ՍԱՆԱՆ ԱՐՈՒՇԵԱՆ
ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Շ. Միսաքեան» մասնաճիւղ
Երբ կը խօսինք մեր պատմութեան մասին, նախ կը յիշենք արեան հոտը, կորուստի ցաւը, բայց նաեւ` աննկուն հաւատքը: Այդ հաւատքին մէջ միշտ կանգնած է հայ կինը: Ան լռութեամբ կրցած է կրել անտանելի վիշտը, բայց նաեւ լուռ ուժով դարձած է ազգին ողնաշարը: Հայ կինը ոչ միայն ապրեցաւ պատմութիւնը, այլ նաեւ ան զոհաբերեց ինքզինք, իր երիտասարդութիւնը, իր երազանքները, որպէսզի մենք այսօր գոյութիւն ունենանք:
Այս բոլորը կը միանան մէկ մեծ ճշմարտութեան մէջ` հայ կինը եղած է պայքարի ոգին: Երբ հայրենի հողը վտանգուած էր, ան չվարանեցաւ: Երբ տուները քանդուեցան, ան դարձաւ վերաշինողը: Երբ սերունդները որբացան, ան դարձաւ մայրը ամբողջ ազգին:
Այդ ոգին մարմնաւորուած էր, օրինակ, Սօսէ Մայրիկին մէջ: Ան միայն ֆետայիի կողակից մը չէր, այլ` ինքնուրոյն մարտիկ: Ան իր կեանքը վտանգեց, կորսնցուց իր ամուսինը, ապրեցաւ աքսոր եւ տառապանք, բայց երբեք չհրաժարեցաւ իր հաւատքէն: Անոր զոհաբերութիւնը միայն անձնական չէր,այլ նաեւ` ազգային: Ան պայքարեցաւ, որպէսզի հայ անունը չմարի:
Բայց Սօսէ Մայրիկը միայն մէկն է բազմաթիւ հերոսուհիներէն: Հայ կիներ եղան` գաղտնի գործիչներ, դաստիարակներ, զէնք փոխադրողներ, գաղափար տարածողներ: Անոնք իրենց տուները դարձուցին ապաստան, իրենց սիրտը` քաջալերանք, իրենց միտքը` կազմակերպութիւն: Անոնց գործողութիւնը միշտ կապուած էր խոր մտքի հետ` ազատ ու արժանապատիւ հայրենիք ունենալու տեսլականին:
Այս բոլոր զոհողութիւններն ու գործունէութիւնը կազմակերպուած ձեւ ստացան Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան մէջ: Դաշնակցութիւնը եղաւ այդ օրինակը, ուր հայ կինը ոչ միայն հետեւորդ էր, այլ նաեւ` գործիչ ու գաղափարակիր: Անոնք մասնակցեցան կուսակցական կեանքին, կրթեցին երիտասարդութիւնը, պահպանեցին ազգային ոգին սփիւռքի մէջ: ՀՅԴ-ի գաղափարական հիմքերը` ազատութիւն, արդարութիւն, ազգային ինքնութիւն, մեծապէս ամրացան նաեւ հայ կնոջ նուիրումով:
Ցեղասպանութենէն ետք, երբ ամէն ինչ կորսուած կը թուէր, հայ կինը դարձեալ զոհաբերեց: Ան իր սուգը ծածկեց եւ սկսաւ կառուցել` դպրոց, միութիւն, մշակութային կեդրոն: Ան փոխանցեց` լեզուն, երգը, աղօթքը եւ պայքարի յիշողութիւնը: Եթէ այսօր մենք կը խօսինք հայերէն, կը զգանք հայ եւ կը պատկանինք ազգի մը, այդ մեծապէս հայ կնոջ անտեսանելի զոհողութիւններուն արդիւնքն է:
Հայ կինը եւ հայ յեղափոխութիւնը իրարու մէջ կը գտնեն իրենց ամբողջութիւնը: Միտքը առանց գործի` կը մարի, իսկ գործը առանց գաղափարի` կը կորսուի: Հայ կինը միացուց երկուքը` միտքը եւ գործողութիւնը, սիրտը եւ պայքարը: Իսկ այս ամբողջ ճամբուն վրայ ՀՅԴ-ն մնաց այն կառոյցը, ուր այդ ոգին շարունակուեցաւ, կազմակերպուեցաւ եւ փոխանցուեցաւ սերունդէ սերունդ:
Այսօր, երբ կը յիշենք հայ կնոջ զոհողութիւնները, պէտք է ոչ միայն հպարտանանք, այլ նաեւ արժանի ըլլանք անոր, որովհետեւ ան մեզի տուաւ ոչ միայն կեանք, այլ նաեւ` ինքնութիւն, արժանապատուութիւն եւ պայքարի պատգամ:
