Ազգային գաղափարախօսական պատճառներուն առընթեր կան քաղաքական հրատապ շարժառիթներ այսօր զանգուածային ներկայութիւն ապահովելու միասնութեան հանրահաւաքին: Արցախի հայութիւնը, Սոչիի եռակողմ հանդիպումի նախօրէին, աշխարհը համոզեց, որ վճռական տրամադրուած է Ազրպէյճանի կազմին չմիանալու իր սկզբունքը իրագործելու պայքարին մէջ:
Այստեղ կար կարեւոր զուգահեռ. Ազգային ժողով -հասարակութիւն զուգընթաց եւ փոխլրացնող կշռոյթներով կ՛ընթանային այդ վճռականութեան դրսեւորումներու գործողութիւնները. կամ` ինքնորոշման իրաւունքի կիրարկելիութեան անշեղ վարքագիծի հանդէպ անտեղիտալիութիւնը:
Պատահական չէր ուրեմն, որ Սոչիի նախօրեակին սկսաւ արծարծուիլ ռուս խաղաղապահներու առաքելութեան երկարաձգումի առաջադրանքը. որքան ալ որ պաշտօնապէս Սոչիի եռակողմ յայտարարութեան մէջ չէ ներառուած Արցախի խնդիրը, այդուհանդերձ պարզ դարձաւ, որ արծարծուած է խաղաղապահ առաքելութիւնը երկարաձգելու առաջարկը: Իսկ նման առաջադրանքի մը արծարծումը արդէն հարուած է թուրքեւազրպէյճանական դաշինքին: Խաղաղապահ առաքելութեան երկարաձգումը կ՛ենթադրէ հակամարտութեան կարգաւորուած չըլլալը: Ինչ որ տրամագծօրէն կը հակադրուի Պաքուի յայտարարութիւններուն, թէ Արցախի հարցը անցեալ է: Փաստօրէն Պաքուի մերժումով է, որ կարելի չէ եղած յանգիլ երկարաձգման որոշումին. այդուհանդերձ, միտումը կ՛արձանագրուի` ժամանակ շահելու:
Շարունակելով տրամաբանութիւնը, ժամանակ շահիլը կը հակադրուի Ազրպէյճանի շտապողականութեան: Ազրպէյճանը պատերազմ յաղթած կողմ է եւ կ՛ուզէ աշխարհաքաղաքական գործընթացներու փոփոխութենէն առաջ վճռահատել իր խնդիրները: Միայն Անգարան եւ Պաքուն են, որոնք կը յայտարարեն, թէ Արցախի հարցը լուծուած է: Եւ կ՛աճապարեն նուիրականացնելու համար այդ ձեւակերպումը յատուկ պայմանագիրներով:
Ժամանակ շահելու, խաղաղապահ առաքելութիւնը երկարաձգելու եւ կարգավիճակի հարցը առկախելու մօտեցումներուն համար առնչուած ուժերը անպայման յղում կ՛ընեն Արցախի ժողովուրդի ցուցաբերած զանգուածային հանրահաւաքի երեւոյթին: Կը շեշտեն այդ ժողովուրդի իրաւունքներու յարգման սկզբունքը, անոր անվտանգութիւնը եւ նոյնիսկ ցեղասպանութեան ենթարկուելու վտանգը` Ազրպէյճանի կազմին մէջ վերադառնալու պարագային:
Պարտերազմ պարտուած, տարածքներ կորսնցուցած եւ գաղթականական նոր ալիք գրանցած Արցախի ժողովուրդին միահամուռ դիրքորոշումը ներկայ պայմաններուն մէջ ինքնորոշման իրաւունքի կամ անկախ ապրելու հանրաքուէի համազօր արարք էր: Ստեփանակերտը հերթական անգամ փաստեց, որ չի զիջիր իր մարդկային եւ ազգային տարրական իրաւունքներէն:
Հիմա պէտք է ըմբռնել ուրեմն այն կարեւորութիւնը, որ պիտի ստանայ Հայաստանի մէջ այսօր տեղի ունենալիք հանրահաւաքը` իբրեւ հետեւութիւն Արցախի հանրահաւաքին: Արցախեան ազատամարտը յաջողեցաւ, որովհետեւ Ստեփանակերտի շարժումը համակեց Երեւանը եւ այնուհետեւ սփիւռքը ամբողջ: Հայութիւնը ներկայացաւ ամբողջ աշխարհին մէկ պահանջով եւ միասնական պայքարեցաւ այդ պահանջի իրականացման համար:
Միասնական հանրահաւաքը եւս ունի քաղաքական հզօր ուղերձ փոխանցելու կարողականութիւն: Պաքուն, իր հասկացողութեամբ լուծելէ ետք Արցախի խնդիրը, ներխուժած է Հայաստանի Հանրապետութեան ինքնիշխան տարածքներ եւ այժմ կ՛ուզէ ի՛ր պատկերացումով իրականացնել սահմանազատում- սահմանագծում, ընտրովի քարտէսներու հիման վրայ:
Քաղաքական կացութիւնը այնպէս է, որ տարբեր շարժառիթներէ մեկնած միջազգային տարբեր կեդրոններ, տարբեր պետութիւններ կը պահանջեն ազրպէյճանական զօրքերու ելման դիրքեր վերադարձը. աւելի՛ն, կ՛արծարծեն Ազրպէյճանի գործադրած ռազմական յանցագործութիւններու խնդիրները: Կ՛որոշեն դիտորդներ, փաստահաւաքներ եւ սահմանագիծի վերահսկման նպատակով կարիքներու ուսումնասիրութեան գործիչներ ուղարկել շրջան: Այդ որոշումները կայծակնային արագութեամբ տեղի կ՛ունենան:
Հայաստանի ժողովուրդին զանգուածային բողոքը Ազրպէյճանի կողմէ միջազգային բազմաթիւ օրէնքներու խախտումներուն դէմ, կրնայ սաստկացնել Պաքուի դէմ արդէն իսկ սկսած ճնշումները:
Այսօրուան հանրահաւաքին մասնակցելով ժողովուրդը նպաստած կ՛ըլլայ`
- Միջազգային ճնշումի սաստկացման` Հայաստան ներխուժած ազրպէյճանական զօրքերու հեռացման պահանջով:
- Պաքուի գործադրած ռազմական յանցագործութիւններու միջազգային քրէականացման գործընթացին:
- Ազրպէյճանի տրուող օժանդակութիւններու կասեցման եւ պատժամիջոցներու որդեգրման:
- Սահմանազատման եւ սահմանագծման պարտադրուող բանակցութիւններու դադրեցման:
- Թուրանական կամուրջի նախագիծի տապալման:
- Եւ անշուշտ` Արցախի ժողովուրդի ինքնորոշման իրաւունքի յարգման:
Հետեւաբար առնուազն կարճատեսութիւն են` պատուիրուած հանրահաւաք, այս կամ այն կողմի վարկանիշին նպաստող կամ պարտադրուած բնութագիրներով ազգային կեցուածքը ներկայացնող հանրահաւաքներու նսեմացումը նպատակադրող յայտարարութիւններն ու գրառումները: Հանրահաւաքը ամբողջ միտուած է ապահովելու Հայաստանի եւ Արցախի հանրապետութիւններուն ազգային պետական շահերը. եւ ներկայ քաղաքական պայմաններու նկատառումով առաւելներ ձեռք ձգելու` կարելիութիւններու լիարժէք օգտագործումով:
Ահա թէ ինչո՛ւ կարեւոր է այսօրուան հանրահաւաքին զանգուածայնացում:
