Խմբագրական «Գանձասար»-ի – Յուլիս Դ. – Շարունակուող Պայքար (Լիզպոնի Եւ Խանասորի Նահատակները Վերյիշելով)

Մեր հաւաքական թէ անհատական իղձերու իրականացման միակ ուղին պայքարն է, եթէ ըսենք, նորութիւն մը յայտնաբերած չենք ըլլար բնականաբար, սակայն եթէ այդ պայքարը միայն լոզունգի վերածենք ու նկատելի փոփոխութեան չյաջողինք առաջնորդել անհատական թէ հաւաքական մեր կեանքը, այս պարագային պայքարը կը վերածուի տեղքայլի մէջ տուայտող ձեւական շարժումի մը, որ երբեմն ալ խաբուսիկ խանդավառութեան մէջ կը ճօճէ պայքարողը:

Եթէ մեր աշխարհահայեացքը չընդլայնենք ու ազգերու եւ ժողովուրդներու զարգացումին մէջ մեր արժանաւոր տեղը նուաճելու համարձակութիւնը չունենանք, շրջադարձային փոփոխութիւններ չբերենք ու մնանք ենթակայ ժամանակներուն պարտադրած ներքին թէ արտաքին ճնշումներուն, բնականաբար քայլ մը առաջ պիտի չկարենանք մղել մեր հաւաքական իղձերու իրականացման գործընթացը:

Պայքարի ճամբով միայն կարելի է արժեւորել ու զարգացնել կեանքը, մեր ֆիզիքական, իմացական կարողութիւնները: Պայքարի ճամբով միայն կարելի է հասնիլ մեր հաւաքական իղձերու իրականացման, արդարութեան հաստատման` գաղափարական, քաղաքական ու յեղափոխական պայքարի ճամբով, իւրաքանչիւրս իր համոզումին, իր կարելիութիւններուն, իր յանդգնութեան սահմաններուն մէջ եւ սահմաններէն անդին, որովհետեւ պայքարը սահմաններ չի ճանչնար:

Յաճախ կը խօսինք լճացումի մասին` թուելով բազում դժուարութիւններ, որոնք կը սպառնան մեր ազգային ինքնութեան, մեր հայեցիութեան պահպանման ու մեր ազգային իրաւունքներու ձեռքբերման գործընթացին, առանց իմանալու, սակայն, որ պայքարէն յոգնող հաւաքականութիւնն է միայն, որ լճացման կ’ենթարկուի, կ’անշարժանայ եւ ի վերջոյ կը մահանայ, իսկ պայքարի եռանդով ու յանդգնութեամբ լեցուած ազգը կ՛ապրի, կը տիրէ ոչ միայն ուժով, այլեւ` մտքով ու դիւանագիտութեամբ, կը տիրէ ստեղծարար իր ոգիով նաեւ:

Պայքարողը, սակայն, նախ եւ առաջ պէտք է գիտակցի իր գոյութեան, իր ազգային, հաւաքական արժէքին` իբրեւ արժանաւոր մէկ մասնիկը մարդկութեան:

Այս համոզումը չունեցող, այս ինքնագիտակցութիւնը չվայելող ու պայքարի ոգիէն զուրկ, եսակեդրոն երիտասարդութիւնը յառաջդիմութիւն չի կրնար ապրիլ, ոչ ալ կրնայ յառաջդիմութեան առաջնորդել իր հաւաքականութիւնը, ազգն ու հայրենիքը:

Լիզպոնի հինգին նահատակութեան խորհուրդը, իրականութեան մէջ, պայքարելու այս յանդգնութեան մէջ պէտք է փնտռել: Անոնք համոզուած էին, որ ազգ մը եթէ ենթակայ մնայ ճնշումներու, հաւաքական պայքար մղելու գիտակցութենէն զրկուի, այն ատեն միայն կը դատապարտուի մահուան: Ու այս գիտակցութեամբ անոնք յաղթեցին մահուան, որովհետեւ նահատակուելով` կեանք տուին մեր Դատին, քաղաքականացուցին ու միջազգայնացուցին զայն: Անոնք ողջ մարդկութեան պատգամեցին, որ եթէ պայքարի միջոցները չգտնեն, իրենք իսկ, իրենց գարուն կեանքով, միջոց կը դառնան` համազգային մեր տեսլականի իրականացման ի խնդիր:

Անոնք հաւատացին, թէ ինչ որ պիտի տան մեր պահանջատիրական պայքարին` իբրեւ անհատական ներդրում, կրկնապատկուած պիտի դառնայ յառաջիկայ սերունդներուն` անոնց հաւաքական ուժի աղբիւրները զօրացնելու ու միջազգային գետնի վրայ ճամբայ հարթելու մեր Դատին, պայմանաւ որ նոր սերունդները որոնեն իրենց ապրած ժամանակահատուածին յատուկ պայքարի միջոցները ու անհատական իրենց արժէքները ծառայեցնեն հաւաքական մեր պայքարին, ընդհանրական զօրութեան:

Ինչպէ՞ս մեր ներսիդին չբորբոքի, ուրեմն, պայքարի ոգին, երբ ամէն տարի, 25 յուլիսին կը վերյիշենք Խանասորի մարտիկներուն յանդգնութիւնը, իսկ 27-ին` Լիզպոնի ողջակէզներուն սխրանքը:

«Գ.»