ՏԻԳՐԱՆ ՊԷՕՃԷՔԵԱՆ
Մօտիկ անցեալին տուներու մէջ կը հանդիպէինք փոքր թէ մեծ գրադարաններու, որոնք տարուէ տարի կը հարստանային քանի մը նոր գիրքերով: Գիրքեր, որոնց էջերուն մէջ կար պատմութիւն, իսկ գրադարանին մէջ անոնց տեղադրուիլը ինքնինք ունէր այլ պատմութիւն մը:
Երբեմն ընթերցասէր հասարակութիւնը կը պարծենար, եթէ յատուկ գիրքեր լեցուցած ըլլար իր գրադարանին մէկ անկիւնը, կամ հոն ըլլային քանի մը հատ, որոնք մակագրուած կ՛ըլլային գրագէտին կողմէ: Պատանի թէ երիտասարդ, տեսնելով իրենց շուրջ իրենց ծնողներուն ընթերցասիրութիւնը, իրենք եւս կ՛ունենային այդ սովորութիւնը եւ, այդպիսով, կը շարունակուէր կեանքը` այս սովորութիւնը փոխանցելով սերունդէ սերունդ:
Եւ յանկարծ կանգ առաւ ամէն բան. գիրքը մնաց գրադարանին մէջ` անշարժ, տարուէ տարի ան կը շարժէր միայն մաքրութեան պատճառով: Համակարգիչն ու բջիջային հեռաձայնը գրաւեցին ամէն ինչ եւ փոխարինեցին շատ բաներ:
Երբ կը դիտէի հօրս տան հիւրասենեակին մէկ անկիւնը տեղադրուած գրադարանին մէջ շարուած գիրքերը, աչքս ինկաւ մէկ անկիւնը դրուած փոքր գրքոյկի մը վրայ: Դուրս քաշեցի զայն եւ գացի յիսուն տարի ետ`1972 թուական: Այդ գիրքը ունէր պատմութիւն:
Արաբերէն լեզուով Անդրանիկ Պէօճէքեանի «Լեռնորդի» ծածկանունով տասներեք բանաստեղծութիւններէ կազմուած գիրքն էր:
«Սարխաթու տամ», հայերէն թարգմանութեամբ` «Արեան կանչը»:
Փոքր էի, չէի հասկնար, թէ ի՛նչ էր այն եռուզեռը, որ կար մեր տան մէջ: Զբաղած էին բոլորը, եւ ահա բոլորին դէմքին ժպիտ, մտան տուն` ձեռքերնին շալկած ծրարներ: Գիրքերն էին, որոնցմէ ոչ մէկը ինծի բան մը կ՛ըսէր. չէի հասկնար: Երբ հարցուցի հօրեղբօրս անոր մասին, ան պատմեց, որ այդ բանաստեղծութիւնները կը խօսին ջարդի, հայրենիքի եւ կարօտի մասին, իսկ նպատակն է` ծանօթացնել Հայ դատը օտարներուն: Կը կարդայի մէջի բոլոր բանաստեղծութիւնները, որոնց մեծ մասը դժուար թէ հասկնայի: Քանի մը տարի անց դարձեալ սկսայ զայն կարդալ եւ որոշ ատեն ետք այդ բոլորը հասկցայ: Ըմբռնեցի նաեւ, թէ անոր նպատակը ի՛նչ էր, եւ ի՛նչ է այսօր կարեւորութիւնը` Հայ դատը օտարին ծանօթացնելու:
Յիսուն տարի առաջ չկար այն հնարաւորութիւնը, որ օտարը ծանօթանար թուրքի բարբարոսութիւններուն: Կեանքը դանդաղ էր եւ կ՛ընթանար կամաց: Բայց այսօր ունինք արագ միջոցներ, որոնք բոլորիս տրամադրութեան տակ են, բոլորս ունինք Դիմատետրի վրայ օտար ընկերներ, որոնցմէ շատեր չեն գիտեր մեր պատմութիւնը` ջարդ, տարագրութիւն եւ այլն: Պատմենք անոնց այն, ինչ որ պատմած են մեզի մեր մեծ հայրերն ու մայրերը, չըսենք` այդ բոլորը ապարդիւն են, այլ հաւատանք այդ աշխատանքին եւ պիտի հասնինք մեր նպատակին «վաղ թէ ուշ»:
