Յ. Պ.
Բանաստեղծը` Վարդան Յակոբեան:
Ան սփիւռք(ներ)ի հիւր չէ, օր մը Լոս, օր մը Փարիզ, կամ` Պէյրութ, հեռատեսիլի պատուհանը իր թառը չէ:
Ըսած է ճշմարտութեան խօսք: Եթէ դեռ չխցուած ականջներով հայեր կան, ներսը եւ դուրսը, կը լսեն:
Խօսք` քաղաքական քարոզչութեան (ան)բարոյականացման մասին: Եթէ բարոյականութիւնը դեռ տեղ ունի մեր քաղաքական դահլիճներուն մէջ եւ լուսարձակներուն տակ:
Խօսք, զոր լսելէ ետք քաջութեամբ հարց պէտք է տալ, թէ բանաստեղծը որո՞ւ, որո՞նց կը նայի, անոնց մէջ կա՞նք նաեւ մենք, մեծեր ու պզտիկներ:
Կ՛արտագրեմ տողեր:
Ես սիրում եմ իմ հայրենիքն անկեղծօրէն` ինչպէս բոլորը,
եւ անասելի խորշում եմ
հայրենասիրութեան մասին խօսքերից, ինչպէս, ի հարկէ, ոչ բոլորը:
Զոհուածնե՛ր, հրաժարուէ՛ք նրանց ծաղիկներից, ովքեր
պսակներ դնելու պահին յատուկ նկարահանւում են`
յուշարձանները դարձնելով ինչ-որ մի տարրն իրենց քարոզչութեան…
Ռամիկնե՛ր, մերժէ՛ք ձեռքսեղմումները նրանց, ովքեր
միեւնոյն պահին ժողովրդի մէջ յատուկ նկարահանւում են`
նրան դարձնելով մասն իրենց քարոզչութեան…
…………..
Հանրութի՛ւն, մի՛ վստահիր նրանց, ովքեր
սարեր են խոստանում անվերջ` մոռանալով, թէ քանի սար է մնացել հայոց աշխարհում…
Տանել չեմ կարող հայրենասիրութեան մասին ճառերը…
(ընդգծ. Յ. Պ.)
Կեղծիքի դիմակազերծման կոչ է Վարդան Յակոբեանի խօսքը, ուղղուած` անոնց, որոնք դեռ ազգի նուազագոյն իրաւ ըմբռնում եւ ողջախոհութիւն ունին:
Մեր ներկայի տխրեցնող շողանկարը (radiographie) ըրած է բանաստեղծը: Արդարեւ, որքա՜ն դատարկաբանութիւններ կան հայրենիքի, անոր պատմութեան եւ ներկայի մասին, մարդոց կողմէ, որոնք խորթ են հայոց պատմութեան եւ անկէ անբաժանելի մշակոյթէն: Անոնք իրենց չգիտցած հայերէնով ոչ թէ գաղափար կ՛արտայայտեն, այլ ըսել կ՛ուզեն, որ իրենք ալ ներկայ են իրենց քսակներով, տիտղոսներով, մեքենայութիւններով (մանիպուլացիա) եւ ստրկամտութեամբ: Իմաստութիւն եւ յանձնառութիւն փոխարինուած են շիրիմներու «պսակ դնելու» պահուն «նկարահանում»-ով, ժողովներու եւ կարեւոր-անկարեւոր հանդիպումներու նկարներով: Եթէ բոլոր ժողով գումարողները եւ պսակ դնողները ճակատ գացած ըլլային…
Կը լսուի՞ բանաստեղծին երգիծա-ողբերգական ճիչը.
Զոհուածնե՛ր, հրաժարուէ՛ք նրանց ծաղիկներից, ովքեր
պսակներ դնելու պահին յատուկ նկարահանուում են`
յուշարձանները դարձնելով ինչ-որ մի տարրն իրենց քարոզչութեան…
Կը նկարահանուին եւ կը նկարուին… առաջին շարքի աթոռին կամ պատուոյ սեղան նստելու պէս:
Բանաստեղծը ո՛չ պատգամաւոր է, ո՛չ ալ նախարար, ո՛չ ալ հոս կամ հոն` ղեկավար: Բայց գիտէ, կը տեսնէ, հասկցած է հայրենիքի կացութիւնը ու հասարակաց դարձած միամտութիւնը եւ անվարան կ՛ըսէ.
Հանրութի՛ւն, մի՛ վստահիր նրանց, ովքեր
սարեր են խոստանում անվերջ` մոռանալով, թէ քանի
սար է մնացել հայոց աշխարհում…
Անմիջական պատկեր: Լրագրողներ, իշխանամէտներ եւ ընդդիմադիրներ կրնան խօսիլ, քննադատել կամ արդարացնել` շրջանցելով բանաստեղծի անսեթեւեթ եւ առանց ճապկումի հարցումը, թէ` «Քանի՞ սար է մնացել հայոց աշխարհում»… Թշնամին եկած եւ նստած է հայոց սարերուն վրայ` որպէս տէր, իսկ մեր նկարահանուող եւ ժողովներ գումարող ժողովուրդը, մեծեր եւ պզտիկներ, հանդիսատեսի մտքի մարզանքներ կ՛ընեն` ըստ այս կամ այն տարուան քարտէսներուն, կը պատրաստուին սահմանազատման եւ սահմանագծման, կարծէք հայոց պատմութիւնը միայն դար մը առաջ սկսած է:
Եթէ բանաստեղծի ազգային եւ գաղափարական հայեացքը ունեցող ժողովուրդ ըլլայինք, ներսը եւ դուրսը, «պսակ դնող եւ նկարահանուողները», «սարեր խոստացող եւ սարեր յանձնողները» դիմակազերծ կ՛ընէինք:
Եւ բանաստեղծին հետ կ՛եզրակացնէինք.
Տանել չեմ կարող հայրենասիրութեան մասին ճառերը…
Եւ ճառերուն կը հակադրէինք իրաւ, ճշմարիտ, ազգային ոչ նպարավաճառային եւ ոչ ամբոխահաճական ՅԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆը, վասն հայրենեաց եւ ազգի…
Բայց ո՞վ կը լսէ բանաստեղծին խօսքը…
Քաղաքական հանդէս դարձած է Եռաբլուր երթալ, խոնարհիլ, պսակ դնել հերոսացածի շիրիմին, փոխանակ սարերուն տէր ըլլալու եւ անոնց շուրջ խրամներ փորելու…
Ինչո՞ւ փոխան «նկարահանուողներ»-ու` Վարդան Յակոբեանը Ազգային ժողով չեն հրաւիրեր, չեն հրաւիրեր Լոս, Փարիզ, Պէյրութ:
Գերմանացի իմաստասէր Կարլ Եասբէրզի հետ պէտք է եզրակացնել, կամ սկսիլ պատասխան որոնել: Ան ըսած է. «Իմաստասիրութեան մէջ հարցումները աւելի էական են, քան` պատասխանները, եւ իւրաքանչիւր պատասխան կը դառնայ նոր հարցում»:
Եւ խուսափելու համար անհանգստացնող հարցումներէն` բանաստեղծը եւ մտաւորականը չենք հրաւիրեր… Կը նախընտրենք «տիրոջ ձայնը» կրկնողները.
His masters voice, La voix de son maître, Sahabinin sesi…
Այդպէս կ՛ըլլայ քարոզչութիւնը:
7 նոյեմբեր 2021, Նուազի-լը-Կրան
