ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ
Հետախուզութեանց դաշնակցային բիւրոն (FBI) այժմ ընդլայնած է Նիւ Եորքի քաղաքապետ Էրիք Էտըմզի քարոզարշաւին եւ թուրք պաշտօնեաներու ու անհատներու միջեւ կապերու իր հետաքննութիւնը` ենթադրեալ ապօրինի դրամահաւաքի առնչութեամբ:
Անցեալ շաբաթ ես տեղեկացուցած էի, որ Էֆ.Պի.Այ. ներխուժած է քաղաքապետի նախընտրական քարոզարշաւի դրամահաւաքի գրասենեակ եւ գրաւած երեք iPhone, երկու համակարգիչ եւ զանազան փաստաթուղթեր: Էտըմզի փաստաբան Պոյտ Ճանսըն ըսաւ, որ ստուգման այցելութենէն ետք «բացայայտուած է, որ անձնաւորութիւն մը վերջերս ոչ պատշաճ կերպով վարուած է»:
Այնուհետեւ Էֆ.Պի.Այ. անսպասելիօրէն կանգնեցուցած է քաղաքապետը փողոցին մէջ եւ անոր քովէն վերցուցած` բջջային երկու հեռախօսները եւ iPad-ը` դատարանէն խուզարկութեան հրամանագիր ստանալէ ետք: Էֆ.Պի.Այ. պատճէնահանած է անոր ելեկտրոնային սարքերու պարունակութիւնը եւ զանոնք վերադարձուցած` քաղաքապետին: Էտըմզ ջնջած է դէպի Փորթօ Ռիքօ ծրագրուած ճամբորդութիւնը, ուր ան պէտք էր մասնակցէր քաղաքական կարեւոր համաժողովի մը:
Կան երեք կարեւոր իրողութիւններ` այս վերջին զարգացումներուն կապուած.
1) Դաշնակցային կառավարութիւնը հետզհետէ կը մօտենայ` քաղաքապետին եւ թուրք պաշտօնեաներու, ինչպէս նաեւ անհատներու միջեւ եղած անձնական կապերը քննութեան ենթարկելու հաւանականութեան, այն նկատառումով, որ հաւանաբար այս վերջինները ապօրինի ներդրում ունեցած են անոր քաղաքական քարոզարշաւին մէջ:
2) Դատարանէն խուզարկութեան լիազօրութիւն ստանալու համար Էֆ.Պի.Այ. պէտք էր որ դատաւորին ներկայացնէր քաղաքապետին կամ անոր նախընտրական քարոզարշաւի հնարաւոր ապօրինութիւններուն մասին հաւաստի ապացոյցներ: Նման լիազօրագիր մը եւս ստացուած էր դատարանէն` անցեալ շաբաթ քաղաքապետին դրամահաւաքի գրասենեակը խուզարկութիւն կատարելու համար:
3) Քաղաքապետը անսպասելիօրէն փողոցին մէջ կանգնեցուցած էին իր ելեկտրոնային սարքերը վերցնելու համար, որպէսզի ան հնարաւորութիւն չունենար ջնջելու կամ փոխելու իր սարքերուն տեղեկութիւնը:
«Նիւ Եորք Թայմզ» թերթը 12 նոյեմբեր 2023-ին հաղորդած է, որ Էֆ.Պի.Այ.` «Կը քննէ, թէ Էտըմզ արդեօք ջնջա՞ծ է համապատասխան կանոնակարգերը թրքական կառավարութեան համար»: Ըստ լուրերուն, «2021 թուականին Դեմոկրատական կուսակցութեան քաղաքապետի նախնական ընտրութիւններուն մէջ յաղթելէ ետք, Էրիք Էտըմզ յաջողութեամբ ճնշում գործադրած է (Նիւ Եորքի) քաղաքային պաշտօնեաներու վրայ` թոյլ տալու համար Մենհեթընի բարձրայարկ շէնքին բացումը, ուր հաստատուած է Թուրքիոյ հիւպատոսութիւնը»:
«Նիւ Եորք Թայմզ» բացայայտած է, որ` «Դաշնակցային իշխանութիւնները կը հետաքննեն, թէ քաղաքապետ Էրիք Էտըմզ, երկու տարի առաջ, յատկապէս` իր ընտրուելէն շաբաթներ առաջ, արդեօք ճնշում գործադրա՞ծ է Նիւ Եորքի հրշէջ ծառայութեան պաշտօնեաներուն վրայ, որպէսզի անոնք վաւերացնէին Մենհեթընի մէջ թրքական կառավարութեան հիւպատոսութեան բարձրայարկ նոր շէնքը` հակառակ անոր անվտանգութեան հետ կապուած մտահոգութիւններուն, ըսած են գործին տեղեակ երեք անձեր»:
«Նիւ Եորք Թայմզ» աւելցուցած է, որ` «Յուլիսին, Դեմոկրատական կուսակցութեան քաղաքապետի նախնական ընտրութիւններուն մէջ յաղթելէ ետք, Էտըմզ, 2021-ի ամրան վերջաւորութեան, կապ հաստատած է այդ օրերու հրշէջ ծառայութեան յանձնակատար Տանիէլ Ա. Նիկրոյի հետ եւ զայն յորդորած` արտօնել թրքական կառավարութեան օգտագործել շէնքը, առնուազն` ժամանակաւոր հիմունքներով: Շէնքը դեռ չէր բացուած, քանի որ հրշէջները նշած էին անվտանգութեան խնդիրներու մասին եւ հրաժարած` հաստատել անոր օգտագործումը, յայտնած են որոշ մարդիկ: Արձանագրութիւնները ցոյց կու տան, որ շէնքը դեռ կը շահագործուի ժամանակաւոր օգտագործման արտօնագրով»:
Քաղաքապետին միջամտութիւնը կարելիութիւն ստեղծած է Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանին` «իրականացնել 300 միլիոն տոլար արժողութեամբ 35 յարկանի աշտարակի հանդիսաւոր բացումը սեպտեմբեր 2021-ին` ՄԱԿ-ի Ընդհանուր ժողովին համար Նիւ Եորք կատարած իր այցելութեան ընթացքին, հակառակ հակահրդեհային անվտանգութեան համակարգի բազմաթիւ թերութիւններուն` ըստ գործին ծանօթ մարդոց եւ քաղաքային գրառումներու», կը յայտնէ «Նիւ Եորք Թայմզ»:
«Դաշնակցային քրէական հետաքննութիւնը մասամբ կեդրոնացած է այն բանին վրայ, թէ արդեօ՞ք Էտըմզի 2021-ի քարոզարշաւի ընթացքին գաղտնի գործարք եղած է թրքական կառավարութեան, ներառեալ` Նիւ Եորք գտնուող անոր գլխաւոր հիւպատոսութեան հետ` անօրինական կերպով օտարերկրեայ գումարներ ուղղելու համար անոր գանձարանը` համաձայն «Նիւ Եորք Թայմզ»-ի կողմէ ձեռք բերուած խուզարկութեան լիազօրագրին, որով այս ամիս Էֆ.Պի.Այ. խուզարկած է քաղաքապետի գլխաւոր դրամահաւաքի գրասենեակը… Էտըմզի կապերը թրքական կառավարութեան եւ համայնքին հետ երկար տարիներու պատմութիւն ունին: Իբրեւ Պրուքլինի շրջանի ղեկավար` ան աշխուժօրէն կը սիրաշահէր հարաւային Պրուքլինի թրքական համայնքի հարուստ անդամները: Օգոստոս 2015-ին Նիւ Եորքի մէջ Թուրքիոյ հիւպատոսութիւնը վճարած է Էտըմզի օդանաւային տոմսի, պանդոկի եւ ցամաքային երթեւեկութեան ծախսերը` Թուրքիա մեկնելու համար, ըստ ֆինանսական հաշուետուութիւններու: Հոն Էտըմզ քոյր քաղաքի պայմանագիր ստորագրած է Պոլսոյ Իւսկիւտարի քաղաքապետարանին հետ, որ մէկն էր քանի մը այն քաղաքներէն, ուր ան մեկնած էր իբրեւ շրջանի ղեկավար: Ան նաեւ այցելած է Պահչեշեհիր համալսարանը, որ հիմնած է նոյն թուրք բարերարը, որ հիմնած է «Պէյ» Աթլանթիք համալսարանը Ուաշինկթընի մէջ», կը գրէ «Նիւ Եորք Թայմզ»:
Աւելի՛ն. Էֆ.Պի.Այ. կը հետախուզէ «KSK Construction-ի` թուրք ներգաղթեալներուն պատկանող Պրուքլինի շինարարական ընկերութեան դերը, որ 7 մայիս 2021-ին Էտըմզի համար կազմակերպած էր դրամահաւաք: Այդ օր 48 նուիրատուներ, որոնց շարքին` ընկերութեան սեփականատէրերը, աշխատակիցները եւ անոնց ընտանիքները, ինչպէս նաեւ` շինարարութեան եւ անշարժ գոյքի ոլորտին մէջ աշխատող այլ անձեր, նուիրած են 43 հազար 600 տոլար` ըստ Էտըմզի քարոզարշաւի զեկոյցներուն: Այդ ներդրումները հնարաւորութիւն տուին անոր ստանալու 48 հազար տոլար արժող հանրային համապատասխան հիմնադրամներ եւս, ընդհանուր առմամբ` մօտաւորապէս 92 հազար տոլար», ըստ «Նիւ Եորք Թայմզ»-ի:
Նախագահ Էրտողանի զաւակին` Պիլալ Էրտողանի կողմէ հիմնադրուած «Թուրքէն» հիմնադրամի խորհուրդի երեք ամերիկացի անդամներ 6000 տոլար նուիրած են Էտըմզի քարոզարշաւին, 2018-2021, կը յայտնէ «Տը Սիթի» կայքը: Հիմնադրամը արձանագրուած է իբրեւ օտարերկրեայ գործակալ` ԱՄՆ արդարադատութեան նախարարութեան մէջ:
Պրուքլինի շրջանի այդ օրերու ղեկավար Էրիք Էտըմզ տարօրինակ կերպով խաղացած է ինքնիր կերպարը` 2017-ի թրքական «Նիւ Եորքի հեքիաթը» ռոմանթիք կատակերգութեան մէջ, ուր երկու թուրքեր իրմէ կը խնդրեն քաղաքական առանձնաշնորհումներ, իսկ ան կ՛ըսէ, որ չի հասկնար զիրենք: Շարժապատկերին մէջ Էտըմզ կ՛ըսէ թուրքերուն. «Պրուքլին կը սիրէ Թուրքիան: Պրուքլին ամերիկեան Պոլիսն է: Մենք կը հաւնինք ձեր ճաշերը, մենք կը սիրենք ձեր երաժշտութիւնը, բայց ես թրքերէն չեմ հասկնար, սակայն մենք կրնանք սելֆի ընել»:
Արեւելահայերէնի թարգմանեց`
ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ
Արեւմտահայերէնի վերածեց`
ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ
