ՎԱՐԴԳԷՍ-ՎԱՐԱԳ ՀԱՇԷՕԼԵԱՆ
Միջազգային քաղաքականութեան ծիրին մէջ «appeasement»-ը դիւանագիտական մարտավարութիւն մըն է, որ կը միտի թշնամի երկրի մը քաղաքական, հողային կամ տնտեսական զիջումներ պարտադրել` պատերազմէ խուսափելու պատրուակով: Այս քաղաքականութիւնը որդեգրուեցաւ անգլիացի վարչապետներ Ռամսէյ ՄաքՏանըլտի (1929-1935), Սթենլի Պալտվինի (1935-1937) եւ յատկապէս Նեւիլ Չեմպըրլէյնի (1937-1940) կողմէ ընդդէմ նացի Գերմանիոյ` 1933-ի եւ ֆաշիստ Իտալիոյ 1922-ի յարձակողական եւ ծաւալապաշտական քաղաքականութեան:
Հիթլերի տարածքային նկրտումները ի յայտ եկան, երբ 1936 թուականին գերմանական ուժերը գրաւեցին Ռայնլանտը, ապա 1938-ի մարտին` Աւստրիան: 1938-ի սեպտեմբերին Միւնիխի խորհրդաժողովին ընթացքին Նեւիլ Չեմպըրլէյնը Հիթլերին կ՛արտօնէ գրաւել Չեխոսլովաքիոյ գերմանալեզու կարգ մը շրջաններ` հաւատալով Հիթլերին այն խոստումին, որ լայնածաւալ պատերազմ տեղի պիտի չունենայ Եւրոպայի մէջ: Սակայն, դժբախտաբար, «Միւնիխականութիւն»-ը հետագայ պատերազմներ չկրցաւ կասեցնել, այլ զիջումներու այս քաղաքականութիւնը քաջալեր հանդիսացաւ Հիթլերին, որպէսզի յաւելեալ տարածքներ գրաւէ եւ, ի վերջոյ, Եւրոպան մղէ դէպի Համաշխարհային Բ. պատերազմ:
Հայաստանի Տաւուշի մարզի վերջին իրադարձութիւնները, այսպէս կոչուած, սահմանազատումի գործընթացը, Նիկոլ Փաշինեանի միակողմանի զիջումները, անթերի օրինակներ են «appeasement policy»-ի: Փաշինեան, իր որդեգրած պարտուողական «ռազմավարութեամբ», «կը խուսափի» ապագայ պատերազմներէ եւ խաղաղութիւն մուրալով` իր իշխանութիւնը կը փորձէ պահել: Փաշինեան կը գործէ նոյն սխալը, որ Չեմպըրլէյնի օրով առիթը ստեղծեց Բ. Համաշխարհային պատերազմի բռնկումին: Փաշինեանի միակողմանի զիջումները կրնան խաղաղութեան ժամանակաւոր պատրանք ստեղծել, բայց ի վերջոյ այս քաղաքականութիւնը արժանապատիւ խաղաղութիւն չ՛երաշխաւորեր Ազրպէյճանի հետ: Չկայ խաղաղութիւն, որ հիմնուած ըլլայ զոհի անվերջ զիջումի եւ յանցագործի անվերջ ստանալու մօտեցման վրայ:
Իլհամ Ալիեւի ախորժակը յստակ է: Ան վերջերս Հայաստանը անուանեց «Արեւմտեան Ազրպէյճան»: Ազրպէյճանի բռնակալը նաեւ կը մերժէ նահանջել Հայաստանի միջազգայնօրէն ճանչցուած սահմաններէն ներս գտնուող իր գրաւած ռազմական դիրքերէն, Փաշինեանի «appeasement»-ի ռազմավարութեան հետեւանքները կը վտանգեն ոչ միայն Տաւուշը, այլ նաեւ` ամբողջ Հայաստանը: Թշնամին կ՛ուզէ մխրճուիլ ու գրաւել Տաւուշի հատուածն ու շարունակել դէպի Լոռի, Գեղարքունիք, Սիւնիք, իսկ ապա` Երեւան:
Փաշինեան կը վտանգէ Հայաստանի ազգային շահերը, արժէքները եւ հայապատկան հողերը: «Appeasement»-ի քաղաքականութիւնը կը տկարացնէ Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքը, կը քաջալերէ մեր թշնամիները եւ, ի վերջոյ, պատճառ կը դառնայ ապագայ պատերազմներու եւ հողային կորուստներու: Պատմութիւնը շատ անգամ փաստած է, որ «appeasement»-ը ձախող գործընթաց մըն է, որ ունի աղէտալի եւ անվերաշրջելի հետեւանքներ:
