ՅԱԿՈԲ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ
Այս տարին կը զուգադիպի անմահանուն Քրիստափոր Միքայէլեանի նահատակութեան 120-ամեակին: Կը հաւատամ, որ մենք ոչ միայն անցեալը վերյիշելու պարտաւորութիւնը ունինք, այլ նաեւ` անցեալը վերապրելու եւ վերարժեւորելու այն մեծ պատգամը, զոր կտակեց մեզի Քրիստափոր Միքայէլեան: Անոր անունը չի պատկանիր միայն պատմութեան էջերուն. ան կ՛ապրի մեր սրտերուն, կը հնչէ մեր մտքերուն մէջ եւ կը հանգչի մեր խղճին խորքը:
Քրիստափորը եղաւ ազատութեան պատուանդանին կանգնած գաղափարի նուիրեալ ռահվիրան, Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան հիմնադիր երրորդութեան երիցագոյնն ու գաղափարի հաստատուն սիւներէն մէկը: Ան կը հաւատար, որ ազատութիւնը պարգեւ չէ, այլ` զոհողութեամբ ձեռք բերուած սրբազան իրաւունք, որուն գինը կը վճարուի` անանձնական նուիրումով, անկոտրում հաւատքով, կազմակերպութեամբ եւ անձնուիրութեամբ: Առ այդ, Քրիստափոր Միքայէլեան իր կեանքը քանդակեց ապառաժեայ կոթողի վրայ` կանգուն ու անխորտակելի, որ կը վկայէ, թէ առանց գերագոյն զոհողութեան` ազգը չի հասնիր իր առաջնագոյն նպատակներուն` ազատութեան ու յաւերժական անկախութեան:
1905 թուականի մարտ 1-ին ճակատագիրը դառն վախճան վերապահած էր հայկական յեղափոխութեան առաքեալին: Պուլկարիոյ` Սոֆիայի մօտ գտնուող Վիտոշ լերան լանջին ճակատագրական պայթումը վերջ դրաւ Քրիստափորի մարմնաւոր կեանքին, բայց ծնունդ առաւ նոր յաւերժութիւն մը` գաղափարի՛ յաւերժութիւնը, որ դարձաւ կա՛նչ ու պատգա՛մ իրերայաջորդ սերունդներու հոգիներուն ու սրտերուն մէջ: Քրիստափոր Միքայէլեան եղաւ ներշնչման լուսատու փարոս հայ ժողովուրդի ու Հայաստանի ամբողջական ազատագրութեան գաղափարին ու այդ պայքարին կամաւորագրուած մարտիկներուն համար:
Այսօր, հարիւր քսան տարի անց, մենք կանգնած ենք մեր պատմութեան նոր եւ ճակատագրական խաչմերուկին դէմ-դիմաց: Ապահովութեան պատրանքները կ՛ապականեն նաեւ հայ մարդու զգօնութիւնը, քաղաքակիրթ աշխարհը լուռ է ու լի` բազմատեսակ անորոշութիւններով ու սպառնալիքներով ամէնուրեք:
Գերեվարուած է Արցախն ու բռնի տեղահանուած է արցախահայութիւնը, մեր անկախ հայրենիքի սահմանները տակաւին ճակատագրական վտանգի տակ են, մեր ինքնութիւնը ենթակայ է մաշեցնող հոսանքներու, սփիւռքը նոյնքան եւ աւելի վտանգներու դէմ-յանդիման կը գտնուի: Այս պայմաններուն մէջ Քրիստափորի պատգամը կը հնչէ աւելի ուժգին, քան երբեւէ. «Մի՛ յուսահատիր, մի՛ տկարացիր, կոփէ՛ կամքդ, կազմակերպուի՛ր եւ գործէ՛»:
Այսօր` մենք որպէս ժառանգորդները Քրիստափորի յարատեւ պայքարի ոգիին, կոչուած ենք վերանորոգելու մեր նուիրումը ոչ միայն յիշելու, այլ ապրելու` իր մոգական պատգամը: Կոչուած ենք պահելու` մեր հողը, լեզուն, մշակոյթն ու արժանապատուութիւնը: Եթէ Քրիստափոր ոգի ի բռին կրցաւ իր սերունդին ներշնչել յաղթանակի կամք` օսմանեան բռնութեան ու պատմական աղէտներու օրերուն, ապա մենք պարտաւոր ենք այդ ոգին կրել ու զայն փոխանցել մեր նորահաս սերունդներուն:
Այսօր, երբ կը խոնարհինք մեծանուն առաքեալին` Քրիստափոր Միքայէլեանի անմեռ յիշատակին առջեւ, մեր երդումը թող ըլլայ պարզ ու յստակ` չենք դադրիր մեր ազգին, հայրենիքի ազատութեան, արժանապատուութեան եւ միասնութեան ջահակիրները ըլլալէ հոն, ուր որ ալ գտնուինք, քանի դեռ հայ սիրտ մը կը բաբախէ մեր էութեան մէջ: Յանուն հայրենի հողի ազատագրութեան սրբազան կանչին` Քրիստափորի անունը պիտի հնչէ իբրեւ ուղեցոյց ու նշաձող, որ ոչ մէկ կայծակ ու խաւար պիտի կարենայ խափանել զանոնք:
Փա՜ռք քեզի, Քրիստափո՛ր Միքայէլեան, որ քու կեանքդ ու նահատակութիւնդ դարձուցիր ոգեւորիչ պատգամախօսութիւն նորահաս սերունդներուն համար, որպէս Դաշնակցութեան հիմնադիր եւ առաջնորդ` դուն եղար պատմական օրինակ` յանուն գաղափարի ու գերագոյն զոհաբերութեան:
Այսօր, 120 տարիներ անց, մենք կ՛ուխտենք, որ քու յարատեւ պայքարի պատգամն ու գերագոյն զոհաբերութեան ոգին պիտի ըլլան ամբողջական հայրենիք ամբողջական հայութեամբ դափնեպսակուած մեր ուղին լուսաւորող անշէջ կրակ` այսօր եւ միշտ:
Թորոնթօ
