ՍԵԴՕ ՊՈՅԱՃԵԱՆ
Կիրակի, 6 նոյեմբերին, Արարատի մարզի Քաղցրաշէնի մէջ 14 երիտասարդներ եւս միացան Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան շարքերուն: Խրախուսիչ իրականութեան վերածուած է հայրենի երիտասարդներու դաշնակցական դառնալու պատրաստակամութիւնը: Հայրենիքի տարածքին, Երեւանէն Շիրակ, Լոռիէն Արագածոտն, Արարատէն Կոտայք, Սիւնիքէն Արցախ` անոնք կու գան քանակական ու որակական նոր աւիւն ներդնելու մեր ժողովուրդի ամէնէն ազգային, արդարամէտ ու խիզախ քաղաքական կազմակերպութեան` ՀՅ Դաշնակցութեան: Անոնք կու գան իրենց բոլոր ուժերով ծառայելու հայրենիքին ու Հայ դատին:
Բնական է` տակաւին գոյութիւն ունին հակադաշնակցական տրամադրութեամբ եւ թերամիտ տրամաբանութեամբ առաջնորդուող մարդիկ, որոնք անկարող են գնահատելու Դաշնակցութեան շարքերը միանալու հայ մարդուն նախաձեռնութիւնը: Անոնց մօտ կը բացակայի դաշնակցական մարդը ըմբռնելու կարողութիւնը եւ կամեցողութիւնը: Անոնք մինչեւ իսկ ծիծաղելի կը դառնան, երբ դաշնակցական մարդը կը համարեն «հլու, հնազանդ եւ կամակատար»:
Դաշնակցականի մասին նման վերագրումներ ո՛չ միայն խոտոր կը համեմատին Դաշնակցութեան գաղափարական ու կազմակերպական սկզբունքներուն, այլեւ կը նենգափոխեն դաշնակցականի խիզախութեան, յանդգնութեան, արիութեան, համարձակութեան եւ պարկեշտութեան նկարագրային յատկութիւնները: Ափսո՛ս, թերամիտը անկարող է կամ չի կամենար ծանօթանալ դաշնակցականի իսկական կերպարին:
Դաշնակցական մարդուն ծանօթացումը կը սկսի պարզ հարցումով մը` Ո՞Վ Է ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆԸ: Այս հարցումին պատասխանը բազմիցս եւ սպառիչ կերպով տուած են դաշնակցական գործիչներ ու մտաւորականներ: Բաւ է թերթատել Նիկոլ Աղբալեանի «Մտածումներ ՀՅԴաշնակցութեան մասին» (1930) գործը, ինչպէս նաեւ` Հրաչ Տասնապետեանի «Ո՞վ է դաշնակցականը» (1975) խորագիրով սքանչելի գրքոյկը:
«ՀՅԴ Կազմակերպական կանոններ»-ու առաջին յօդուածը պարզ ու մեկին կը բնութագրէ դաշնակցական ըլլալու ստորոգելիները: Այսպէս, «ՀՅ Դաշնակցութեան անդամ կրնայ ըլլալ բարոյական նկարագիրի տէր եւ 18 տարեկանէն վեր ամէն անհատ` առանց սեռի խտրութեան, որ կ՛ընդունի կուսակցութեան ծրագիրն ու գործելակերպը, կ՛ենթարկուի անոր կանոններուն ու որոշումներուն եւ ամէն ջանք կը թափէ իրականացնելու զանոնք»: Այս յօդուածի տրամադրութեան մէջ խտացուած են դաշնակցականի կազմակերպական, գաղափարական ու բարոյական մարդու թէ՛ յատկութիւնները եւ թէ՛ պայմանները:
Յօդուածը Դաշնակցութեան մէջ ընդունուելու հարց չի դներ, այլ կը տրամադրէ կարենալ անդամ ըլլալու խնդիր: Ընդունուիլը վարչական տնօրինման հարց է. անդամ ըլլալ կարենալը պարտաւորութեան ու պայմանաւորութեան խնդիր է: Արդ, անդամ ըլլալու համար ենթական պէտք է ստանձնէ երեք պարտաւորութիւններ: Առաջին` ան պէտք է ընդունի ՀՅԴ ծրագիրն ու Դաշնակցութեան գործելակերպը: Երկրորդ` ան պէտք է ենթարկուի ՀՅԴ կանոնագիրին եւ որոշումներուն: Երրորդ` ան պէտք է ամէն ճիգ թափէ` Դաշնակցական գործելակերպով հետապնդելու եւ իրականացնելու Դաշնակցութեան ծրագիրը, կանոնագիրը եւ որոշումները: (ՀՅԴ Կազմակերպական կանոններ, յօդուած 1):
Նորագիրը այս պարտաւորութիւններուն ստանձնումն ու իր պայմանաւորութիւնը կ՛երաշխաւորէ հանդիսաւոր ուխտով, ուր երդուելով իր պատուոյն ու հայրենիքին վրայ` ան կը խոստանայ հաւատարիմ մնալ Դաշնակցութեան ծրագիրին, կանոնագիրին ու որոշումներուն, եւ իր բոլոր ուժերով, իսկ եթէ հարկ ըլլայ` կեանքին գնով, ծառայել «Հայաստանի եւ հայութեան ազատագրութեան դատին» (ՀՅԴ Կազմակերպական կանոններ, յօդուած 3):
Վերոյիշեալ պայմաններու հիմամբ անդամակցելով Դաշնակցութեան` դաշնակցականը կը միանայ իրեն համամիտ ու գործակից շարքայիններու: Այս միացումը տեւական բնոյթ ունի, այնքան ատեն որ դաշնակցականը կը մնայ հաւատարիմ ու հետամուտ` իր կանոնագրային պարտաւորութիւններուն: Այս միացումը նաեւ գործնական հանգամանք ունի` հիմնուած դաշնակցականներու միջեւ փոխադարձ կապի եւ հետապնդելի նպատակներու վրայ: Փոխադարձ կապը կը նախորոշուի ՀՅԴ կանոնագիրով, իսկ հետապնդելի նպատակները կը մեկնին ՀՅԴ ծրագիրէն: Իր կանոնագրային կապով, գաղափարական համամտութեամբ եւ դաշնակցական գործելակերպով դաշնակցականը կը դառնայ ՀՅԴ կազմակերպութեան համահաւասար անդամ:
ՀՅԴ կազմակերպութեան մէջ դաշնակցականը մտածելու, արտայայտուելու եւ գործելու կաշկանդումներու ենթակայ չէ: Ընդհակառակը, կազմակերպութեան մէջ միտքեր առաջադրելու, աշխատանքի նախաձեռնելու, սխալը շտկելու եւ լաւը աւելի լաւ ընելու մօտեցումը դաշնակցականին թէ՛ իրաւունքն է եւ թէ՛ պարտաւորութիւնը: Դաշնակցականին խօսքն ու գործը լսելի ու տեսանելի են մինչեւ կուսակցութեան գերագոյն ժողովը` ՀՅԴ Ընդհանուր ժողովը:
Դաշնակցականը իր խումբին կամ կոմիտէութեան ընդմէջէն իր դիրքորոշումն ու գործը կրնայ հասցնել մինչեւ Շրջանային ժողով եւ ՀՅԴ Ընդհանուր ժողով: Ժողովներուն մէջ դաշնակցականը ազատ է ու անկաշկանդ: Ոչ ոք եւ ոչինչ կարող է արգելք հանդիսանալ դաշնակցականի միտքի ու խղճի ազատութեան, մանաւա՛նդ որոշում կայացնող ժողովներուն կը դադրին մարմիններու իշխանութիւնն ու հեղինակութիւնը: Փոխարէնը` հոն իշխող եւ հեղինակութիւն կը դառնայ ի՛նք` դաշնակցականը, որ որոշում եւ վճիռ կ՛արձակէ ըստ իր հայեցողութեան, կը դատէ ու կը քուէարկէ ըստ իր խիղճին: Երբ ժողովը վճռած ու աւարտած է, նոյն դաշնակցականը կ՛իւրացնէ ժողովին որոշումներն ու վճիռները, ապա ամէն ջանք կը թափէ անոնց իրականացման համար:
Իր մտածումներուն եւ աշխատանքին մէջ դաշնակցականը գիտակցաբար կ՛առաջնորդուի 1892-ի ՀՅԴ Անդրանիկ ծրագիրին մէջ Սիմոն Զաւարեանի բանաձեւած այն սկզբունքով, թէ` դաշնակցական «գործում չի կարող լինել իրաւունքի եւ պահանջի խնդիր, այլ` միմիայն բաւարարութեան եւ բարոյական պարտաւորութեան խնդիր»:
Դաշնակցականը նաեւ կը գիտակցի, որ դաշնակցական մնալն ու գործելը շարունակական գործընթաց է, ուր ան կը ձգտի կատարելագործելու իր դաշնակցականութիւնը` միշտ քիչ մը աւելի «դաշնակցականանալով», ինչպէս Հրաչ Տասնապետեան ջինջ կերպով բացատրած է այս գործընթացը` «Եւ արժանի ըլլալու համար լրիւ ու իրա՛ւ դաշնակցական մարդու դժուար կոչումին` Դաշնակցութեա՛ն համար, անոր հետապնդած նպատակներուն համար, որոնց հաւա՛տքը ունինք, ամէն օր քիչ մը աւելի՛ ՊԻՏԻ ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆԱՆԱ՛ՆՔ» (Հրաչ Տասնապետեան, «Ո՞վ է դաշնակցականը», էջ 57):
