Տեսակէտ. Ի՞նչ Կրնանք Սորվիլ Լիթուանիոյ Ընկերվար-Ժողովրդավարներէն

ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ

Վերջին շրջանին միջազգային լրատուամիջոցներ կամ ընկերային ցանցերու էջեր յաճախ կ՛անդրադառնան, որ Եւրոպական Միութեան անդամ Լիթուանիան կը դիմագրաւէ գաղթականներու հարց` Լիթուանիա-Պիելոռուսիա սահմանին վրայ:

Գաղթականներուն մեծամասնութիւնը գաղթած է միջինարեւելեան եւ ափրիկեան երկիրներէ, անոնք փախուստ տուած են իրենց ծննդավայրերուն մէջ յամեցող դաժան պատերազմներէն (ըստ լիթուանական աղբիւրներուն, 7 օգոստոս 2021-ին Լիթուանիա-Պիելոռուսիա սահմանին վրայ հաւաքուած գաղթականներուն թիւը հասած էր 4112 հոգիի):

Լիթուանիան, որուն բնակչութիւնը 2,8 միլիոն է` 65,2 հազար քառ. քմ տարածութեամբ, իր կարելիութիւններէն (թէ՛ բնակիչներու ներառման, թէ՛ ալ տարածքի առումով) շատ աւելիով կը դիմագրաւէ յիշեալ մարտահրաւէրը, մանաւանդ` «Քորոնա» ժահրի համավարակի ճգնաժամային այս օրերուն:

Այստեղ պէտք է նկատի առնենք հետեւեալ հիմնական կէտերը, որպէսզի հիմնաւորենք մեր վերլուծումը.

1.- Տարբեր մշակոյթներէ, կրօնական դիմագիծներէ եւ գոյներէ մարդիկ փախուստ տուած են պատերազմէ` ապաստանելու համար տարբեր մշակոյթ, լեզուական ընտանիք եւ գոյն ունեցող պետութեան մը մէջ:

2.- Լիթուանիոյ, բաղդատած Եւրոպական Միութեան այլ պետութիւններու, համախառն ներքին արդիւնքը աւելի նուազ է (29-րդ դիրքը գրաւէ եւրոպական ցամաքամասին մէջ). անիկա ըստ 2020-ի տուեալներուն 55.064 եւրօ էր, մինչ Գերմանիոյ համախառն ներքին արդիւնքը նոյն տարուան ընթացքին (որ եւրոպական առաջնական դիրքը կը գրաւէ) 3.780.553 եւրօ էր:

3.- Պատմութեան ընթացքին լիթուանացի ժողովուրդն ալ Միջին Արեւելքի եւ Ափրիկէի ժողովուրդներուն նման գաղթի դիմած է` փախուստ տալու համար արտաքին յարձակումներէ:

4.- Համաշխարհային Բ. պատերազմէն առաջ Լիթուանիան բազմամշակութային հանրապետութիւն մըն էր, ուր լիթուանացիներէն զատ կ՛ապրէին նաեւ տարբեր ազգեր, ինչպէս` լեհեր, հրեաներ, ռուսեր, պիելոռուսեր եւ ուքրանացիներ, որոնք այսօր կ՛ապրին փոքրամասնութեան կարգավիճակով` ստանալով քաղաքացիական լիիրաւ իրաւունքներ եւ ազատութիւններ:

Աւելի մօտէն դիտարկելով գաղթականներու հարցը` կ՛արժէ անդրադառնալ Լիթուանիոյ ամէնէն հին կուսակցութեան` Լիթուանիոյ Ընկերվար-ժողովրդավարական կուսակցութեան դիրքորոշումին` ներկայ ճգնաժամային օրերուն ընթացքին:

Լիթուանիոյ Ընկերվար-ժողովրդավարական կուսակցութիւնը, որ անդամ է Եւրոպայի ընկերվարականներու կուսակցութեան, հիմնուած է 1896-ին եւ մեծ դերակատարութիւն ունեցած Լիթուանիոյ պատմական նշանակութիւն ունեցող  դէպքերուն մէջ, ինչպէս` 1905-ի ռուսական յեղափոխութեան ժամանակ կազմակերպումը լիթուանական աշխատաւորական շարժումին եւ աշխատաւորներու ղեկավարութեան ստանձնումը, Լիթուանիոյ Հանրապետութեան անկախութեան կերտումը եւ Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք անոր բարգաւաճումը, ինչպէս նաեւ Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք երկրին    վերանկախացումով դարձաւ Լիթուանիոյ գլխաւոր ձախակողմեան կուսակցութիւնը:

Հակառակ աջակողմեան-ամբոխավար ուժերուն կողմէ արտայայտուած` զգացումներու վրայ հիմնուած ցեղապաշտական եւ այլամերժ դիրքորոշումներուն, ունենալով վերեւ յիշուած հսկայական փորձառութիւնը, Լիթուանիոյ ընկերվար-ժողովրդավարները գաղթականներու ներկայ հարցը պաշտօնապէս դիտեցին իբրեւ զուտ համամարդկային հարց, որ կարիք ունի լուծուելու Եւրոպական Միութեան գաղթականներու օրէնքով:

Ընկերվար-ժողովրդավարներու նախագահ Վիլիա Պլինքեւիչիոթէն տեղական ձայնասփիւռի կայանի մը տրուած հարցազրոյցի մը ընթացքին յայտարարեց, որ Լիթուանիան անմիջական կարիքը ունի համագործակցելու Եւրոպական Միութեան հաստատութիւններուն հետ` լուծելու համար գաղթականներու ներկայ ճգնաժամը: Պլինքեւիչիոթէն, ընկերակցութեամբ ընկերվար-ժողովրդավարներու տեղական մասնաճիւղերու ղեկավարութեանց, հանդիպումներ ունեցաւ զանազան շրջաններու տեղացի բնակիչներուն հետ` զրուցելու համար գաղթականութեան հարցին մասին: Ան հարցազրոյցի ընթացքին յայտնեց, որ կարեւորը խօսիլն է բնակիչներուն հետ, որովհետեւ հարցին նկատմամբ անգիտակցութիւնը անմիջականօրէն պիտի յանգեցնէ վախի մթնոլորտի ստեղծման: Մինչ այդ ընկերվար-ժողովրդավարներու փոխնախագահ Տովիլէ Շաքալինէն յայտարարեց, որ կարիքը կայ գաղթականներու առողջապահութեան, սնունդի եւ պաշտպանութեան ապահովման, ինչպէս նաեւ գաղթականութեան իրենց դիմումնագիրները մերժուածներու վերադարձի ապահովման` դէպի իրենց ծննդավայրերը: Շաքալինէն աւելցուց, որ ներկայ ճգնաժամի ընթացքին թէ՛ տեղական մարմիններու անդամներն ու պաշտօնեաները եւ թէ՛ գաղթականները պէտք ունին հոգեբանական օգնութեան: Վերջաւորութեան Շաքալինէն պահանջեց պատկան մարմիններէն, որ Լիթուանիա-Պիելոռուսիա ամբողջ սահմանին վրայ գտնուող բանակավայրերու մէջ գաղթականները կազմակերպուին ըստ ցեղային ու կրօնական պատկանելիութեան եւ ամուսնական կարգավիճակի, որպէսզի բանակավայրերու մէջ հարցեր չսրին:

Միւս կողմէ` Ընկերվար-ժողովրդավարական երիտասարդական միութիւնը (Ընկերվար- ժողովրդավարական կուսակցութեան երիտասարդական թեւը)` հետեւելով Ընկերվարական երիտասարդներու միջազգային միութեան (ԸԵՄՄ) յայտարարութիւններուն, որ պէտք է քաջալերել գաղթականներու համարկումը իրենց գաղթած երկիրներու հասարակութիւններուն մէջ, ինչպէս նաեւ` անոնց մաս կազմելը արդար հասարակութեան,  դիմատետրեան իր պաշտօնական էջին վրայ գաղթականներու հարցին վերաբերեալ հրապարակեց հաղորդագրութիւն մը, ուր ամբողջականօրէն դատապարտեց աջակողմեան կառավարութեան ցուցաբերած անտարբերութիւնը: Ընկերվար-ժողովրդավար երիտասարդները իրենց ժխտական կեցուածքը արտայայտեցին աջակողմեան-ամբոխավար խմբակցութիւններուն կողմէ տարածուած վախի մթնոլորտին նկատմամբ եւ կոչ ուղղեցին երկրի նախագահութեան, որ յարգէ մարդկային իրաւունքները:

Հիմա գանք մեր շրջանին (Միջին Արեւելք), ուր գոնէ վերջին տասնամեակին նոյնպէս կայ գաղթականներու հարց, դարձեալ պատերազմներու պատճառով:

Լիթուանիոյ պարագային տեսանք, թէ ինչպէ՛ս տարբեր մշակոյթներէ, կրօնական դաւանանքէ եւ գոյներէ բաղկացած ժողովուրդի մը պատկանող կուսակցութիւն մը կը դատապարտէ զգացումներու վրայ հիմնուած որեւէ ցեղապաշտական եւ այլամերժութեան արտայայտում ու իր համերաշխութիւնը կը յայտնէ գաղթական ժողովուրդներուն` անցնելով ցեղի, գոյնի, կրօնի ու մշակոյթի նեղ սահմաններէն ու դառնալով անդրցեղային, վերկրօնական եւ գոյները շրջանցող միջազգայնական ու համամարդկային համերաշխութեան արտայայտութիւն: Տեսանք ընկերվար-ժողովրդավար ղեկավարութենէն ժողովուրդին հանդէպ զգաստութեան կոչեր եւ գաղթականներու հոգեվիճակի ճանաչում, ինչպէս նաեւ` ցեղապաշտական ու այլամերժական մթնոլորտի ստեղծումէն խուսափում եւ գաղթականները զոհի վերածելու երեւոյթի բացակայութիւն:

Մինչ այդ Միջին Արեւելքի բոլոր ժողովուրդները կը բաժնեկցին ցեղային, կրօնական եւ պատմական ընդհանուր պատկանելիութեամբ մը, եւ համարեա թէ շրջանի այդ բոլոր ժողովուրդները անցուցած են պատերազմական շրջաններ (որոշ պետութիւններ տակաւին կը շարունակեն անցընել), սակայն հիմնուելով նեղ կրօնամոլական հաշիւներու վրայ` որոշ ամբոխավար քաղաքական ուժեր կը դիմեն ցեղապաշտական ու այլամերժական թշնամական դիրքորոշումներու` ընդդէմ գաղթականներու, որոնք անկախ իրենց կամքէն լքած են իրենց ծննդավայրերը` փրկելու համար իրենց հարազատներուն կեանքերը դաժան պատերազմներէն (կէտ մը, որ մոլեռանդ ցեղապաշտները անզգամաբար կ՛անտեսեն), եւ ամէնէն կարեւորը` կրօնամոլներու անտեսումը այն պատմական իրողութեան, որ Միջին Արեւելքի սահմանները գծուած են միայն շուրջ 100 տարի առաջ` Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք, եւ այդ սահմանները գծողները նոյնիսկ բնիկ տեղացիներ չէին, այլ` այդ ժամանակաշրջանի դաշնակից երկու գերպետութիւնները (Բրիտանիա եւ Ֆրանսա):

Ինչ կը վերաբերի հայութեան, հակառակ Լիթուանիոյ պարագային, ուր համերաշխութիւն արձանագրուեցաւ տարբեր ցամաքամասերէ գաղթական դարձած ժողովուրդներու միջեւ, հայկական ընկերութեան մէջ որոշ մարդիկ կը տառապին պատմութեան նկատմամբ անգիտութենէ, անոնք տեղեակ չեն կամ ալ անտեղեակ ըլլալ կը ձեւանան Սայքս-Փիքոյի քարտէսէն (որ հիմքը դրաւ արդի Միջին Արեւելքի պետութիւններու սահմաններուն)` Ցեղասպանութեան ընթացքին տէրզօրեան անապատը ապաստանած հայերուն խնամք տարած եւ այսօր գաղթական դարձած ժողովուրդին հանդէպ ցեղապաշտօրէն մօտենալով: Միեւնոյն ժամանակ ալ անոնք քարացած ու յետամնաց մտայնութեամբ իրենց ազգակից հայուն դէմ, որ նոյնպէս գաղթականութեան զոհ է, ծննդավայրի հիման վրայ լարուածութիւն կը ստեղծեն, միշտ ալ` մեծամտական եւ ամբոխավարական հռետորաբանութիւններէ ազդուած մոլորութեամբ: Կայ նաեւ իշխող տարրերու կողմէ գաղթականները զոհերու վերածելու փորձեր, որոնք կը միտին իշխող տարրի ձախողած ընկերային-տնտեսական քաղաքականութիւններու պատճառը դարձնել գաղթականներու ներկայութիւնը*:

Հայերս` իբրեւ ցեղասպանութենէն վերապրած, նոյն ցեղասպանութեան պատճառով աշխարհի չորս կողմը ապաստանած ազգ, չենք կրնար ընդունիլ ցեղապաշտութիւնն ու այլամերժութիւնը մեր ազգային մտածողութեան մէջ: Անոնք մեր ազգային բարոյական հիմքերը չեն կրնար դառնալ:

Միջին Արեւելքի այն պետութիւնները, որոնց սահմաններուն մէջ կը գտնուին գաղթականներ, շատ սորվելիքներ ունին Լիթուանիոյ ընկերվար-ժողովրդավարներէն, ինչ կը վերաբերի բարոյականութեան, համերաշխութեան եւ պատերազմի պատճառած ծանր հոգեվիճակէն առողջացման:

* Հետեւեալ կէտը աւելի լաւ հասկնալու համար կ՛առաջարկենք կարդալ 3 օգոստոս 2020-ին լոյս տեսած «Տարանջատել օտարատեաց մտածելակերպը` տնտեսական ճգնաժամէն» վերնագիրով յօդուածը` «Ազդակ» օրաթերթին մէջ:

 

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )