Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ
Ուղղուինք դէպի քարտէսին վրայ ամէնէն արեւելքը գտնուող երկիրը` Քիրիպասի Հանրապետութիւնը: Իսկ գիտէի՞ք, թէ ան միշտ Նոր տարին դիմաւորող առաջին երկիրը կ՛ըլլայ:
Քիրիպաս, բազմաթիւ կղզիներէ կազմուած հանրապետութիւն մըն է: Այս Հանրապետութիւնը բաղկացած է 33 կղզիներէ: Ան կը գտնուի Խաղաղական ովկիանոսին մէջ եւ ունի միայն 810 քառակուսի քմ տարածք: Այս ձեւով ան աշխարհի վրայ ամէնէն փոքր երկիրներէն մէկը կը համարուի:
Սակայն, եթէ մենք հաշուենք նաեւ ծովային տարածքները, Հանրապետութեան ընդհանուր տարածքը շատ ընդարձակ է` 3,5 միլիոն քառակուսի քմ), որուն մէջ սփռուած են 33 կղզիները: Ան իսկական դրախտ մըն է ծովու սիրահարներուն համար:
* * *
Քիրիպասի կղզիները բաժնուած են երեք մեծ խումբերու:
– ժիլպեր կղզիները Քիրիպասի կենդանի սիրտը:
Անոնք կը գտնուին երկրին արեւմուտքը. հոն է, որ կը գտնուի մայրաքաղաքը` Թարաուա-Սուտ, եւ ուր կ՛ապրի բնակչութեան մեծ մասը: Անոնք ամէնէն շարժուն կղզիներն են: Անոնք կազմուած են բնական նիւթերով, գլխաւորաբար փայտէ եւ հնդկաընկոյզի ծառերու տերեւներով շինուած տուներով գիւղերէ:
– Ֆինիքս կղզիները` պահպանուած բնական գանձ մը:
Ֆինիքս կղզիները կը գտնուին Քիրիպասի կեդրոնը, սակայն անոնք ամէն ինչէ հեռու են, մեկուսացուած միւս կղզիներէն: Գրեթէ ո՛չ մէկ բնակիչ ունին կղզիները: Անոնք դասաւորուած են իբրեւ պահպանուած շրջան, որովհետեւ օժտուած են շատ հարուստ բնական միջավայրով մը:
Հոն կարելի է հանդիպիլ բուստի հսկայական ժայռերու, բազմաթիւ կրեաներու եւ շանաձուկերու, ինչպէս նաեւ` թռչունի հազարաւոր տեսակներու: Ֆինիքս կղզիները կը համարուին աշխարհի ամէնէն մեծ ծովային բնական «պարտէզներէն» մէկը:
– Լայն (գիծ) կղզիները, որոնք առաջինը դիմաւորեցին 2026 թուականը:
Լայն կղզիները կը գտնուին Հանրապետութեան արեւելքը: Անոնց անունը` լայն, այսինքն` գիծ, եկած է «թուականը փոխելու գիծէն» (ասոր մասին պիտի կարենաս կարդալ յաջորդ թիւին մէջ): Այս կղզիներու խումբին ամէնէն մեծ կղզին Քիրիթիմասն է, որ աշխարհի բուստերու ամէնէն մեծ ժայռերով կազմուած կղզին է. աւելի քան 300 քառակուսի քմ ցամաք` շրջապատուած ջուրի տարածքներով: Իսկական դրախտ մը:
Այս կղզին Նոր տարուան հերոսուհին է: Ան աշխարհի առաջին վայրն է, որ կը դիմաւորէ Նոր տարին: Հետեւաբար անոր բնակիչները եղան 2026-ի արեւը տեսնող առաջին անձերը եւ առաջինը տօնեցին Նոր տարին: Սակայն այս կղզիին մէջ մեծ տօնակատարութիւններ եւ հրավառութիւններ չկան, ինչպէս` մեծ քաղաքներու մէջ: Հոն Նոր տարուան ժամանումը կը տօնուի երգերով, պարերով եւ ընտանեկան հաւաքոյթներով: Իւրաքանչիւր գիւղ կը կազմակերպէ իր արարողութիւնները, եւ բոլորը միասին կը տօնեն Նոր տարուան գալուստը:
* * *
Երաժշտութիւն Եւ Սովորութիւններ
Քիրիպաս երկիր մըն է, որուն ժողովուրդը շատ հպարտ է իր աւանդութիւններով:
Համանքային կեանքը էական է բնակիչներուն համար. բոլորը իրարու կ՛օգնեն եւ միասին կ՛ապրին: Իւրաքանչիւր գիւղի մէջ գոյութիւն ունի մանաապա մը` հաւաքուելու մեծ տուն մը, ուր գիւղացիները կը հաւաքուին գիւղին վերաբերեալ որոշումներ կայացնելու, ինչպէս նաեւ խորհրդակցելու, երգելու եւ պարելու համար:
Կեդրոնական տարր մը կը կշռութաւորէ բնակիչներուն կեանքը. ան ծովն է: Բնակիչները շատ ձկնորսութիւն կ՛ընեն: Անոնք գլխաւորաբար խորոված ձուկ կ՛ուտեն, ինչպէս նաեւ` հնդկաընկոյզ, պանան եւ թարօ, որ արմատ բանջարեղէն մըն է: Քիրիպասի գլխաւոր աւանդական ճաշը փալու սամին է: Ան տերեւներով փաթթուած թարօ է, հնդկաընկոյզի քրեմով, եւ շոգիով եփուած:
Քիրիպասցիներուն կեանքին մէջ կարեւոր տեղ ունին երաժշտութիւնը եւ պարը: Անոնց աւանդական երաժշտութիւնը կը նուագուի բնական տարրերով շինուած գործիքներով, ինչպէս` թմբուկը: Անոնց երգերը եւ պարերը կը ներշնչուին բնութեան, ծովուն, թռչուններուն եւ առօրեայ կեանքի պատմութիւններէն:
* * *
Աշխարհի Մէջ Իւրայատուկ Բնութիւն Մը
Քիրիպաս իսկական դրախտ մըն է բնութեան բոլոր սիրահարներուն. հոն կարելի է հանդիպիլ անասուններու տեսակներու, որոնք միայն այդ շրջաններուն մէջ կ՛ապրին, ինչպէս, օրինակի համար, պոքիքոքիքոն, որ շատ անուշիկ փոքրիկ թռչուն մըն է:
Ք
իրիպաս ամբողջ աշխարհին մէջ ճանչցուած է նաեւ բացառիկ ընդծովեայ միջավայրով եւ պարապ, հանդարտ, մեծ քաղաքներէն հեռու ծովափներով:
* * *
Գիտէի՞ր, Թէ…
– Ճիշդ է, որ այս Հանրապետութիւնը կը կոչուի Քիրիպաս, սակայն ան կը գրուի Քիրիպաթի, որովհետեւ տեղական լեզուով «թի» կը ներկայացնէ «ս» հնչիւնը:
– Տեղական լեզուն ժիլպերթերէնն է, իսկ կղզիներուն մէջ կը խօսուին ժիլպերթերէն եւ անգլերէն:
– Քիրիպաս եղաւ աշխարհի առաջին երկիրը, որ դիմաւորեց 2026 թուականը, մինչ աշխարհի միւս ծայրը Նոր տարին տօնող վերջին բնակիչները զայն կը դիմաւորէին 25 ժամ ետք:
