցութիւններու, որոնց յաճախ կը հանդիպինք: Հետեւորդ ենք գաղափարի եւ ոչ թէ` անձերու, կը զոհուինք Դատի եւ ազգի շահերուն համար եւ կը նուիրուինք այդ սուրբ աշխատանքին: Մեզ միացնողը Դաշնակցութիւնն է` յատկապէս խաղալով հօր դեր եւ մեզ վերածելով մէկ մեծ ընտանիքի մը:
Ընտանիք մը, ուր դարձանք զինուոր գաղափարի, ինչպէս կը նկատենք յուլիս ամսուան յեղափոխական շարժումները եւ գործողութիւնները, 25 յուլիս 1897-ի Խանասորի արշաւանքը, որ վերահաստատեց վրէժխնդրութեան եւ պայքարի կամքը հայութեան մէջ, նաեւ այդ կամքը վերականգնեցաւ Ցեղասպանութենէն ետք «Նեմեսիս» գործողութեամբ (25 յուլիս 1921 Ճեմալ փաշայի սպանութեամբ) եւ կրկին 27 յուլիս 1983-ին` Լիզպոն հինգի գործողութեամբ:
Օրերը կը փոխուին, սակայն նպատակը կը մնայ միշտ:
