Անկանխատեսելի Չինաստան. Համաշխարհային Անորոշութիւնը Կարող Է Օգնել Ռուսաստանի` «Դէպի Արեւելք Շրջուելուն»

ՖԷՈՏՈՐ ԼՈՒՔԵԱՆՈՎ
«Ս. Վ. Օ. Փ» (Արտաքին եւ պաշտպանութեան
քաղաքականութիւններու խորհուրդ)

china_122215

Անցած ամրանը չինական դրամագլուխի շուկայում տեղի ունեցած ճգնաժամը բանավէճեր յարուցեց այն մասին, թէ արդեօք սպառել են Չինաստան ժողովրդային Հանրապետութեան աճի միջոցները, որոնք ժամանակին ապահովուել էին Տենկ Զիաօ Փինկի Բարեգործումներով:

Իսկ սրացող կառուցուածքային անհաւասարակշռութիւնը վերջին ժամանակների մրցակցային առաւելութիւնները վերածում է աճի խոչընդոտների եւ կայունութեան սպառնալիքի:

Վերջին տարիներին գալիք աշխարհակարգի մասին դատողութիւնների մեծամասնութիւնը բխում էր այն բանից, թէ Չինաստանը կը դառնայ (եւ ուզում է դառնալ) գերտէրութիւն: Աճող Չինաստանի ուրուականը, լիարժէք «վիշապի» վերածուելու ակնկալիքը պայմանաւորում էին համաշխարհային մթնոլորտը: Մեկնակէտ ծառայեց 2008թ. ելեւմտական ճգնաժամը, որի մակակեդրոնը Միացեալ Նահանգներն էին: Չինաստանը կարողացաւ յաղթահարել այն ամենափոքր տնտեսական եւ հռչակի կորուստներով: Որոշ տնտեսագէտներ սկսեցին խօսել բռնատիրական կառավարման առաւելութիւնների մասին, որը թոյլ է տալիս, ի տարբերութիւն զարգացած ժողովրդավարութիւնների, արագ որոշումներ ընդունել եւ միջոցները կենտրոնացնել կարեւորագոյն ուղղութիւններում:

Ի ցոյց դնելը, թէ այս տիպարն էլ է խոցելի, կարող է նշանակել ոչ միայն փախուստ արագ շահարկման դրամագլուխներից դէպի սովորական զարգացած շուկաներ, այլ նաեւ Չինաստանից ակնկալիքների նուազում համաշխարհային ասպարէզում: Իսկ դա նոյնպէս միանգամայն նիւթական առաւելութիւն է: Ընդ որում` ճիշդ է, արեւմտեան քաղաքական «շուկաները», յատկապէս` եւրոպականը, ելաւատեսութիւն չեն ներշնչում, եւ հազիւ թէ Չինաստանում հիասթափութիւն առաջացնի արեւմտակենտրոն համաշխարհային համակարգի վերադարձի հանդէպ հաւատի փայլատակումը: Բայց կը չափաւորի այլընտրանքների ակնկալիքները:

Ինչպէ՞ս կ՛արձագանգի Փեքինը տնտեսական դժուարութիւններին: Կը վերադառնայ աւելի զուսպ եւ զգուշաւոր գծի՞ն, որը մի ժամանակ կտակել էր տենկը, թէ՞, ընդհակառակը, կը փորձի փոխհատուցել ներքին տարաձայնութիւնները արտաքին յամառամտութեան աճով: Ելնելով չինական ղեկավարութեան ընդհանուր մօտեցումից, որը չի սիրում աւելորդ ռիսքեր, աւելի հաւանական է առաջինը: Սակայն եթէ 20 տարի առաջ դա անպայման շահող տարբերակ էր, ապա այսօր իրավիճակը փոխուել է:

Հիմա Փեքինի համար շատ աւելի դժուար է շահ կորզել համաշխարհային տնտեսութիւնից` կարգապահօրէն խաղալով նրա կանոններով, ինչպէս առաջ էր: Միասնական առեւտրատնտեսական տարածքի հատուածայնացումը մեծ պլոքների, փաստօրէն, արդէն ընթանում է, եւ Միացեալ Նահանգների կողմից Ատլանտեանում ու Խաղաղ ովկիանոսում դաշնակիցների հետ առեւտրա-ներդրումային գործընկերութիւնների ստեղծման հետեւանքները Չինաստանի եւ դրանց մէջ չմտնող այլ երկրների համար մեծածաւալ կը լինեն:

russia-china_122215

Միեւնոյն ժամանակ, Չինաստանը որպէս Միացեալ Նահանգների հաւանական մրցակից ընկալելն արդէն գործնական հարթութիւն է մտել, Փեքինին զսպելու միջոցներ կը ձեռնարկուեն նաեւ այսուհետ, նախեւառաջ` Արեւելեան եւ Հարաւարեւելեան Ասիայում: Բայց չինական հասարակութիւնը մշտական աճի երկարատեւ շրջանից յետոյ իր ղեկավարութիւնից սպասում է մեծ տէրութեանն արժանի պահուածք (այստեղից էլ` Չինաստանում Վլատիմիր Փութինի ժողովրդականութեան երեւոյթը): Ուստի, տարածաշրջանային քաղաքականութեան հարցերում Փեքինի ղեկավարութիւնն ազգային շահերի պաշտպանութեան գործում պէտք է ցուցադրի անզիջումութիւն այնքանով, որքանով որ կը ծագեն կասկածներ տնտեսութեան հեռանկարների վերաբերեալ: Այլ խօսքով` փոփոխութիւններ չեն նախատեսւում, թաքուն լարուածութիւնն Ասիայում չի թուլանայ:

Ինքնըստինքեան եզրայանգում է առաջանում, որ Ռուսաստանն այնքան էլ լաւ պահի չի որոշել «շրջուել» դէպի Ասիա, առաջին հերթին` դէպի Չինաստան: Փեքինն, իբր, մեր ժամանակը չունի, նա կ՛ուզենար իր խնդիրներից գլուխ հանել, եւ փող էլ այնտեղից սպասելն իմաստ չունի: Բայց կայ նաեւ այլ տրամաբանութիւն: Աճող ներքին եւ արտաքին անորոշութեան պայմաններում Չինաստանին յատկապէս պէտք է ամուր յենարան, եւ, բացի Ռուսաստանից, թեկնածուներ չկան: Ինչ վերաբերում է դրամագլուխային ներդրումներին, ապա անգամ ճգնաժամի ֆոնին միջոցների ծաւալը, որոնք տնօրինում է Փեքինը, տպաւորիչ է: Իսկ շարժումը դէպի արեւմուտք (Մետաքսէ ճանապարհի նախագիծ) հէնց նախատեսում է շահոյթի աղբիւրների ստեղծում երկրի սահմաններից դուրս, բայց այնտեղ, որտեղ չկան քաղաքական ռիսքեր եւ կախուածութիւն աւելի ցածր համաշխարհային ֆինանսական շուկաներից: Ամերիկեան մեծ պլոքների ի յայտ գալը նոյնպէս խթանում է Փեքինի հետաքրքրութիւնը Եւրասիայի հանդէպ, որը դրանց մէջ չի մտնում:

Չարժէ Չինաստանի հետ ամբողջական դաշինքի, առաւել եւս` ամերիկեան որմնածերպերը գրոհելու նրա պատրաստուածութեան վրայ յոյս դնել:

Բայց դիրքերի գործնական ամրապնդումը վատթարացող իրադրութեան պայմաններում կը լինի Փեքինի հիմնական նպատակը տնտեսական անկման դէպքում: Մանաւանդ որ 2015թ. ամրան ցնցումները Չինաստանին յիշեցնում են համաշխարհային տնտեսութեան մէջ խոր ներգրաւման հակառակ կողմի մասին:

Յանուն արդարութեան պէտք է յիշեցնել, որ Չինաստանի շուտափոյթ կործանման տեսութիւններն ալիք առ ալիք ծագում են Արեւմուտքում 1990-ականների կէսերից` փոխարինելով այլ ալիքների` Չինաստանի հզօրացումն անշրջելի է եւ դրա համար սպառնալիքներ է կրում: Ժամանակին տարածուած երրորդ կրկներգը` տնտեսական յաջողութիւններն անպայման կը յանգեցնեն ժողովրդավարացման եւ քաղաքական փոփոխութիւնների անհրաժեշտութեանը, հիմա հազուադէպ է հնչում, ընդհանուր իրավիճակն աշխարհում եւ շատ վարչակարգերի երկիւղները դրսից ներքին փոփոխութիւնների խթանման հետ կապուած` նման բանի չեն տրամադրում: Ինչեւէ, աւելի քան 30 տարի Փեքինին յաջողուել է հերքել ցանկացած բացասական կանխատեսում:

Թարգմ.` Նորավանք

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (1)
  • Յարութ Չէքիճեան 4 years

    1. «պէտք է ցուցադրի անզիջումութիւն այնքանով,»?
    2. « Փեքինն, իբր, մեր ժամանակը չունի, նա կ՛ուզենար իր խնդիրներից գլուխ հանել, եւ փող էլ այնտեղից սպասելն իմաստ չունի:»?
    3. «Չարժէ Չինաստանի հետ ամբողջական դաշինքի, առաւել եւս` ամերիկեան որմնածերպերը գրոհելու նրա պատրաստուածութեան վրայ յոյս դնել:»?
    Յ.Չ. Կարելի չեղաւ հասկնալ այս երեք նախադասութիւնները, յատկապէս, իսկ մնացեալ գրութիւնը ընդհանրապէս: