ՄԱԿԱՐ ի Քուինզ
Կեդրոնականցին անյայտացած էր: Հեռաձայնեցի իր զարմիկ Զորաբաբէլին, որ Նիւ Եորքի մէջ վերակոչուած է Զորան: Հարցուցի, թէ Արմենակը ո՞ւր էր: Ըսաւ, որ ինք ալ չէր տեսած, բայց գիտէր որ թաղումի գացած էր:
Երկու օր ետք Էլպիսին հետ եկաւ եւ կենդանութիւն մտաւ մեր լուռ տունը:
– Մեծն Նիւ Եորքը ձեզ այսքա՞ն շուտ կուլ տուաւ,- ըսի` զիրենք դիմաւորելով:
– Կեդրոնականցի դասընկերոջս հօրը թաղումին գացինք: Երէկ երեկոյ եկեղեցիին ներքնայարկը սպասեցինք, ընկեր-բարեկամներ ալ եկան ցաւակցութիւն յայտնելու եւ յատուկ արարողութեան մը ներկայ գտնուելու: Այսօր առաւօտուն եկեղեցի գացինք յուղարկաւորութեան: Հանգուցեալին համար սրտառուչ խօսքեր ըսուեցան: Այս մեծ ոստանին մէջ երկու օր յաջորդաբար մեռեալի յիշատակ յարգելու համար եկեղեցի երթալը կը վկայէ, որ դեռ մարդկայնութիւն կայ:
– Արմենա՛կ, շատեր կ՛ըսեն, որ մեծ քաղաքներու մէջ յուղարկաւորութիւն եւ թաղում սուղ կ՛արժեն:
– Ճիշդ է: Գերեզմանի փոս մը հազարներ կ՛արժէ, մեռելատան ծառայութիւնը, դագաղը, արարողութիւնները, ծաղիկները եւ հոգեճաշը` նոյնպէս: Ո՛ւր որ ալ գտնուիս, մեռնիլը սուղ հաճոյք դարձած է: Եկեղեցիին ներքնայարկը մարդիկ կը խօսէին այս մասին, հրկիզման ջատագովներ կային, որ նաեւ պետութեան թելադրութիւն է: Քահանան, որ ներկայ էր զրոյցին, բացատրեց, որ թաղում մը կ՛արժէր մօտաւորապէս քսան հազար տոլար, իսկ հրկիզումի պարագային` միայն հազար տոլար:
– Այսինքն մահն անգամ դարձած է քաղքենիական հաճոյք եւ սնապարծութիւն:
– Դժբախտաբար: Քահանան ըսաւ, որ քանի մը օր առաջ համեստ ընտանիքի հայր մը մահացած է, եւ զաւակները որոշած են մեռեալը հրկիզել: Քահանան բացատրած է, որ եկեղեցին համաձայն չէ հրկիզումի: Հանգուցեալի համեստ եւ անզօր զաւակը ըսած է. «Գտէ՛ք քսան հազարը, եւ ձեր ուզածին պէս թաղում ընենք, դպրաց դասով, գնուած հողով եւ հոգեճաշով»: Քահանան կատարած է թաղման կարգը, որմէ ետք դագաղը տարած են: Համեստ մարդիկ ընդունած են այդ ընել ոչ թէ փիլիսոփայական, այլ դրամի հաստատած գերիշխանութեան պատճառով:
– Ուրեմն աղքատին զլացած են նոյնիսկ երկու քառակուսի մեթր հող:
– Մակա՛րս, եկեղեցին կամ ընկերային հարցերու նախարարը ինչո՞ւ տէր չեն ըլլար ծխականին եւ քաղաքացիին անոր մահուան օրը: Քարոզուածը սուտ է: Մարդիկ անհաւասար կը ծնին եւ անհաւասար կը մեռնին,- դառնութեամբ եզրակացուց Կեդրոնականցի իմաստունը:
Մտածեցի. ինչո՞ւ Կեդրոնականցին ապագայ մեռեալներուն, որոնք հիմա ծխական եւ քաղաքացի են, իրաւունքի պաշտպանութեան պատուիրակ չեն ընտրեր, նոյնքան կարեւոր` որքան այն պաշտօնները, որոնց համար իրարու գլուխ կը ջարդենք:
Երբ պիտի բաժնուէինք, Արմենակ ըսաւ.
– Մարդը այրած են, որովհետեւ դրամ չէ ունեցած: Եւ կ՛օրօրուինք մեծ մեծ բառերով… իզմ, իստ, արդարութիւն, ժողովրդավարութիւն, եղբայրութիւն, շարունակէ՛, գրէ՛ եւ թերթերուն ղրկէ՛, Մակա՛ր, թերեւս օր մը լսող կ՛ըլլայ:
Արմենակ չխօսեցաւ շքեղութիւններու մասին` մեռեալին Հայաստանի մէջ դամբան պարգեւել կամ Հայաստանէն խաչքար բերել, որպէսզի օտար հողը թեթեւ գայ: Հրկիզուողը այդ բաներուն պէտք չունի…
Մեծն Նիւ Եորք, 4 դեկտեմբեր 2018
