Փոխան Ափ Մը Հողի. Մարդասէր Բժիշկ, ՀՄԸՄ-ական Ղեկավար, Ազգային Գործիչ Տոքթոր Տիգրան Չափանեանի Մահուան Տասնամեակին Առիթով

ՄԱԹԻԿ ԷՊԼԻՂԱԹԵԱՆ

Համեստութեան դափնեպսակը կրող, մարդասէր բժիշկ, ՀՄԸՄ-ական ղեկավար, ազգային գործիչ, տոքթոր Տիգրան Չափանեանի մահուան տասնամեակն է այսօր:

8 փետրուար 2014-ին, սուրիական տագնապի երրորդ տարին, երբ Հալէպ քաղաքը պաշարուած  եւ աշխարհէն խզուած էր, անապահով դրութեան պատճառով եկեղեցւոյ մէջ սակաւաթիւ յուղարկաւորներու ներկայութեան ու Հայոց գերեզմանատունը անհասանելի վայր մը դարձած ըլլալով` անոր մարմինը տեղադրուեցաւ Թեր Սենթ վարժարանի պարտէզներուն մէջ` որպէս ժամանակաւոր դամբան: Հալէպահայութեան հանրածանօթ բժիշկ Տիգրան Չափանեան հողին կը յանձնուէր իր որդւոյն` տէր Գառնիկի աղօթքներով:

Առաքինի, ազնիւ, իմաստուն, անշահախնդիր ծառայող, Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի դատին հաւատարիմ պատուական հայորդի մը:

Երբ թղթատենք քսաներորդ դարու առաջին կիսուն Սուրիոյ եւ Լիբանանի մամուլը, այսօրուան մտայնութեան «յոռի» ծանուցումներու պիտի հանդիպինք: Հայ բժիշկներ, որոնք կը հրապարակեն իրենց դարմանատուներուն եւ մասնագիտութիւններուն մասին, ուր շաբաթական օր մըն ալ յայտարարած են` ՁՐԻ ՔՆՆՈՒԹԻՒՆ ԱՂՔԱՏՆԵՐՈՒՆ ՀԱՄԱՐ:

Հալէպի մէջ այդ բժիշկներու նահապետն  էր տոքթ. Յարութիւն Տէր Ղազարեանը`  որպէս մարդասիրութեան անզուգական օրինակ: Մերձակայ Մումպուճ աւանին մէջ գործած է տոքթ. Գարեգին Երէցեանը: Երկուքն ալ Ցեղասպանութենէն վերապրած, գրական ժառանգութիւն ալ ձգած են:

Նոր ժամանակներուն` Հալէպի փառքի օրերուն, թէեւ աղքատ հասկացողութիւնը գրեթէ անհետացած էր, սակայն կարիքաւորներու ծառայութեան կոչուած բժշկական եւ ընկերային հաստատութիւններ կը գործէին:

Այս հաստատութիւններէն Սուրիահայ օգնութեան խաչը, Նոր Գիւղ աւանին մէջ, նախքան այժմու ընկերաբժշկական կեդրոնի կառուցումը, տեղւոյն մասնաճիւղի տնօրինումով, նոյն հողին վրայ ունէր համեստ դարմանատուն մը, որուն այցելու բժիշկն էր Տիգրան Չափանեան:

Այլ հայաշատ շրջանի մը` Պոսթան փաշայի պողոտային վրայ, արդէն հարիւրամեակ մը առաջ հիմնուած էր միջյարանուանական հաստատութիւն մը` ՀԱՅ ԾԵՐԱՆՈՑ-ը, ուր շուրջ հարիւր եւ երեսուն մամիկներ ու պապիկներ կ՛ապրէին: Զանոնք խնամող բժիշկներէն էր Տիգրան Չափանեան:

Հալէպի ազգային վարժարաններու աշակերտներու քննութեան կոչուած նուիրեալ բժիշկներու շարքին կը հանդիպէինք Տիգրան Չափանեանին:

Վերոնշեալ կառոյցներու իր մարդասիրական  ծառայութիւնը կը կատարէր ան` նիւթական համեստ վարձատրութեամբ, որովհետեւ ամէն բանէ առաջ իր կոչումին յանձնառու էր:

Տիգրան Չափանեան ծնած էր Հալէպ, 1929-ին, ան կրտսեր զաւակն էր Ուրֆայէն տարագրուած Ներսէս եւ Մարի ամոլին:

Նախակրթութիւնը Ազգ. Սահակեան վարժարանի մէջ ստանալէ ետք կը յաճախէ Ամերիկեան քոլեճ, ուրկէ 1952-ին կը ստանայ  Sophomore Science-ի վկայականը:

Տարի մը Ազգ. Հայկազեան վարժարանի մէջ ուսուցչագործելէ ետք, որպէս հաշուապահ, չորս տարի կը պաշտօնավարէ հաստատութեան մը մէջ:

Ուսման տենչը զինք կը հասցնէ Իտալիա` Փատովա, ուր կը հետեւի բժշկութեան 1956-1963  տարիներուն:

Վենետիկի մէջ կը մասնակցի Հայ ուսանողներու միութեան հիմնումին, հոն զանազան գաղութներէ եկած ուսանողներ կը համախմբուէին, իւրաքանչիւրը իր գաղութի մասին կը դասախօսէր:

Ծննդավայր վերադառնալով` սպայի աստիճանով կը կատարէ իր բանակային, ապա գիւղական ծառայութիւնը:

Վաթսունական թուականներուն Սուրիան ապրեցաւ իրերայաջորդ վարչափոխութիւններու  եւ քաղաքական վերիվայրումներու շրջան մը, որուն իբրեւ հետեւանք` գաղութի ղեկավար դէմքեր արտասահման գաղթեցին, իսկ տոքթոր Տիգրան Չափանեան այդ բացը գոցելու կոչուած կամաւոր եւ զարգացած անձնաւորութիւններէն մին հանդիսացաւ:

1967-ին  Ազիզիէ շրջանին մէջ կը հաստատէ իր սեփական դարմանատունը:

1968-ին ընտանիք կը կազմէ` կեանքի ընկերուհին ընտրելով Տալիթա Պայրամեանը: Անոնք կը բախտաւորուին երեք շնորհալի մանչերով, որոնք իրենց հօր օրինակին հետեւելով` կը ծառայեն գաղութահայ կեանքին մէջ: Տէր Գառնիկ քհնյ. (Ներսէս) Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկանց մայր եկեղեցւոյ հովիւն է: Րաֆֆին` բժիշկ, Վանքուվըրի մէջ կը վարէ Համազգայինի վարչութեան ատենապետի պաշտօնը: Յովիկը` քիմիագէտ, Ֆիլատելֆիոյ մէջ կը ծառայէ որպէս սարկաւագ:

Հալէպահայ հասարակական կեանքի ծառայութեան անսահման դաշտ մուտքս 1976 թուականին էր, երբ երիտասարդութեան սեմին` մաս կազմեցի տոքթորին գլխաւորած ՀՄԸՄ-ի վարչութեան: Կողքին նստած` ատենադպիրն էի, հանդարտաբարոյ, խոհուն անձնաւորութիւն մը` լրջութեան պիտակը ճակատին: Իր  կողմնացոյցի սլաքը պարկեշտութեան,  ուղղամտութեան, անշահախնդրութեան եւ աշխատասիրութեան կ՛առաջնորդէին մեզ:

Աւելի քան վաթսուն տարիներ ՀՄԸՄ-ը եղաւ իր ծառայութեան առաջին բնագաւառը, արդէն 1942-ին սկաուտական շարքերուն մէջ էր, մինչեւ արտասահման մեկնումը հասած էր վարիչի պաշտօնին: Քոլեճի ուսանողութեան տարիներուն  սկաուտական խումբերուն կը դասախօսէր անգլերէնէ թարգմանած Sir Baden Powel կեանքէն: Մասնակցած էր Էհտենի (Լիբանան) Համաարաբական սկաուտական բանակումին:

1968 թուականէն սկսեալ` աւելի քան երեսուն տարիներ եղած է ՀՄԸՄ-ի տեղական եւ շրջանային վարչութեանց անդամ եւ ատենապետ: Ներկայ եղած է Ընդհանուր ժողովներու, յատկապէս` առաջին ժողովին 1974-ին, Պէյրութի մէջ, լուսահոգի եղբայրներ Պարգեւ Միսիրլեանի եւ Սուրէն Նազարեանի հետ, ուր հիմը դրուեցաւ համագաղութային կառոյցին, եւ ընտրուեցաւ առաջին Կեդրոնական վարչութիւնը:

Սկաուտական բանակումներու մեկնողներուն բժշկական քննութիւնը իր խղճի պարտքն էր, տոքթորին դարմանատան դուռը բաց էր ՀՄԸՄ-ական բոլոր մարզիկներուն առջեւ: Ան անվճար կը կատարէր այս պարտականութիւնը, նաեւ ժողովներու ընթացքին կը քննէր մասնագէտ բժիշկներու դեղագիրները` նախքան անոնց վաւերացումն ու վճարումը:

Այսքան հանդարտ եւ խոհուն մարդուն գրիչը, որով կը ստորագրէր դեղագիրները, օր մը  յանկարծ թռիչք առաւ, դեղագիրի մը սերտողութեան պահուն, անպարկեշտ երեւոյթի մը պատճառով:

ՍՕ Խաչի Ազգային պատսպարանի փոքրիկները  անմասն չէին անոր խնամքէն:

Ժողովական կեանքին մէջ Թիլելի ակումբի երեկոյեան բնակիչներէն էր, նարտի սեղանին դիմաց` ան խաղընկերն էր համեստ արհեստաւորներուն:

Իր յաճախած նախակրթարանին` Ազգային Սահակեան վարժարանին հոգաբարձութեան մաս կազմած էր ան տասնվեց տարիներ անընդհատ` իբրեւ ատենադպիր եւ ատենապետ:

Բերիոյ թեմի Ազգային գաւառական ժողովի երեսփոխան ընտրուած էր երկու շրջան` 1968-1988 տարիներուն, մաս կազմելով դիւանին` ատենադպիրի պաշտօնով:

Ազգ. վարչութեան Քաղաքական ժողովի անդամ եղած էր հինգ անգամ` ատենադպիրի եւ ատենապետի պաշտօններով:

Իբրեւ Բերիոյ թեմի պատգամաւոր` երկու առիթներով ներկայ եղած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան Ազգային ընդհանուր ժողովներուն Անթիլիասի մէջ:

Ան հալէպահայութեան ներկայացուցիչներէն էր նահանգային կառավարման խորհուրդին մէջ, որուն անդամ ընտրուեցաւ 1976-ին եւ գործեց եօթը տարիներ:

1993-ին` ՀՄԸՄ-ի հիմնադրութեան եօթանասունհինգ ամեակին առիթով, Շրջանային վարչութեան կողմէ պարգեւատրուեցաւ «Ծառայութեան» շքանշանով: Ապա 1998-ին  ստացաւ Կեդրոնական վարչութեան գնահատագիրը:

Հայ ծերանոցի պատսպարեալներուն շուրջ քսան տարի ծառայութեան համար 1994-ին խնամակալութեան կողմէ ստացաւ «Գնահատանք Հալէպի Հայ ծերանոցի ծառայութեան» շքանշանը:

5 սեպտեմբեր 1996-ին` «Արաբ բժիշկի օր»-ուան տօնակատարութեան առիթով,  Հալէպի բժշկական սենտիքային կողմէ կը ստանայ վահան ու վկայագիր, ուր գրուած է` «Մնայուն առողջ հաւաքականութեան մը կերտումին ձեր ճիգերն ու ծառայութիւնները մեծապէս գնահատելով` կը տրուի այս վկայագիրը»:

Սուրիահայ օգնութեան խաչի Շրջանային վարչութեան Առողջապահական յանձնախումբը կը պատուէ զինք «Ծառայող բժիշկ» գնահատագիրով` 30 մարտ 2007-ին:

Ազգ. Սահակեան վարժարանի հիմնադրութեան ութսունամեակի տօնակատարութեան ընթացքին, 1 դեկտեմբեր 2007-ին գնահատագիր կը ստանայ վարժարանին մէջ երկարամեայ վաստակաշատ ծառայութեան համար:

1982-ին Բերիոյ թեմի Ազգային իշխանութեան կողմէ կը ստանայ «Գիր օրհնութեան եւ գնահատանքի»:  Իր անդրանիկ այցելութեան ընթացքին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսը  կը պարգեւատրէ զինք «Կիլիկեան ասպետ»-ի շքանշանով, 10 ապրիլ 1996-ին:

Սփիւռքահայ կեանքին մէջ, Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան երդուեալ շարքայիններու կողքին, կը գործէ համակիրներու հաւատաւոր  բանակ մը` ազգային կեանքի եւ յարակից միութիւններուն մէջ:

Տոքթոր Տիգրան Չափանեան այդ բանակի գաղափարապաշտ զինուորը մնաց մինչեւ իր վերջին շունչը:

Տոքթորը մեր ընտանիքին բարեկամն էր, հաճելի էին հօրս սրտակիցներուն հաւաքները, այլ ազգայիններու` դոկտ. Վազգէն Սելեանի, գնդապետ Ժոզեֆ Պայրամեանի եւ իրենց կիներուն ներկայութեան, պլոթի սեղանին շուրջ, ան աշխուժ եւ զուարթախօս անձնաւորութիւն մըն էր:

Իբրեւ բժիշկ, Հալէպի մտայնութեան խորթ, ժամանակէն առաջ հասած էր: Ախտաճանաչումի ընթացքին որոշում կայացնելու համար յաճախ կը դիմէր իր գրադարանին, երեւոյթ մը, որ այսօրուան արդի ժամանակներուն բժիշկները կ՛ընեն իրենց դիմաց բաց համակարգիչի ճամբով` հասնելու բժշկական աշխարհի ծալքերուն:

Ան դեղեր պատուիրելու հարցով ժլատ էր, բան մը, որ կը խնայէ հիւանդին նիւթականը, եւ դարմանումը բնական  ուղղութեան մէջ կը դնէ` բարդութիւններու առաջքը առնելով:

Թերեւս տոքթորին մահուան օրերուն էր, տասնամեակ մը առաջ, երբ Ժընեւի բժիշկիս կը տեղեկացնէի անոր միջամտութեան մասին: Զգայնութիւն ունենալով գետնապիստակին հանդէպ,  հակազդեցութիւնը եղաւ կոկորդիս սեղմումը եւ շնչահեղձ վիճակ մը, տոքթորը շտապ օգնութեան ինքնաշարժի արագութեամբ հասաւ եւ սրսկում մը ընելով` շնչառութիւնս վերականգնեց:

Ժընեւի բժիշկս հաստատեց, որ տոքթոր Տիգրանը կեանքս փրկած էր:

Սուրիահայ գաղութի պատմագիրը իր աշխատասիրութեան ընթացքին պիտի հանդիպի Տիգրան Չափանեան բոլորանուէր հայ մարդուն, որ յարգուած էր գաղութահայ հոսանքներուն կողմէ անխտիր: Անոր գործունէութիւնը դաստիարակիչ ու ներշնչման օրինակ պիտի հանդիսանայ գալիք սերունդներուն:

Իր մահուան տասնամեակին առիթով, անոր յիշատակին վերականգնումը երախտագիտական պարտաւորութեան մը գիտակցութեամբ, կ՛արտագրեմ իր ինքնակենսագրութեան վերջաբանը. «Հպարտութեամբ կը կրեմ ՀՄԸՄ-ի պեճը կուրծքիս վրայ, ՀՄԸՄ-ով բարձրացած ըլլալու երջանկութիւնը ունիմ սրտիս մէջ: Աշխատած եմ  իմ լաւագոյնը տալ միութեանս»:

Ժընեւ