ՎԱՂԻՆԱԿ
Կան արուեստագէտներ, որոնք երգեր կը կատարեն, եւ կան անոնք, որոնք տարիներու ընթացքին կը կերտեն իրենց սեփական երաժշտական ինքնութիւնը: Վիգէն Դարբինեանը այդ երկրորդ տեսակին կը պատկանի:
Անոր երաժշտական տեսլականին գլխաւոր առանձնայատկութիւնն այն է, որ հայկական ժողովրդական եւ ազգային երգերը կը ներկայացնէ ժամանակակից արեւմտեան երաժշտական մշակումներով` խնամքով պահպանելով անոնց հայկական կշռոյթը, շունչը եւ էութիւնը: Արդիւնքը երաժշտական ոճ մըն է, որ կը մնայ անվիճելիօրէն հայկական, բայց միաժամանակ անմիջապէս կը խօսի արեւմտեան ունկնդիրին: Անոր երաժշտութիւնը կը հնչէ միաժամանակ հայկական եւ համամարդկային: Այլ խօսքով, ստեղծուած է երաժշտական լեզու մը, որ օտար ունկնդիրը կը մօտեցնէ հայկական մշակոյթին` առանց հայկական երգը իր ինքնութենէն զրկելու:
Իր ամբողջ ստեղծագործական կեանքի ընթացքին Դարբինեանը գիտակցաբար խուսափած է արաբականացած լեւանտեան երգեցողութեան ազդեցութենէն: Անոր համոզումով, երբ հայկական երգը կը սկսի ընդօրինակել այդ հնչողութիւնը, աստիճանաբար կը կորսնցնէ իր ինքնատիպ հայկական դիմագիծն ու երաժշտական ինքնութիւնը: Այդ պատճառով ան հետեւողականօրէն ձգտած է պահպանելու հայկական երգին հոգին, կշռոյթն ու արտայայտչական առանձնայատկութիւնները` միաժամանակ զանոնք ներկայացնելով արեւմտեան ներդաշնակութիւններով եւ ժամանակակից մշակումներով, որոնք բնականօրէն ընկալելի են նաեւ օտար ունկնդիրին համար: Այս մօտեցումով ան յաջողած է ստեղծել երաժշտական լեզու մը, որ կը հնչէ միաժամանակ հարազատ հայկական եւ միջազգային:
Ֆրանսայի մէջ ապրիլն ու ստեղծագործելը Վիգէն Դարբինեանին առիթ տուաւ հանդիպելու իր իտէալական երաժշտական գործընկերոջ` Փաթրիս Փերերասին, երաժշտական մշակումներու վարպետի մը, որ բացառիկ զգայնութեամբ ըմբռնած է հայկական երաժշտութեան առանձնայատկութիւնները: Երկուքին համագործակցութեամբ ծնունդ առաւ ինքնուրոյն երաժշտական ոճ մը, որ կը հնչէ ամբողջովին հայկական, բայց միեւնոյն ժամանակ հարազատ ու մատչելի է նաեւ անոնց, որոնք առաջին անգամ կը հաղորդուին հայկական երգին: Անոնք յաջողեցան հայկական երաժշտութիւնը ներկայացնել միջազգային լսարանին` առանց երբեք զոհաբերելու անոր հոգին:
28 յունիսին Նիւ Ճըրզիի Ուոլինկթըն շրջանին մէջ «Երեկոյ մը Վիգէն Դարբինեանին հետ» խորագրեալ ելոյթին հանդիսատեսը տարբեր ակնկալիքներով եկած էր:
Կային անոնք, որոնք կ՛ուզէին վերյիշել «Յարդար»-ի տարիներու իրենց սիրելի երգերը: Ուրիշներ կը սպասէին լսելու այդ շրջանին յաջորդած ստեղծագործութիւնները: Սակայն երեկոյին իսկական անակնկալը նոր երգերն էին:
Այս ստեղծագործութիւնները կը ներկայացնեն Վիգէն Դարբինեանի արուեստի զարգացման նոր փուլը: Անոնք յատկանշական են նախ եւ առաջ այն իրողութեամբ, որ թէ՛ բանաստեղծութիւնը եւ թէ՛ երաժշտութիւնը իր սեփական ստեղծագործութիւններն են: Միաժամանակ անոնց մէջ կը զգացուի ֆրանսական շանսոնի մեծ աւանդութեան ազդեցութիւնը, որ բնականաբար կ՛ազդէ Ֆրանսայի մէջ ապրող ու ստեղծագործող արուեստագէտի մը վրայ: Լէօ Ֆեռէի, Ժան Ֆեռայի եւ այլ մեծերու շունչը երբեմն կը նշմարուի, բայց երգերը երբեք ընդօրինակութիւն չեն դառնար: Անոնք կը մնան ամբողջովին Դարբինեանի ստեղծագործական աշխարհին արտայայտութիւնը` միաձուլելով ֆրանսական բանաստեղծական նրբութիւնը հայկական զգացողութեան հետ:
Այս նոր երգերուն ամէնէն յատկանշական գիծերէն մէկը անոնց լեզուն է: Ինչպէս Շարլ Ազնաւուրի երգերու հայերէն թարգմանութիւններու ռահվիրան Պերճ Թիւրապեանը ժամանակին ըսած էր. «Վիգէն Դարբինեանը միակ երգիչն է, որ բնականօրէն արեւմտահայերէնով կը գրէ»:
Այս խօսքը պարզ գնահատանք մը չէ: Անիկա կ՛արտայայտէ խոր ճշմարտութիւն մը: Դարբինեանի երգերը պարզապէս արեւմտահայերէնով գրուած չեն. անոնք այդ լեզուով կը մտածեն, կը շնչեն եւ բնական հոսքով կը հնչեն: Անոնք կը փաստեն, որ արեւմտահայերէնը միայն պահպանելու արժանի ժառանգութիւն մը չէ, այլ` կենդանի, հարուստ եւ ժամանակակից լեզու մը, որ լիովին ունակ է նոր բանաստեղծութիւն եւ նոր երգ ստեղծելու:
Այդ երեկոյ, սակայն, ամէնէն տիրական զգացումը ուրիշ բան մըն էր: Համերգը շատ աւելի կը նմանէր մեծ բարեկամական հաւաքի, ուր մարդիկ եկած էին ոչ միայն երաժշտութիւն լսելու, այլ նաեւ միասին ապրելու յիշատակներով, բարեկամութեամբ եւ ընդհանուր մշակութային պատկանելիութեամբ լի երեկոյ մը: Այդ ջերմ մթնոլորտը մեծապէս կը պարտինք Վիգէն Դարբինեանին, որ իր անմիջականութեամբ, անկեղծութեամբ եւ հանդիսատեսին հետ ունեցած կենդանի կապով համերգը վերածեց իսկական ընտանեկան տօնի:
Յատուկ շնորհակալութիւն կը պարտինք Daughters of Vartan կազմակերպութեան, որ կազմակերպեց այս յիշարժան երեկոն, մանաւանդ` Նինա Թերզեանին եւ Շողիկ Չալեան-Դարբինեանին, որոնց նուիրումն ու տքնաջան աշխատանքը արժանի են բարձր գնահատանքի:
Երաժշտական ծրագիրը եւս կը վկայէր Դարբինեանի ստեղծագործական լայն հորիզոններուն մասին: Ան մեծ ներշնչումով ներկայացուց թէ՛ հայկական եւ թէ՛ անգլերէն երգեր: Երեկոյին յիշատակելի կատարումներէն էին` «Եկեղեցին հայկական»` Վահան Թէքէեանի խօսքերով, «Բարեւ»` Պարոյր Սեւակի բանաստեղծութեան հիման վրայ, «Լա մամա»-ի 1967 թուականի հայերէն թարգմանութիւնը` Ալիքեանի գործը, ինչպէս նաեւ` անմահ «If You Go Away» երգը:
Երեկոյի աւարտին մէկ տպաւորութիւն կը գերիշխէր բոլորին վրայ: Վիգէն Դարբինեանը շատ աւելի բան կ՛ընէ, քան` պարզապէս պահպանել հայկական երգը: Ան կը նորոգէ զայն, կը լայնցնէ անոր հորիզոնները եւ կու տայ նոր հնչողութիւն մը` առանց երբեք զիջելու անոր հայկական ինքնութիւնը: Իր ստեղծած երաժշտական աշխարհը ցոյց կու տայ, որ կարելի է մնալ խորապէս հայկական եւ միաժամանակ հաղորդակցիլ ամբողջ աշխարհին հետ:
Եւ թերեւս ասոր մէջ է անոր արուեստին մեծագոյն արժէքը:
Եւ այդ պատճառով, ամէն անգամ որ Վիգէն Դարբինեանը կու գայ երգելու մեր մէջ, ան մեզի կը բերէ ոչ միայն գեղեցիկ երգեր, այլ նաեւ հայկական երաժշտութեան նոր հնչողութիւն մը` խորապէս արմատաւորուած մեր աւանդութեան մէջ, բայց` հաստատաքայլ յառաջացող դէպի աշխարհ:
