Ազատութի՛ւն… Ամէն մի շնչող էակի, մարդ արարածի, ազգերի ու ցեղերի, ժողովուրդների ամենաբարձր երազանքը, գոյութեան երկնային կեցութիւն, որից զրկուած է եղել դարեր շարունակ հայոց ժողովուրդը:
Ազատութեան կանչը բերանին զոհուեց Մամիկոնեանց Վարդանը, գրեթէ մէկուկէս հազարամեակ առաջ…
Ազատութիւն` գոչեց հայորդի Միքայէլ Նալբանդեանը, ու նրանից առաջ շատերը ու նրանից յետոյ` շատերը…
Տարիներ ու տարիներ, տենչանքներն այդ կուտակուեցին, ամբարուեցին ազգի գիտակցութեան ընդերքներում, խուլ մրմնջոցներով, անհամարձակ ու համարձակ. յաճախ չգիտակցուած ու համարեա միշտ անվճռական…
Ու վերջապէս, թմրած ու նիրհած մօրից ծնուեց նրա ամենաչարաճճի զաւակը, ծնուեց` ու վճռական գոչեց` Ազատութիւն: Կապանքներն ու ստրկութիւնը խենթացրին նրան, ըմբոստացաւ, ծառս ելաւ դրանց դէմ, չհաշտուեց, գոչեց այնքան մինչեւ զարթնեց մայրը ու նրա միւս զաւակները…
Զաւակն այդ, եւ նրա անունն է ՀՅ Դաշնակցութիւն:
Հայ մարդ եմ, Հայաստանում ապրած. իմ գիտակցական կեանքն անցել է անազատութեան պայմաններում, տխրահռչակ, երկաթեայ վարագոյրից ներս:
Բոլշեւիկեան վարչակարգը կոշտ ցախաւելով քաղաքական բեմից սրբել էր այլ կուսակցութիւնների եւ առաջին հերթին Դաշնակցութեան հետքն անգամ. ու մենք շատերս սեփական պատմութիւնից զրկուած խարխափում էինք ստերի ու կեղծիքների մթութիւնում…
Սակայն առողջ բնազդն էր մեր ուղեցոյցը եւ ինչպէս կենդանին բնազդով գտնում է հարազատ տան ճամբան, ինչպէս ուղտերի քարաւանը չոր անապատում անվրէպ գնում է դէպի ովասիսի կենարար ջուրը, այնպէս էլ ես ու շատ հայորդիներ ձգուեցին դէպի Դաշնակցութիւնը…
ՍՕՍ ՍԱՐԳՍԵԱՆ
… Ոչ միայն ես, այլեւ շատեր ՀՅ դաշնակցութեան կը պարտին իրենց ազգային գիտակցութիւնը: Զայն ուրացողներն իսկ, եթէ ազնուութիւնն ու կարողութիւնը ունենան իջնելու մինչեւ իրենց մանկութիւնը, պիտի ըմբռնեն Դաշնակցութեան դերը իրենց կազմաւորման մէջ եւ պիտի ունենան երախտագիտական զգացում մը: Վարժարաններէն եւ եկեղեցիէն առաջ` հայ հոգին ճանչցայ Դաշնակցութեան ընթերցարաններուն մէջ, ուր կ՛երթայի, երբ տղայ էի տակաւին:
Պզտիկ քաղաքը, ուր ծնած եմ, հայրենիքէ հեռու, իր հայութիւնը կը պահէր շնորհիւ Դաշնակցութեան: Plaque-tournante մըն էր ան եկող ու գացող տարագիրներուն միջեւ: Ամէն գաղթականութիւն ձգած էր խաւ մը: Այդ բոլոր խաւերը միութիւն մը կը կազմէին, շնորհիւ եկող ու գացող գործիչներուն:
Գաղափարները կը յեղաշրջուին: Կարեւորը անոնց մեր ազգին տուած բարիքն է: Ու Դաշնակցութիւնը տուած է անհուն բարիք մը: Ո՞վ ըսաւ, թէ ան չի կրնար օգտակար ըլլալ տակաւին: Քաղաքականութիւնը անակնկալներ ունի միշտ: Լաւ կ՛ըլլայ, որ նայինք քիչ մը վեր սոփեստութիւններէն եւ թմրածութենէն:
Ն. ՍԱՐԱՖԵԱՆ
