Փարիզի սրտին մէջ գտնուող «Սամուէլեան» գրատան մամուլի արխիւները, որոնք հայ մշակութային ժառանգութեան կենսական յուշարձաններէն են, արհեստական բանականութեան (ԱԲ) միջոցով կը վերածուին թուային քարտէսի մը:
«Calfa»-ը եւ իր գործընկերները թեւակոխած են նոր փուլ մը` բացայայտելու 20-րդ դարու Փարիզի հայկական խանութները, միութիւնները եւ ընկերային կեանքը:
1930-ին հիմնադրուած եւ ուսումնասիրողներու, լրագրողներու եւ պատմաբաններու համար հանդիպման վայր ծառայած «Սամուէլեան արեւելեան գրատուն»-ը (Librairie orientale Samuélian) այժմ թուային վերափոխման կիզակէտին կը գտնուի: «Սամուէլեան» գրատան արխիւները թուայնացնելու ծրագիրը, որ սկսած էր 2024-ին, կ՛ընդլայնէ իր ծիրը` թուային քարտէսագրման միջոցով հետապնդելու հայկական հետքերը Փարիզի պատմական խճանկարին մէջ:
Ծրագրին առաջին փուլով պահպանութեան տակ առնուած է 1920-1975 տարիներուն հրատարակուած հայկական թերթերու հսկայական հաւաքածոյ մը` 10.000-էն մինչեւ 15.000 էջերու ծաւալով: Այս արխիւը, որ կը պարունակէ Ֆրանսայի, Լիբանանի, Եգիպտոսի, Յունաստանի եւ Թուրքիոյ մէջ լոյս տեսած առաւել քան 70 թերթեր, իր մէջ կը պահէ հայկական սփիւռքի ընկերային եւ մշակութային յիշողութիւնը:
Այս թերթերը կարդալու ընթացքին «Calfa»-ի խումբը նկատած է միութիւններու, առեւտրական հաստատութիւններու եւ գրասենեակներու մեծ թիւով հասցէներ: Անոնք որոշած են այս տուեալները վերածել Փարիզի քարտէսի մը, որ ցոյց կու տայ ժամանակի ընթացքին այդ վայրերու փոփոխութիւնը: Ծրագիրին նոր` «Փարիզ» գլուխը կը նպատակադրէ ներկայացնել քաղաքին մէջ հայ համայնքի բնակչութիւնը եւ տնտեսական գործունէութիւնը` 20-րդ դարու սկիզբէն:
Համագործակցութիւն «BnF DataLab»-ի եւ արհեստական բանականութեան հետ ծրագրին ամէնէն հետաքրքրական երեւոյթներէն մէկը կը վերաբերի արհեստագիտական ոլորտին: Կը մշակուի արհեստական բանականութեան (ԱԲ) յատուկ նախատիպ մը` արխիւներուն մէջ գտնուող ծանուցումները ուսումնասիրելու եւ պատմական հայկական առեւտրական հաստատութիւնները յայտնաբերելու համար: Այս աշխատանքին ընդառաջ` գործընկերութիւն հաստատուած է Ֆրանսայի Ազգային գրադարանի նորարարութեան բաժինին` «BnF DataLab»-ի հետ:
Արհեստական բանականութեան նախատիպը մեքենաբար պիտի վերլուծէ թերթերու էջերուն մէջ գտնուող ծանուցումները եւ, այդ տեղեկութիւններու լոյսին տակ քարտէսագրէ 20-րդ դարու «Հայկական Փարիզ»-ը: Այսպիսով, անցեալի դերձակները, տպարանները, դարմանատուները եւ սրճարանները իրենց տեղը պիտի «վերագտնեն» թուային միջավայրի մը մէջ:
Ծրագիրը կը միաւորէ գիտութեան եւ մշակոյթի աշխարհի կարեւոր հաստատութիւններ: «Calfa»-ի գլխաւորած այս ծրագիրին համագործակցողներն են` BnF (Ֆրանսայի Ազգային գրադարան), EPITA (LRE տարրալուծարան, «DECIDON» ծրագիր), Inalco (DALiH ծրագիր), Հայաստանի Ազգային գրադարան:
Ծրագիրը իրականութիւն կը դառնայ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան (Հայկական համայնքներու բաժանմունք) եւ Սամուէլեան ընտանիքի արժէքաւոր աջակցութեամբ:
Շուրջ տասնամեակ մը առաջ, «Սամուէլեան» գրատան փակումէն ետք, հոն գտնուող թերթերու հաւաքածոները սկսան ենթարկուիլ ժամանակի ազդեցութեան, իսկ որոշ փաստաթուղթեր դարձան չափազանց փխրուն` ձեռքով բռնելու համար: Շնորհիւ «Calfa»-ի մշակած «Գիրերու տեսողական ճանաչման» (OCR/HTR) բարձր ճշգրտութեան արhեստագիտութեան` այս փաստաթուղթերը ոչ միայն կը փրկուին անհետացումէ, այլեւ կը վերածուին որոնելի եւ խմբագրելի թուային բնագիրներու, բաց` ակադեմական հետազօտութիւններու:
Ստացուած տուեալները եւ թուայնացուած էջերը հասանելի պիտի դառնան ամբողջ աշխարհին` Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի գլխաւոր գիտական գրադարանին (FSL) միջոցով: Այսպիսով, 20-րդ դարու հայկական սփիւռքի առօրեան եւ Փարիզի փողոցներուն վրայ անոր ձգած հետքերը պիտի փոխանցուին ապագայ սերունդներուն:
Յաւելեալ տեղեկութիւններու համար այցելել calfa.fr/ կայքը:
