ՍՈՆԱ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
Փետրուար 7-ին, Տրեստընի օփերային պարահանդէսին, որ աշխարհի ամենայայտնի իրադարձութիւններից մէկն է, ոչ այնքան հաճելի պատմութիւնից յետոյ, հնչեց նաեւ մեր հայրենակցուհի սոփրանօ Ռուզան Մանթաշեանի ձայնը: Դատելով հանդիսատեսի ծափահարութիւններից, մշակութային ու օփերային գործիչների մեկնաբանութիւններից` այդ օրը Ռուզան Մանթաշեանը Չայքովսքիի «Եւկենի Օնեկին» օփերայից Թաթիանայի արիան պարզապէս գերազանց է կատարել: Չնայած իր ձայնային կարողութիւններին` Ռուզան Մանթաշեանի համար Տրեստընի օփերային թատրոնի ճանապարհն այնքան էլ հարթ չէր: Քարերը երգչուհու ճանապարհին էր նետել իր ազրպէյճանցի գործընկեր Եուսեֆ Էյվազովը` հրաժարուելով հայազգի օրիորդի հետ նոյն բեմում ելոյթ ունենալ: Ազրպէյճանցի ազգայնամոլ երգչի ազգային խտրականութեան այս դրսեւորումը դատապարտելու փոխարէն` Semper Opernball-ի կազմակերպիչ մարմինը նշել էր, որ հաւանաբար հայ երգչուհուն ներկայացնող Agence Massis Opéra ֆրանսական համերգային գործակալութեան հետ թիւրըմբռնում է եղել, ու իրենք պաշտօնապէս երբեւէ հայազգի սոփրանոյին չեն հրաւիրել մասնակցել փառատօնին: Մեծ աղմուկից, բազմաթիւ ապացոյցներից յետոյ, հաւանաբար ազրպէյճանական ճնշումներին չդիմադրած պարահանդէսի ղեկավարութիւնը վերահրաւիրեց Ռուզան Մանթաշեանին` մասնակցել փառատօնին: Թէ ինչպէ՛ս է ստացել վերստին հրաւէրը, Ռուզան Մանթաշեանը «Հայրենիք» շաբաթաթերթի համար տուած յատուկ հարցազրոյցում այսպէս է պարզաբանել. «Առաջարկը կրկին ստացայ դոկտ, Հանս-Եոհաքիմ Ֆրէյի կողմից: Միջնորդել էր Աշոտ Գրիգորեանը: Համաձայնեցի նորից ընդունել այն իմ գործակալի` Ռընէ Մասիսի հետ քննարկելուց յետոյ»:
Անունները, որոնք նշում է Ռուզան Մանթաշեանը, առաջին հայեացքից ոչինչ կարծես թէ չեն ասում, բայց համացանցում մեր կարճ ուսումնասիրութիւնների արդիւնքում պարզեցինք: Հանս-Եոհաքիմ Ֆրէյը Semper Opera Ball-ի գեղարուեստական ղեկավարն է: Նա մշակութային աշխարհում յայտնի գործիչ է եւ անգամ ժամանակին Տրեստընի օփերային թատրոնն է ղեկավարել: Ըստ պաշտօնական հաղորդագրութիւնների, երբ վերջինիս է զանգահարել Եւրոպայի հայկական միութիւնների համաժողովի ղեկավար Աշոտ Գրիգորեանը` պարզաբանում պահանջելով, գերմանացի մտաւորականը որեւէ կերպ չի կարողացել արդարացնել կամ հերքել ազրպէյճանցի երգչի ազգայնամոլ այս դրսեւորումն ու իրենց կապը: Աւելի՛ն. իրենց գլխին կուտակուած սեւ ամպերը զգալով, պարահանդէսի ղեկավարութիւնը կրկին Ռուզան Մանթաշեանին հրաւէր է ուղարկում` առիթ չտալով ազրպէյճանցի երգչի հակահայ ցանկութիւններին:
Ռուզան Մանթաշեանն ասում է. «Շատ կարեւոր է հասկանալ, թէ ինչպէ՛ս են օփերայի աշխարհում կարգաւորւում յարաբերութիւնները երգիչների, թատրոնների եւ գործակալների միջեւ: Երգիչն ուղիղ կապի մէջ երբեք չի մտնում թատրոնի կամ հրաւիրող կազմակերպութեան ղեկավարութեան հետ: Համերգները, բոլոր պայմանները, երգչի օրացոյցը, ելոյթների յաջորդականութիւնը, առաջարկներ ստանալը կազմակերպում է գործակալը»:
Ռուզան Մանթաշեանին ներկայացնում է ֆրանսական Agence Massis Opéra գործակալութիւնը, որ Semper Opera Ball-ի կողմից Ռուզան Մանթաշեանի հրաւէրը դեռ նախորդ տարի սեպտեմբերին էր ստացել: Գործակալութեան յայտարարութեան մէջ նշուած էր, որ իրենք պայմանաւորուել էին հրաւիրող կողմի հետ, բայց անհասկանալի ձեւով այս տարուայ յունուարին հրաւէրը չեղարկւում է: Այս պատմութեան մէջ Ռուզան Մանթաշեանից բացի` ազրպէյճանական ատելութեան զոհ է դարձել նաեւ այս գործակալութիւնը: Քանի որ սկզբում մեղքը փորձում էին գործակալի վրայ ձգել, բայց, ինչպէս ասում են, ճշմարտութիւնը ջրի երես դուրս գալու յատկութիւն ունի:
Հարցազրոյցում Ռուզան Մանթաշեանը այս տհաճ պատմութեան մասին երկար չխօսեց, նախընտրեց պատմել իր մասին. «Սովորել եմ Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցում` ձայնային բաժնում փրոֆ. Վալերի Յարութիւնովի դասարանում: Յետոյ արդէն ուսումս շարունակեցի Իտալիայում, Ֆրանքֆորթում: Երկու տարի վերապատրաստուել եմ նաեւ Փարիզի Ազգային թատրոնում», ասում է Մանթաշեանը, որ համեստօրէն հարցազրոյցում չխօսեց իր յաղթանակների մասին: Բայց նոյն այդ տարիներին նաեւ Պարսելոնայում անցկացուող եւ աշխարհահռչակ թենոր Ֆրանսիսքօ Վինասի յիշատակին նուիրուած փառատօնին յատուկ մրցանակ է ստացել: 17 տարեկանում Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիք նուագախմբի հետ թատերախաղերով ելոյթ է ունեցել Իտալիոյ մի քանի քաղաքներում: Ռուզան Մանթաշեանին աշխարհի ամենայայտնի օփերային բեմերն են սիրով ընդունել նաեւ Գերմանիայում, Ֆրանսայում: Նա կատարել է բարդ գործեր` «Ֆիկարոյի հարսանիքը», «Քարմեն», «Լա պոհեմ» եւ մի շարք այլ յայտնի օփերաներում:
Մանթաշեանն ասում է, որ իր տրեստընեան ելոյթը լաւ անցել, դատելով հանդիսատեսի արձագանգներից: Ազրպէյճանցի գործընկերոջ անունը զրոյցի ընթացքում յիշատակեց ընդամէնը մէկ անգամ` առանց ատելութեան: Ասաց` մէկ անգամ հանդիպել է պարահանդէսի ընթացքում` միջանցքում, բայց որեւէ բառ չեն փոխանակել: Թէեւ այս պատմութիւնը մեր հայրենակցուհու համար դրական աւարտուեց, բայց հետեւութիւններ պէտք է անի առաջին հերթին հայաստանեան հասարակութեան այն փոքր հատուածը, որը երբեմն նաեւ իշխանութիւնների շուրթերով սիրոյ ու հանդուրժողականութեան առաջարկներ է անում ազրպէյճանական հասարակութեանը: Սա նաեւ սթափեցնող ապտակ էր միջազգային հանրութեան համար, որ վաղուց արդէն պէտք էր ընդունէր այն իրողութիւնը, որ հայ-ազրպէյճանական ատելութեան ու թշնամանքի ծառը թէեւ շատ խորն է, բայց հայկական արմատներ չունի:
