Գաղութէ Գաղութ

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ

Իտալիա

 Կոմիտասի 150-Ամեակին Նուիրուած Համերգ

12 դեկտեմբերին Հռոմի «Սանթա Մարիա ին Թրասթեւեր» տաճարին մէջ տեղի ունեցաւ հոգեւոր համերգ` կատարողութեամբ Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինի սարկաւագաց երգչախումբին, նուիրուած` Կոմիտասի 150-ամեայ յոբելեանին:

Այս առիթով խօսք առին Փորթուգալի մէջ Հայաստանի դեսպան Կարէն Նազարեան եւ Իտալիոյ մէջ Հայաստանի դեսպան Վիքթորիա Բաղդասարեան, որոնք անդրադարձան Հայոց ցեղասպանութեան պատճառով Կոմիտասի ստեղծագործական կեանքի ընդհատման եւ բնորոշեցին հանճարեղ վարդապետին գործերը` որպէս հայկական հնագոյն մշակութային ժառանգութեան շարունակութիւն եւ 20-րդ դարասկիզբին Եւրոպայի մէջ ձեւաւորուող երաժշտական մշակոյթ: Անոնք նշեցին, որ հայ մեծանուն երգահանին ու հոգեւորականին յոբելեանը ընդգրկուած է նաեւ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի` հռչակաւոր մարդոց եւ կարեւոր իրադարձութիւններու 2018-2019 թուականի օրացոյցին մէջ:

Յունաստան

Ցեղասպանութիւններու Կանխարգիլման
Միջազգային Օրուան Առիթով`
Ձեռնարկներու Շարք

Հովանաւորութեամբ Ռոտոսի քաղաքապետութեան  ու համագործակցութեամբ Համազգայինի Ռոտոսի «Տիգրան Երկաթ» մասնաճիւղի, Ռոտոսի կիպրացիներուն, Ռոտոսի պոնտական «Տիղենիս Աքրիթաս» եւ փոքրասիական միութիւններուն, վերջերս շարք մը ձեռնարկներով նշուեցաւ «Ցեղասպանութիւններու կանխարգիլման միջազգային օր»-ը:

* 12 դեկտեմբերին Ռոտոսի դպրոցական աշակերտներուն համար տեղի ունեցաւ ժապաւէնի ցուցադրութիւն` նուիրուած օրուան նիւթին, որ մեծ հետաքրքրութիւն յառաջացուց պատանի աշակերտներուն մէջ: Ցուցադրուեցաւ երեք ժողովուրդներու պատմութեան վերաբերող ժապաւէններու շարք մը, ապա յաջորդեցին զրոյցներ` աշակերտներուն, ուսուցիչներուն եւ կազմակերպիչ մարմինի անդամներուն միջեւ:

* 14 դեկտեմբերին Ռոտոսի «Նեսթորիտիօ» մշակութային սրահին մէջ տեղի ունեցաւ քաղաքական ձեռնարկը: Կազմակերպիչ մարմինին  անունով Ռոտոսի կիպրացիներու միութեան նախագահ Եորղոս Սիմէոնիտիս իր բացման խօսքին մէջ յայտնեց, որ հայկական եւ պոնտական ցեղասպանութեանց ուրացման Թուրքիոյ քաղաքականութիւնը, ճշմարտութենէն խուսափելու իր շարունակական ճիգը անհանդուրժելի են միջազգային մարդկութեան կողմէ, աւելցնելով, որ երեք ժողովուրդներու ազգային դատին ու պահանջատիրութեան վերաբերող ու միացեալ ջանքերով յաջողած սոյն ձեռնարկը ցոյց տուաւ, թէ հայերու եւ պոնտոսցիներու ցեղասպանութիւններու ճանաչման անհրաժեշտութիւնը, մարդկային իրաւանց յարգումի` համաշխարհային նշանակութիւն ունեցող հարց է:

Օրուան հիւր բանախօսն էր Յունաստանի մէջ Կիպրոսի դեսպան Քիրիաքոս Քենեւեզոս, իսկ նիւթին մասին իրենց մօտեցումներն ու վերլուծումները պարզեցին փորձառու լրագրող Փանտելիս Սաւիտիս եւ փորձագէտ ու հրատարակիչ Սաւաս Քալենտերիտիս: Համադրումը կատարեց Եգէական համալսարանի Միջերկրական ուսմանց դասախօս Եորղոս Մարիս:

ՀՅԴ Յունաստանի Հայ դատի յանձնախումբին անունով Հռիփսիմէ Յարութիւնեան շնորհաւորեց ձեռնարկներու կազմակերպման նախաձեռնութիւնը եւ կարեւոր նկատեց երեք միութիւններու համագործակցութիւնը, որ տարուէ տարի կ՛ամրանայ:

Ձեռնարկին ներկայ գտնուեցան Համազգայինի Յունաստանի Շրջանային վարչութեան ատենապետ Եուլիանա Մանուկեան եւ ՀՅԴ Յունաստանի Հայ դատի յանձնախումբի կողմէ Խաչիկ Խաչատուրեան: Շնորհաւորական գրութիւններ ղրկած էին Յունաստանի զբօսաշրջութեան փոխնախարար Մանոս Քոնսոլասը եւ երեսփոխան Միքա Իաթրիտին:

Երեք հրաւիրեալ ականաւոր անձնաւորութիւնները անդրադարձ կատարեցին Եւրոպական Միութեան դերակատարութեան եւ անոր ուժի, ինչպէս նաեւ այլ ուժերու համեմատութիւններուն միջեւ, վերլուծելով արտաքին քաղաքականութեան հետ կապուած հարցերը եւ երկիրներուն միջեւ յարաբերութեանց փոխազդեցութիւնները: Անոնք խօսեցան հայութեան փորձառութեան եւ անոր տարած շարունակական պայքարներուն մասին, որոնց ընդմէջէն յաջողեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը հասցնել բարձրագոյն մակարդակի, որուն վերջին օրինակն է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ծերակոյտին կողմէ բանաձեւի որդեգրումը: Երեք զեկուցաբերները շեշտը դրին պայքարը շարունակելու եւ արդարութիւնը հետապնդելու միացեալ ճիգին վրայ:

Զուտ քաղաքական յարաբերութեանց նիւթին վրայ կեդրոնանալով` պետութիւններու շահերուն մասին վերլուծումներ կատարեց, ապա խօսեցաւ Թուրքիոյ յարձակողական քաղաքականութեան մասին` կարեւոր շեշտադրումներ կատարելով:

* 16 դեկտեմբերին «Էվանկելիսթրիա» մայր տաճարին մէջ, հանդիսապետութեամբ Ռոտոսի մետրոպոլիտին, հոգեհանգստեան արարողութիւն տեղի ունեցաւ հայոց եւ յունաց ցեղասպանութիւններու, ինչպէս նաեւ Կիպրոսի մէջ թրքական ներխուժման ու գրաւման պատճառով զոհուած անմեղ մարդոց յիշատակին: Օրուան խօսքը ուղղեց Կիպրոսի դեսպան Քիրիաքոս Քենեւեզոս: Աւարտին, Հայրենիքի զոհուածներու յուշարձանին առջեւ տեղի ունեցաւ ծաղկեպսակներու զետեղում:

Կիպրոս

 «Միջազգային Ցեղասպանութեան Օր»-ուան Նշում

9 դեկտեմբերին թեմի կաթողիկոսական փոխանորդ Խորէն արք. Տողրամաճեան, ընդառաջելով ՀԲԸՄ-ի Նիկոսիոյ Գործադիր վարչութեան հրաւէրին, ներկայ գտնուեցաւ ՀԲԸՄ-ի «Գըրպըյըքեան» սրահէն ներս` պաշտօնապէս նշելու Ցեղասպանութեան միջազգային օրը:

Ձեռնարկի սկզբնաւորութեան ցուցադրուեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան եւ ՄԱԿ-ի միջազգային օրուան առնչուած տեսերիզ մը:

Նաթաշա Տէր Աւետիսեան իր բացման խօսքին մէջ անդրադարձաւ ՀԲԸՄ-ի որոշումին` ամէն տարի 9 դեկտեմբերին նշելու Ցեղասպանութեան միջազգային օրը եւ ՄԱԿ-ի առած նախաձեռնութիւնը:

Ապա Գէորգ Զէյթունցեան անդրադարձաւ ՄԱԿ-ի որոշումներուն, Հայոց ցեղասպանութեան եւ թրքական ուրացման քաղաքականութեան:

Սրբազան հայրը իր ելոյթին մէջ շնորհակալութիւն յայտնեց ՀԲԸՄ վարչութեան, մասնաւորաբար` ատենապետ Միսաք Գույումճեանին, որ նիւթի ներկայացումը իրեն վստահելով` նաեւ առիթը ստեղծած էր, որ  բաւական ուսումնասիրութիւններ կատարելով` աւելի լայն ծանօթութիւններ ունենայ հարցին մասին: Ան յայտնեց, որ 9 դեկտեմբերը  ՄԱԿ-ի տօնացոյցին մէջ կը նշուի իբրեւ աշխարհի բոլոր ցեղասպանութիւններուն զոհ գացածներու յիշատակի օր, որովհետեւ 9 դեկտեմբեր 1948-ին Ցեղասպանութեան յանցագործութեան կանխարգիլման եւ պատիժի մասին ՄԱԿ-ի համաձայնագիրի ընդունման օրն է: Սրբազանը շեշտեց այդ որոշումի յաջողութեան մէջ Հայաստանի պետութեան հիմնական կարեւորութիւնը, նկատել տալով, որ 11 սեպտեմբեր 2015-ին, երկար տարիներու դիւանագիտական յամառ ջանքերէ ետք, Հայաստանր յաջողեցաւ հասնելու բոլոր ցեղասպանութիւններու վերաբերեալ ընդհանուր բանաձեւի միաձայն ընդունման` Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան Ընդհանուր ժողովին կողմէ: Սրբազանը յայտնեց, որ քաղաքականօրէն շատ խոհեմ մօտեցում էր Հայաստանի նախաձեռնութիւնը: Ճիշդ է, որ Հայոց ցեղասպանութիւնը միջազգային ճանաչում կամ ՄԱԿ-ի կողմէ պաշտօնապէս չէ ճանչցուած, բայց Հայաստանի կողմէ առանց հայոց ցեղասպանութիւն բառը օգտագործելու` բոլոր ցեղասպանութիւններու զոհերու յիշատակի յարգումի հրամայականը շեշտելը նպատակի յաջողութեան ծառայած էր: Սրբազանը շեշտեց, որ ասորիներու, յոյներու, պոնտոսցիներու, Քամպոտիոյ, Ռուանտայի ցեղասպանութիւնները ըլլան ճանչցուած կամ ոչ, պէտք է յիշատակուին բոլորին կողմէ, եւ ճանաչումէն անդին` անցնինք նաեւ հատուցման պահանջատիրութեան, յատկապէս, Կիպրոսի պարագային ալ, բռնագրաւեալ ազգային ու եկեղեցական կալուածներու խնդրով, որուն խօսուն օրինակներէն մին եղաւ վերջին տարիներուն Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին առիթով Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան տուած յանդուգն որոշումը` Սիսի կաթողիկոսարանի դատին առնչութեամբ, հակառակ եղած թեր եւ դէմ կողմերուն, քննադատութիւններու կամ ի նպաստ կեցուածքներու եւ քաջալերանքներուն:

Սրբազանը հաստատեց, որ այս օրը բոլորիս համար պահանջատիրութիւնը վերընդգծելու առիթ է եւ միասնաբար աշխատելու մեր կորուսեալ հայրենիքներուն եւ տարածքներուն ու կալուածներուն վերադարձը ապահովելու:

Սրբազանը նաեւ անդրադարձաւ պատմական այն փաստաթուղթին` ցեղասպանութեան յանցագործութեան կանխարգիլման եւ պատժման հարցի վերաբերեալ, որ մշակուած էր բրիտանացի զեկուցող Պենճամին  Ուիթեքըրի կողմէ եւ յատկանշական էր, որ դեսպան Մնացականեան, ցեղասպանութեան բանաձեւը ՄԱԿ-ին ներկայացնելու ատեն իր ելոյթին մէջ երկու անգամ անդրադարձ կատարած էր այդ զեկոյցին:

Եզրափակելով իր բանախօսութիւնը, սրբազանը կոչ ուղղեց համայն հայութեան` դուրս գալու անձնական, հատուածական մտայնութենէն, հաշիւներէն  եւ գործելու միասնաբար` ի շահ մեր ազգին, եկեղեցւոյ բարեկարգութեան եւ Հայաստանի, Արցախի ու սփիւռքի հզօրացման ու բարգաւաճման:

Միացեալ Նահանգներ

Նորայր Տատուրեան Ներկայացուց
Միջնադարեան Տաղասացութիւնը

Կազմակերպութեամբ Համազգայինի Գրական միաւորին, վերջերս տեղի ունեցաւ հայ միջնադարեան տաղասացութեան նուիրուած երեկոյ մը, որուն զեկուցաբերն էր Նորայր Տատուրեան:

Ձեռնարկին բացման խօսքը արտասանեց Ծովինար Մելքոնեան, որ  ամփոփ կէտերու մէջ ներկայացուց օրուան բանախօսը` իբրեւ բանասէր, կրթական գործիչ, դաստիարակ, տնօրէն եւ գրքամոլ:

Այնուհետեւ Տատուրեան ներկայացուց միջնադարեան տաղասացութեան բնագաւառը գեղեցիկ մէջբերումներով, պատումներով եւ փաուըր փոյնթի միջոցով: Պաստառին վրայ երեւցան միջնադարեան տաղերգուներու ստեղծագործութիւններէն բանաստեղծութիւններ, երգեր, արուեստի գործեր: Հանդիսատեսը ծանօթացաւ` Ֆրիկին, Նահապետ Քուչակին, Նաղաշ Յովնաթանին, Սայաթ Նովային, Նարեկացիին եւ այլ տաղասացներու:

Դոկտ. Վարդան Մատթէոսեան Ներկայացուց
«
Կոմիտաս-150» Հատորը

5 դեկտեմբերին Արեւելեան Ամերիկայի հայոց թեմի Ազգային առաջնորդարանին մէջ տեղի ունեցաւ նորատիպ` «Կոմիտաս-150» երկլեզու գիրքին ներկայացումը, որ հրատարակուած է Ազգային առաջնորդարանի կողմէ եւ կ՛ընդգրկէ հայ երաժշտութեան հօր մասին յօդուածներու, նամակներու եւ յուշերու կոկիկ հաւաքածոյ մը` հայերէնով եւ անգլերէնով: Այս նիւթերը մեծ մասամբ առաջին անգամն է, որ կ՛ամփոփուին գիրքի մը մէջ եւ` անգլերէնով:

Նիւթերու ընտրութիւնը, ծանօթագրումը եւ անգլերէնի թարգմանութիւնը կատարած է Ազգային առաջնորդարանի դիւանապետ դոկտ. Վարդան Մատթէոսեան, որ նաեւ ներկայացուց գիրքը, Կոմիտաս վարդապետի կեանքը եւ վաստակը:

Այնուհետեւ գործադրուեցաւ գեղարուեստական յայտագիր:

Աւարտին թեմի առաջնորդ Անուշաւան արք. Դանիէլեան անդրադարձաւ նորատիպ հատորի կարգ մը հատուածներուն եւ կատարեց փակման աղօթքը:

Ֆրանսա

 Յովհաննէս Թումանեանի
Ծննդեան 150-Ամեակի Նշում

Հոգեւոր առաջնորդ Գուրգէն վրդ. Աղապապեանի մղումով, 15 դեկտեմբերին Շաւիլի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ կից «Պալապանեան» սրահին մէջ  նշուեցաւ Յովհաննէս Թումանեանի ծննդեան 150-ամեակը: Թումանեան ծանօթ է յատկապէս բնութիւնը փառաբանող իր տաղերով, մանկապատանեկան հարուստ գրականութեամբ, ինչպէս նաեւ` «Անուշ» հռչակաւոր օփերայի իր գրքոյկով, առանց մոռնալու անոր հսկայ ներդրումը Ցեղասպանութեան յաջորդած շրջանին` որբերու օգնութեան գործին մէջ:

Կազմակերպուած էր լուսանկարներու ցուցահանդէս մը, ինչպէս նաեւ պատրաստուած էր 28 էջնոց գրքոյկ մը, որ կ՛ընկերակցէր ցուցադրութեան:

Հրայր Հրաչեանի ողջոյնի խօսքէն ետք կարդացուեցաւ մեծարեալ բանաստեղծին կենսագրութիւնը` հայերէն եւ ֆրանսերէն, յաջորդաբար` Սիլվա Քեթենճեանի եւ Ժերար Տէտեանի կողմէ, որմէ ետք գործադրուեցաւ գեղարուեստական յայտագիր:

Վրաստան

Յովհաննէս Թումանեանի 150-Ամեակին Առիթով
Երեք Գիրքի Շնորհահանդէս

11 դեկտեմբերին Թիֆլիսի մէջ Վրաստանի կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ մարմնակրթութեան նախարարութեան հանդիսութիւններու սրահին մէջ տեղի ունեցաւ Յովհաննէս Թումանեանի երեք նոր գիրքերու շնորհահանդէս, նաեւ` Թումանեանի եւ Կոմիտաս վարդապետի 150-ամեայ յոբելեաններուն նուիրուած ձեռնարկներու ամփոփում:

Վրաստանի մշակոյթի բաժինի աշխատակից Նանա Տոլիծէ, հաշտութեան եւ քաղաքացիական հաւասարութեան նախարարութեան ներկայացուցիչ Թինաթին Ղողելիան, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր Վարդան Դեւրիկեան, Երեւանի Թումանեանի թանգարանի տնօրէն Անի Եղիազարեան, «Արմենփրես» գործակալութեան տնօրէն Արամ Անանեան իրենց ելոյթներուն մէջ անդրադարձան Թումանեանի կեանքին եւ գործունէութեան: Վրաստանի մէջ Հայաստանի դեսպան Ռուբէն Սադոյեան կարեւոր նկատեց Թիֆլիսի մէջ Ամենայն Հայոց բանաստեղծի արձանին տեղադրումը` ընդգծելով, որ դեսպանութիւնը կը շարունակէ իր աշխատանքները այդ ուղղութեամբ:

Սրահին մէջ ներկայացուած էին Թումանեանի ծննդեան 150-ամեայ յոբելեանին նուիրուած երեք նոր գիրքեր: «Տասը հեքիաթ» ժողովածուն, որ կը ներառէր վրացի բանաստեղծ Իոսեպ Կրիշաշվիլիի կողմէ թարգմանուած Թումանեանի չորս հեքիաթները, որոնց վրայ աւելցած էր նաեւ վեց հեքիաթ` բանաստեղծ-թարգմանիչ Կիվի Շահնազարի թարգմանութեամբ: Շահնազար իր խօսքին մէջ անդրադարձաւ Թումանեանի մեծութեան` կարեւոր նկատելով անոր հեքիաթներուն պարզ ու հասկնալի, խրատական, փիլիսոփայական եւ արդիական ըլլալը: Վրաստանի Գրողներու միութեան համանախագահ Մաղվալա Կոնաշվիլի մանրամասնօրէն անդրադարձաւ «Թումանեան-150» գիրքին, ուր ներառուած էին Թումանեանի չթարգմանուած քառեակները, աւելի ուշ թարգմանուած քանի մը բանաստեղծութիւններ եւ նամակներ: «Թումանեան լուսեղէնը»` վրացագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆ. Հրաչեայ Բայրամեանի կողմէ կ՛ընդգրկէ Թումանեանի` Վրաստանին ու վրաց բարեկամներուն նուիրուած բանաստեղծութիւնները, յօդուածները, նամակները, ինչպէս նաեւ վրացի գործիչներու` Թումանեանին ուղղուած նամակները, բանաստեղծութիւնները, գնահատականները:

Յոբելենական յանձնաժողովի անունով երախտագիտութեան խօսքեր ուղղուեցան վիրահայոց թեմի նախկին առաջնորդ Վազգէն եպս. Միրզախանեանի յոբելեարներուն նուիրուած ձեռնարկները համակարգելու եւ ծրագիրը իր գլխաւորութեամբ իրագործելուն համար, իսկ վիրահայոց թեմի առաջնորդական տեղապահ Կիրակոս վրդ. Դաւթեանին փոխանցուեցաւ վիրահայոց թեմի «Յովհաննէս Թումանեան-150» յուշամետալը` յիշեալ նախաձեռնութիւններուն իր հայրական օրհնութեան եւ առաջնորդական աջակցութեան համար: Նոյն յուշամետալով պարգեւատրուեցան նաեւ բանաստեղծ-թարգմանիչ Կիվի Շահնազար, Վրաստանի Գրողներու միութեան համանախագահ Մաղվալա Կոնաշվիլի եւ «Յովհաննէս Թումանեանի տուն» կեդրոնի ղեկավար Գիսանէ Յովսէփեան:

Աւարտին առաջնորդական տեղապահ Կիրակոս վրդ. Դաւթեան գնահատանքի խօսք ուղղեց բոլոր անոնց, որոնք սատարեցին Թումանեանի եւ Կոմիտասի յոբելենական ձեռնարկները իրականացնելու համար:

Գործադրուեցաւ նաեւ գեղարուեստական յայտագիր:

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )