ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ
Պետութեան ուժը չի չափուիր անոր բարձրաձայն սպառնալիքներով, այլ` հանդուրժողականութեամբ: Այն պետութիւնը, որ կը վստահի իր իրաւական կառոյցներուն եւ իր հաստատութիւններուն, երբեք չի վախնար ընդդիմութեան գոյութենէն: Ընդհակառա՛կը, ան կը գիտակցի, որ բազմաձայնութիւնը ժողովրդավարական կեանքի բնական շնչառութիւնն է:
Սակայն, երբ իշխանութիւնը կը սկսի խօսիլ այն լեզուով, թէ որոշ կուսակցութիւններ «պէտք չէ գոյութիւն ունենան», արդէն խնդիրը շատ հեռու կ՛երթայ քաղաքական վէճէն: Խնդիրը քաղաքական մտածողութեան բնոյթն է: Այդ լեզուն կը պատկանի ոչ թէ ժողովրդավարութեան, այլ` այն վարչակարգերուն, որոնք կը վախնան քննադատութենէն եւ կը փորձեն հասարակութիւնը հաւնոցի սկզբունքով միաձայն խումբերու վերածել:
Պետութիւնը չի կառուցուիր քաղաքական հակառակորդներու գոյութիւնը հարցականի տակ դնելով: Պետութիւնը կը կառուցուի` պատասխանատուութեամբ, գիտակցութեամբ, հաշուետուութեամբ եւ խնդիրներու լուծումով:
Երբ բանակին մէջ պատահող ողբերգութիւններու կամ հասարակութեան մէջ աճող բռնութեան մասին հարցումներ կը բարձրանան, իշխանութեան առաջին պարտականութիւնը պատասխան տալն է, ոչ թէ` մեղադրանքներ ուղղել ընդդիմութեան: Բանակի մէջ պատահող ոճիրները, զինուորներու մահերը կամ հասարակական խնդիրները քաղաքական կուսակցութիւններու գոյութեան հետեւանք չեն: Անոնք պետութեան կառավարման, վերահսկողութեան եւ պատասխանատուութեան խնդիրներ են:
Այդ հարցերը լուծում կը պահանջեն, ոչ թէ` ծաղրանք:
Ժողովրդավարական մշակոյթին մէջ խորհրդարանը քաղաքական մրցակցութեան վայր է, բայց երբեք` վիրաւորանքի կամ սպառնալիքի բեմ: Երբ իշխանութիւնը կը սկսի հեգնանքով խօսիլ քաղաքական հակառակորդներու մասին եւ նոյնիսկ կը փորձէ կանխագուշակել, թէ ո՛վ պէտք է ըլլայ կամ չըլլայ ապագայ խորհրդարանին մէջ, այդ խօսքը աւելի շատ կը բացայայտէ իշխանութեան հոգեբանական վիճակը, քան` ընդդիմութեան ուժը:
Խորհրդարանին կազմը կ՛որոշէ ժողովուրդը, ոչ թէ` իշխանութեան ցանկութիւնը:
Հայ ժողովուրդի պատմութեան մէջ տարբեր կուսակցութիւններ ունեցած են իրենց տարբեր ուղիները եւ իրենց սխալները: Սակայն այդ կուսակցութիւններուն մեծ մասը նաեւ անգնահատելի դեր ունեցած է հայ ժողովուրդի ազգային ազատագրական պայքարին, պետականութեան կերտման եւ սփիւռքի կազմակերպման մէջ: Այդ պատմութիւնը անկարելի է ջնջել քաղաքական պահու մը զայրոյթով կամ հեգնանքով:
Պետական մտածողութիւնը կը պահանջէ յարգանք` նոյնիսկ քաղաքական հակառակորդի նկատմամբ:
Քաղաքական բանավէճը կրնայ ըլլալ կոշտ, բայց ան պէտք է մնայ արժանապատիւ, որովհետեւ երբ քաղաքական լեզուն կը խեղդուի վիրաւորանքի մէջ, առաջին վնասուողը կ՛ըլլայ պետութեան հեղինակութիւնը:
Հայաստանին այսօր պէտք է լուրջ խօսք, ոչ թէ` ծաղր:
Պէտք է պատասխանատուութիւն, ոչ թէ` մեղադրանքի փախուստ:
Պէտք է պետական մտածողութիւն, ոչ թէ` քաղաքական նեղ հաշուարկ:
Եւ ամէնէն կարեւորը` Հայաստանին պէտք է այնպիսի քաղաքական մշակոյթ, ուր ոչ մէկ կուսակցութեան գոյութիւնը կասկածի տակ կը դրուի իշխանութեան կամքով:
Ժողովրդավար պետութեան մէջ ընդդիմութիւնը վտանգ չէ:
Ընդհակառա՛կը, ընդդիմութեան բացակայութիւնն է մեծագոյն վտանգը:
