Երուսաղէմի կարգավիճակը ճշդող եւ զայն Իսրայէլի մայրաքաղաք ճանչցող Միացեալ Նահանգներու նախագահին յայտարարութիւնը քաղաքական ակնկալելի քայլ մըն էր, որովհետեւ Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսը 1995-ին նման որոշում մը սերտած էր արդէն, սակայն երկրի յաջորդական նախագահները յաճախ յետաձգած էին անոր իրագործումը ու խուսափած նման քայլէ` երկրին համընդհանուր շահերը նկատի ունենալով:
Վերլուծաբաններ, սակայն, դիտել կու տան, որ Թրամփ հաւանաբար արաբական աշխարհի ներկայ ալեկոծ իրավիճակը յարմար նկատեց նման յայտարարութիւն կատարելու համար:
Անոնք կ’աւելցնեն, որ 1948-ին Իսրայէլի` որպէս կրօնական դիմագիծ ունեցող երկիր ճանաչումին, բնականաբար, պիտի յաջորդէր տարածաշրջանի երկիրներուն կրօնական գոյնը շեշտադրող հոսանք մը, յատկապէս` նկատի առած, որ Միջին Արեւելքը կրօնական բախումներու պարարտ հող է, ու այնտեղ է, որ ծնունդ առած են կրօնական վարդապետութիւններ: Վերջին տարիներուն իսլամական շարժումներուն հրահրումն ալ այդ տրամաբանութեան կը ծառայէր:
Նախորդ դարու վերջին քառորդէն մինչեւ մեր օրերը աջակողմեան խորհրդապահներու հոսանքն է, որ կը տիրապետէ միջազգային քաղաքական բեմին ու յատկապէս` Միացեալ Նահանգներու ու արեւմտեան կարգ մը երկիրներու քաղաքական որոշումներու ընթացքին: Վերլուծաբաններու կարծիքով, Թրամփի իշխանութեան գալը այս հոսանքին ազդեցութեան հետեւանք էր: Եւ ի զուր չէր, որ Թրամփ կը փորձէր, ըստ կարելւոյն, սահմանափակել ազատական (իմա` լիպերալ) նախարարներուն (յատկապէս` պաշտպանութեան եւ արտաքին գործոց նախարարներուն) ազդեցութիւնը երկրի կարեւոր որոշումներուն վրայ եւ զանոնք հեռու պահել երկիրը յուզող առանցքային հարցերէն:
Թրամփի` ամերիկեան դեսպանատունը Երուսաղէմ փոխադրելու որոշումը կը հնչէ այնպիսի ժամանակաշրջանի մը մէջ, երբ միջազգային ընդհանուր մթնոլորտը եւս Միացեալ Նահանգներու հետ բախումի մէջ մտնելու հաւանականութենէն հեռու կը մնայ: Ռուսիա, Սուրիոյ եւ Ուքրանիոյ հարցերէն ետք, Միացեալ Նահանգներու հետ բախումի նոր եզրեր պիտի չորոնէ բնականաբար, իսկ Չինաստան պիտի շարունակէ հաւասարակշռուած դիրքերէ հանդէս գալ: Թուրքիա, ձեւական դատապարտումներէն քայլ մը անդին երթալու նախադէպը չունի, մանաւանդ որ այս երկրի իշխանութիւնները եւս տարածաշրջանի իսլամացումին ի նպաստ կը գործեն, այսինքն իրենք եւս Իսրայէլի գոյութիւնը երաշխաւորող գաղափարները կը խրախուսեն:
Այսուհանդերձ, արաբական աշխարհը, յատկապէս` անոր դիմադրական թեւը, Միացեալ Նահանգներու ազատականներն ու միջազգային շարք մը երկիրներ, իրենց դատապարտումներուն կողքին, ամէն գնով պիտի փորձեն արգելք հանդիսանալ Երուսաղէմի այս կարգավիճակի հաստատման:
Երուսաղէմի մէջ գոյութիւն ունի նաեւ հայկական պատմական ժառանգութիւն, հայկական կողմերուն պաշտօնական արձագանգը եւս բնականաբար պիտի դատապարտէր Միացեալ Նահանգներու նախագահին այս մօտեցումը, որ իրականութեան մէջ կ՛անտեսէ շրջանի պատմութիւնն ու միջազգային օրէնքը եւ տուրք կու տայ կողմի մը շահերուն, այս պարագային` Իսրայէլի:
«Գ.»
14 դեկտեմբեր 2017
