Դիմակայելու Ժամանակը

ՎԱԶԳԷՆ ԳԱՎԼԱԳԵԱՆ

Լիբանանի ներկայ իրավիճակը այլեւս կարելի չէ դիտարկել իբրեւ հերթական քաղաքական կամ տնտեսական ճգնաժամ: Երկիրը կը գտնուի միաժամանակ ապահովական, տնտեսական, ընկերային եւ պետական կառավարման ծանր ճնշումներու տակ: Նոր բախումներու պատճառով տնտեսական վերականգնումը խաթարուած է, իսկ Համաշխարհային դրամատունը 2026-ի համար կը նախատեսէ Լիբանանի տնտեսութեան 6,4 տոկոս կրճատում: Միաժամանակ հարաւային շրջաններուն մէջ շարունակուող բախումները եւ անորոշութիւնը կը խորացնեն տեղահանութիւնն  ու ընկերային ճնշումները:

Այս պայմաններուն մէջ լիբանանահայութեան համար հարցը ոչ միայն ինչպէ՞ս գոյատեւելն է, այլ նաեւ` ինչպէ՞ս պահպանել իր ազգային, քաղաքական, տնտեսական եւ ընկերային կշիռը:

Պատասխանը պէտք է փնտռել ոչ թէ անցեալի կառոյցները միայն պահպանելու, այլ զանոնք նոր պայմաններուն համապատասխան վերակազմակերպելու մէջ:

Առաջին. պէտք է ամրապնդել համայնքային միասնականութիւնը

Լիբանանահայութիւնը ունի եկեղեցական, քաղաքական, կրթական, մշակութային, բարեսիրական եւ մարզական հարուստ կառոյցներ: Այս բազմազանութիւնը ուժ է, բայց ան կրնայ նաեւ վերածուիլ մասնատուածութեան, եթէ իւրաքանչիւր կառոյց գործէ առանձին եւ առանց ընդհանուր տեսլականի:

Հետեւաբար անհրաժեշտ է ստեղծել լիբանանահայութեան համահամայնքային խորհրդակցական մարմին մը, որուն մէջ ներկայացուած ըլլան` եկեղեցիները, քաղաքական կուսակցութիւնները, կրթական եւ մշակութային կազմակերպութիւնները, երիտասարդութիւնը, մասնագիտական միութիւնները եւ գործարար շրջանակները:

Այս մարմինը պէտք պիտի չըլլայ նոր իշխանութիւն մը: Ան պէտք է ըլլայ համակարգող հարթակ մը` համայնքի կենսական հարցերուն շուրջ միասնական առաջնահերթութիւններ սահմանելու համար:

Երկրորդ. հայութիւնը պէտք է շարունակէ քաղաքականօրէն ներկայ ըլլալ, բայց` ոչ մեկուսացած

Լիբանանահայութիւնը պէտք է շարունակէ մնալ Լիբանանի պետական եւ քաղաքական կեանքին մէջ գործող ուժ: Սակայն ներկայի պայմաններուն մէջ միայն խորհրդարանական աթոռներու պահպանումը բաւարար չէ:

Պէտք է մշակուի հայկական քաղաքական օրակարգ, որ կը ներառէ` պետականութեան ամրապնդում, բանակի եւ պետական հաստատութիւններու դերակատարութեան զօրացում, Լիբանանի ինքնիշխանութեան պաշտպանութիւն, տնտեսական վերականգնում եւ բոլոր համայնքներու իրաւահաւասար քաղաքացիութիւն:

Հայ համայնքը պէտք է ըսէ յստակօրէն` մենք Լիբանանի ճգնաժամին հանդիսատեսը չենք. մենք այս երկրին քաղաքացիներն ենք եւ լուծման գործընթացին մասնակիցները:

Երրորդ. համայնքի տնտեսական ինքնապաշտպանութիւնը

Տնտեսական անորոշութիւնը կրնայ աւելի արագ քայքայել համայնքը, քան` քաղաքական որեւէ պարտութիւն: Ուստի անհրաժեշտ է ստեղծել լիբանանահայ տնտեսական համախմբման ծրագիր:

Այդ ծրագիրը կրնայ ներառել`

– Հայ գործարարներու եւ մասնագէտներու միասնական ցանց,
– Երիտասարդներու մասնագիտական վերապատրաստութիւն,
– Փոքր եւ միջին ձեռնարկութիւններու աջակցութիւն,
– Սփիւռքահայ ներդրողներու ներգրաւում,
– Հայաստան-Լիբանան տնտեսական կապերու ընդլայնում,
– Հեռավար աշխատանքի եւ նոր արհեստագիտութիւններու օգտագործում:

Համայնքի նպատակն այլեւս պէտք չէ ըլլայ միայն աղքատ ընտանիքներուն օժանդակելը: Պէտք է անցնիլ օգնութենէն` տնտեսական կարողութեան ստեղծման:

Չորրորդ. երիտասարդութիւնը պէտք է դարձնել համայնքի օրակարգի կեդրոնը

Եթէ երիտասարդը իր ապագան չի տեսներ Լիբանանի մէջ, համայնքի երկարաժամկէտ ապագան վտանգուած է:

Հետեւաբար երիտասարդին պէտք է տալ ոչ միայն մշակութային ծրագիր, այլ նաեւ` աշխատանքի, կրթութեան, առաջնորդութեան եւ որոշումներու մասնակցութեան հնարաւորութիւն:

Երիտասարդները պէտք է ներգրաւուին կուսակցութիւններու, եկեղեցական կառոյցներու, դպրոցներու, մշակութային միութիւններու եւ համայնքային որոշումներու մէջ:

Պէտք է նաեւ ընդունիլ իրականութիւնը. արտագաղթը ամբողջութեամբ կասեցնելը այսօր դժուար է: Բայց կարելի է ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որ արտագաղթած լիբանանահայը չկտրուի համայնքէն եւ շարունակէ ներդրում ունենալ անոր մէջ:

Հինգերորդ. դպրոցը պէտք է վերածել համայնքի ռազմավարական առաջնահերթութեան

Հայկական դպրոցը այլեւս միայն լեզու եւ պատմութիւն փոխանցող հաստատութիւն չէ: Ան համայնքի գոյատեւման հիմնական երաշխիքն է:

Պէտք է ներդրում կատարել հայերէնի ուսուցման արդիական մեթոտներու, թուային կրթութեան, արհեստագիտութեան, անգլերէնի եւ ֆրանսերէնի ուժեղ ուսուցման, ինչպէս նաեւ մասնագիտական կրթութեան մէջ:

Նպատակը պէտք է ըլլայ հայ երիտասարդ մը, որ միաժամանակ մրցունակ լիբանանցի եւ գիտակից հայ է:

Վեցերորդ. Եկեղեցւոյ բեղուն դերակատարութիւնը դարձնել շեշտակի եւ աւելի տեսանելի 

Եկեղեցին կրնայ դառնալ համայնքի հոգեւոր կեդրոնը, բայց նաեւ` ընկերային համախմբման եւ ճգնաժամային դիմակայութեան կարեւոր ուժ:

Անհրաժեշտ է աւելի սերտ համագործակցութիւն եկեղեցական, կրթական, բարեսիրական եւ երիտասարդական կառոյցներուն միջեւ: Եկեղեցին պէտք է աւելի շատ հասնի ընտանիքին, երիտասարդին եւ ընկերային դժուարութիւններ դիմագրաւող մարդուն:

Այսօր համայնքը կարիք ունի ներկայութեան, առաջնորդութեան եւ գործնական օժանդակութեան:

Եօթներորդ. սփիւռքը պէտք է ներգրաւել նոր ձեւով

Լիբանանահայութիւնը այլեւս չի կրնար իր ամբողջ ծանրութիւնը միայն տեղական միջոցներով կրել: Պէտք է կազմակերպուած ձեւով օգտագործել աշխարհի տարածքին ապրող լիբանանահայերու ներուժը:

Պէտք է ստեղծել լիբանանահայութեան համաշխարհային ցանց, որ կապէ Լիբանանի համայնքը Միացեալ Նահանգներուն, Քանատայի, Եւրոպայի, Աւստրալիոյ, Հայաստանի եւ այլ երկիրներու լիբանանահայերուն հետ:

Այս ցանցը կրնայ ծառայել ոչ միայն դրամահաւաքի, այլ նաեւ` ներդրումներու, կրթական փոխանակումներու, մասնագիտական կապերու եւ երիտասարդական համագործակցութեան:

Լիբանանի ներկայ ճգնաժամը լիբանանահայութեան համար միայն վտանգ մը չէ: Ան նաեւ վերակազմակերպուելու պարտադրանք մըն է:

Հայութիւնը պէտք է դադրի միայն ճգնաժամերուն արձագանգելու քաղաքականութենէն եւ անցնի կանխատեսման եւ պատրաստութեան քաղաքականութեան:

Պէտք է ունենալ համայնքային արտակարգ ծրագիր` անվտանգութեան, կրթութեան, տնտեսութեան, առողջապահութեան, արտագաղթի եւ ընկերային օժանդակութեան համար: Պէտք է նաեւ ունենալ քաղաքական յստակութիւն` պաշտպանելու համար Լիբանանի մէջ հայութեան իրաւունքները եւ դերակատարութիւնը:

Լիբանանահայութիւնը իր պատմութեան ընթացքին բազմաթիւ ճգնաժամեր դիմագրաւած է: Այսօր հիմնական հարցը այն չէ, թէ Լիբանանը ե՛րբ պիտի վերականգնէ իր կայունութիւնը, այլ` մինչեւ այդ օրը լիբանանահայութիւնը ի՞նչ վիճակի մէջ պիտի գտնուի:

Եթէ համայնքը այսօր չվերակազմակերպուի, վաղը կրնայ ստիպուիլ միայն հետեւանքները դիմագրաւել: Իսկ եթէ այսօր համարձակօրէն վերանայի իր կառոյցները, երիտասարդութեան դերը, տնտեսական ռազմավարութիւնը եւ քաղաքական ներկայութիւնը, ներկայ ճգնաժամը կրնայ վերածուիլ ոչ թէ նահանջի, այլ` լիբանանահայութեան նոր վերելքի մեկնակէտի: