Հետաքրքրական. Կնոջ Դերը` Նահապետական Ընտանիքներու Մէջ

Պատրաստեց՝ ՇՈՒՇԻԿ ՄԱՒԻՍԱԳԱԼԵԱՆ

Նահապետէն ետք ընտանիքէն ներս երկրորդ մարդը, նահապետի օգնականն ու անոր բարձր հեղինակութիւնը պահողը իր կինն էր: Կնոջ կարեւորագոյն պարտականութիւնը տան կրակն անշէջ պահելն էր: Կնոջ մահն անգամ շատ յաճախ կը համեմատուէր օճախի կրակին մարելու հետ:

Ըստ Խրիմեան Հայրիկին, տան շէնութիւնը կախուած էր կնոջմէ, եւ յաճախ տունն ու կինը կը նոյնացուէին: «Տուն ունի՞ս» կամ «տուն առե՞լ ես» արտայայտութիւնները կապուած էին կին ունենալուն հետ:

Կնոջ գլխաւոր դերը մայրութիւնն էր եւ երեխաներու դաստիարակութիւնը: Յղի կինը եւ մայրը բոլոր ժամանակաշրջաններուն եղած են պաշտամունքի առարկայ: Նահապետի կնոջ պարտքն էր հարսերուն եւ թոռնիկներուն սորվեցնել ինչպէս իրենց գերդաստանի աւանդութիւններն ու պատմութիւնը, նոյնպէս ալ` ազգային մշակոյթը, ծէսերն ու սովորութիւնները: Եւ այսպիսով, կինը ընտանիքին մէջ կը համարուէր ազգագրական ինքնագիտակցութեան սերմանողն ու տարածողը:

Թէեւ նահապետի կնոջ իշխանութիւնը կը տարածուէր հիմնականին մէջ իգական սեռի ներկայացուցիչներուն եւ երեխաներուն վրայ, սակայն ան յարգուած էր ընտանիքին բոլոր անդամներուն կողմէ: Ան կը հանդիսանար նահապետին խորհրդականն ու տան անդորրը հսկողը:

Անցեալին հայ թագուհիներն ու իշխանուհիները իրաւունք ունէին, առանց իրենց ամուսիններու իմացութեան,  հրամաններ արձակելու, բռնելու կամ ազատ արձակելու գերիները, ճաշկերոյթներ կազմակերպելու եւ մասնակցելու արքունական ժողովներու:

Աղբիւր` Armenian Geographic

Ազնիւ Մարդիկ
Աւելի Առողջ Կ՛ապրին

Բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ հաստատած են, որ ազնիւ մարդիկ կեանքի մէջ աւելի առողջ են, հանգիստ եւ խաղաղ, քանի որ ազնուութիւնը կը բարձրացնէ տրամադրութիւնը եւ աւելի լաւատես կը դարձնէ խնդրոյ առարկայ անձը: Պարագան նոյնը չէ շրջապատին հետ անհաշտ, կռուազան եւ անազնիւ մարդոց համար:

Նոյն ուսումնասիութիւններուն համաձայն,  բարութիւնը կը նուազեցնէ ընկճախտը, քանի որ ազնիւ ըլլալը որոշ հաճոյք կը պատճառէ, բնատուր անձնուրաց եւ բարեացակամ մարդոց մօտ քորթիզոլի` ընկճախտի հորմոնի մակարդակը 20 առ հարիւր տոկոսով աւելի ցած է, քան` ուրիշներու մօտ:

Ազնուութիւնը նաեւ կը մեղմացնէ ցաւը. կրկնուող բարութիւնը կը խթանէ անտորֆիններու արտադրութիւնը, ինչ որ կ՛օգնէ քրոնիք եւ ամէնօրեայ ցաւերու նուազումին:

Ամերիկեան ուսումնասիրութիւններ պարզած են, որ ազնուութիւնը կ՛իջեցնէ արեան բարձր ճնշումը, կ՛ամրապնդէ ինքնագնահատականը եւ խնդրոյ առարկայ անձը կը դարձնէ երջանիկ:

Մարդկային այս յատկութիւնը ունի իր միջազգային օրը` նոյեմբեր 13-ը:

«Ազնուութիւնը այն լեզուն է, զոր կրնայ լսել խուլը, իսկ տեսնել` կոյրը», գրած է Մարք Թուէյն:

Սննդագիտական

 Սեւ Մթերքներու
Առողջական Օգուտները

 Կարգ մը մթերքներու սննդական արժէքը իրենց գոյնին կը վերագրուի: Նախորդ անգամ ծանօթացանք կարմիր մթերքներու սննդական արժէքին. այսօր կ՛անդրադառնանք սեւ մթերքներու, որոնք իսկական դաշնակիցներ են մեր առողջութեան:

-1-

ՍԵՒ ԹԷՅ-ը չափազանց հարուստ է ֆլաւոնոիտ կոչուած հակաօքսիտանով: Օրական գաւաթ մը սեւ թէյը բաւարար է նուազեցնելու սրտի հետ կապուած հիւանդութիւններու հաւանականութիւնը:

-2-

ՍԵՒ ԲՐԻՆՁ-ը 6 անգամ աւելի հակաօքսիտան կը պարունակէ, քան` միւս տեսակներ, շնորհիւ անոր սեւ կեղեւին, որ հարուստ է ֆենոլով, ֆլաւոնոիտներով եւ անթոսիանինով: Անցեալին Չինաստանի մէջ սեւ բրինձը վերապահուած էր միայն կայսերական սեղանին` հազուագիւտ ըլլալուն պատճառով: Սեւ բրինձը կարելի է օգտագործել եղինձի, ապուրի, աղցանի պատրաստութեան մէջ եւ օգտուիլ անոր բարիքներէն:

-3-

ՍԵՒ ՈՍՊ-ը, որ ծանօթ է նաեւ պելուկա անունով, իր սեւ գոյնը կը պարտի անթոսիանին կոչուած հակաօքսիտանին: Սեւ ոսպով եւս կարելի է պատրաստել համեղ աղցաններ:

-4-

ՍԵՒ ՁԻԹԱՊՏՈՒՂ-ը, բաղդատած կանաչին, 3-4 անգամ աւելի հակաօքսիտան ազդեցութիւն ունի մեր առողջութեան վրայ, ահա թէ ինչո՛ւ պէտք է նախապատուութիւնը տալ սեւին:

-5-

ՍԵՒ ԽԱՂՈՂ-ը, բաղդատած դեղինին եւ կարմիրին, աւելի հարուստ է հակաօքսիտաններով եւ հակաբորբոքային նիւթերով: Յանձնարարելի է զայն ուտել ամբողջութեամբ` կուտով միասին:

***

Եզրափակելով` կարելի է ըսել, որ հակաօքսիտաններով հարուստ սեւ մթերքները կ՛օգնեն պաշտպանելու բջիջները վաղաժամ ծերացումէ:

Նոյն այս մթերքները կը խթանեն դիմադրողական համակարգի առողջ գործընթացը, կը պաշտպանեն սրտանօթային հիւանդութիւններէ եւ, վերջապէս, կը նպաստեն մարսողական գործարաններու առողջ գործունէութեան:

Ուշադրութի՛ւն. այս ազդեցութիւնները կապուած են հաւասարակշռուած ընդհանուր սննդակարգի հետ: Ոչ մէկ առանձին սեւ մթերք ինքնին հրաշագործ դեղամիջոց է:

Մանուկի Չափազանցուած Պաշտպանութեան
Անպատեհութիւնները

Օքսֆորդ համալսարանի «Child Development» ամսագրին կողմէ հրապարակուած ուսումնասիրութիւն մը կը նշէ, որ ծնողներու չափազանցուած պաշտպանութիւնը սովորաբար կը բխի բարի մտադրութիւններէ` մանուկին բարեկեցութիւնը, անվտանգութիւնը եւ երջանկութիւնը ապահովելու ցանկութենէ: Սակայն ծնողներու չափազանց ներգրաւուածութիւնը կրնայ սահմանափակել այնպիսի կարեւոր հմտութիւններու զարգացումը, ինչպիսիք են` յուզական կարգաւորումը, յաղթահարման ռազմավարութիւնները, ինքնուրոյնութիւնը եւ ինքնագնահատականը:

Միւս կողմէ` «Journal of Child and Family Studies» ամսագրին մէջ լոյս տեսած ուսումնասիրութիւն մը, իր կարգին, կը հաստատէ, որ չափազանց պաշտպանուած մանուկը կրնայ դժուարութիւններ ունենալ` հիասթափութիւնը կառավարելու, անկախ որոշումներ կայացնելու կամ անյաջողութեան դէմ պայքարելու պարագային: Մշտապէս ուղղորդուելով կամ փորձեր ընելէ խուսափելով` ան չի սորվիր վստահիլ սեփական կարողութիւններուն: Մանուկներ, որոնք վարժուած են իրենց ծնողներուն մտածելուն, ընտրելուն եւ գործելուն իրենց փոխարէն, կը դժուարանան ձեւաւորել ուժեղ եւ անկախ ինքնագնահատական:

***

Առանց խեղդելու մանուկին, աջակցիլը` կը պահանջէ գիտակցութիւն, հեռանկար եւ որոշ ամէնօրեայ յարմարուողականութիւն: Ամէնէն առաջ խօսքը կը վերաբերի մանուկին վստահելու կարեւորութեան, նոյնիսկ եթէ ան սխալներ կը գործէ, պէտք է թոյլ տալ անոր, որ փորձարկէ, հոգ չէ թէ արդիւնքը կատարեալ չըլլայ: Պէտք է գնահատել անոր նախաձեռնութիւններն ու ջանքերը, այլ` ոչ միայն յաջողութիւնները, պէտք է խրախուսել անոր լուծելու իր սեփական խնդիրները` նախքան միջամտելը:

Լաւ ծնող ըլլալ, չի նշանակեր կանխել մանուկին իյնալը, այլ անոր սորվեցնել` ինչպէս կրկին ոտքի կենալ: Այս կը նշանակէ երեխային տալ ինքնուրոյն թռչելու թեւեր` միաժամանակ սիրող եւ հանգստացնող ներկայութիւն ըլլալով:

Խոհագիր

 Սեւ Բրինձով Աղցան

 Բաղադրիչներ

200 կ. սեւ բրինձ
2 դդում (կարելի է փոխարինել վարունգով)
2 լոլիկ (կարելի է փոխարինել թոմաթ սըրիզով)
10 կ. նուշ կամ ընկոյզ
հազար, ռեհան, անանուխ
2-3 ապուրի դգալ ձիթապտուղի ձէթ
2-3 ապուրի դգալ կիտրոնի հիւթ
2 ապուրի դգալ խնձորի քացախ
Աղ, սեւ համեմ

Պատրաստութիւն

Բրինձը ցօղուել եւ իր ծաւալին 3 անգամը աղաջուրի մէջ եփել շուրջ 40 վայրկեան, ապա քամոցէ անցընել (հատիկները պէտք է քիչ մը պինդ մնան) ու ձգել, որ պաղի:

Մինչ այդ աղցանի ամանին մէջ փոխադրել կտրատուած դդումը, լոլիկը, հազարն ու ռեհանը, վրան աւելցնել ձէթով, կիտրոնի հիւթով, քացախով, աղով եւ սեւ համեմով պատրաստուած թացանը եւ զգուշութեամբ խառնել:

Պաղած բրինձը աւելցնել աղցանին, դարձեալ խառնել եւ երեսը զարդարել կեղեւազերծուած նուշով եւ կամ` մեծ կտրատուած ընկոյզով:

Այս աղցանին մէջ լաւ կը համադրուին նաեւ` կարմիր սոխը, բողկը, նուռի հատիկները եւ այլն…

***

Շաբթուան Բանաստեղծութիւնը

 Պատուիրան

Թէ հայրենիքիդ սրբազան հողին
Նստել է սեւ-մութ ամպը ոսոխի,
Եւ դու ուզում ես, որ այն չտեսնես –
Պէտք չէ՛ կուրանալ:

Թէ պապենական քո հին յարկի տակ
Լսում ես նրա լուտանքը վայրագ,
Եւ դու ուզում ես, որ այն չլսես-
Պէտք չէ՛ խլանալ:

Թէ նա ուզում է հոգիդ խաթարել,
Աղօթքդ իր պիղծ լեզուով կատարել,
Եւ դու ուզում ես նզովել նրան –
Պէտք չէ՛ համրանալ:

Պէտք չէ՛ դրանից յետոյ կռանալ,
Եւ կամ լծի տակ կքած` ծերանալ,
Եւ կամ ցնորքով գետնից վերանալ,
Եւ կամ օրհասի ահից քարանալ,
Ի սէր բարութեան պէ՛տք է չարանալ,
Եւ պէ՛տք է, պէ՛տք է յարութեան համար
Կռուո՛վ մահանալ:

ՀՐԱՉԵԱՅ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ