Ե. Ա.
Էտուըրտ Ալպիի գերազդեցիկ` «Ո՞վ է վախցողը Վիրճինիա Վուլֆէն» թատերական գործին մէջ, Մարթայի կերպարին ուժեղ մարմնաւորումով պիտի յիշուի այդ օրերուն բեմական իր առաջին ներկայութիւնը փաստող Արփի Տատոյեանը: Այդ յանդուգն եւ «խնդրայարոյց» գործը բեմ հանած էր Վարուժան Խտըշեան, որ Լիբանանի հայ թատրոնին նոր շունչ բերած էր ուշ 60-ականներէն սկսեալ` ստեղծած փոթորիկը տարածելով բեմէն անդին, հասնելով մամուլ եւ վիճաբանական ասուլիսներ…
Օրին այս գործն ալ մեծ աղմուկ ստեղծեց:
Ինքնավստահ եւ համարձակ` անոր տիպարը շատերու յիշողութեան մէջ կը մնայ դրոշմուած անմոռանալի եւ անկրկնելի: Անտեղի չէր, երբ շատեր զինք հեռաւոր մրցակից մը նկատեցին Լիզ Թէյլըրի, որ խաղացած էր նոյն դերը:
Վարուժան Խտըշեանի «Թատրոն 67»-ին հետ բեմ բարձրացաւ Արփին: Նախապէս ան մաս կազմած էր Համազգայինի «Լեւոն Շանթ» թատերախումբին: Այդ օրերուն Պէյրութի մէջ գեղարուեստական ձեռնարկները կը գերազանցէին «փոքր պատերազմներ»-ը: 50-ական տարիները մոռցուած էին, իսկ «քաղաքացիական պատերազմին» (պայթած` 1975-ին) նշոյլն իսկ չկար:
Գեղարուեստի տարբեր կալուածներու մէջ իր գագաթի օրերը կ՛ապրէր Պէյրութը, իսկ հայկական արուեստը կը կանգնէր առաջին գիծերու վրայ:
Գագաթի օրերն էին նաեւ Արփիին, որ նոյնքան տպաւորիչ եւ հարազատ ներկայութիւն եղաւ այլ գործերու մէջ կարեւոր դերեր ստանձնելով, անոնց կարգին` «Իտալական յարդէ գլխարկը», «Մարա Սատ»…
Լիբանանեան դժուարահաճ եւ բծախնդիր մամուլն ալ տեղ տրամադրեց այս երիտասարդ եւ «ապագայ խոստացող» աստղին: Այդ օրերուն եռքի եւ պոռթկումի մէջ էր երիտասարդութիւնը:
Ցոյցեր, հաւաքներ, «Հայտ փարք»-եր:
Արփին այդ սերունդին արտացոլացումն էր, բռունցք ու թափանցիկութիւն պարտադրողը… բեմին վրայ:
Քանի մը տարի ե՞տք… Փոքր ու մանր պատերազմները գլուխը առին-գացին եւ վերածուեցան ո՛չ միայն մեծ պատերազմի, այլեւ` պատերազմներու:
Արփին ալ, պատերազմէն հալածական շատերու պէս, ոտք դրաւ Նոր աշխարհ… «Ազատութեան արձան»-ին մօտակայքը, անոր հսկողութեան տակ` Նիւ Ճըրզի:
Սփիւռքեան արուեստի աշխարհին մէջ իրողական պարապութիւն մը ստեղծուած էր: Սփիւռքահայ թատերական աշխարհը, պայմաններու բերմամբ, ամուլ վիճակ մը կը մատնէր:
Արփին չվհատեցաւ: Կրկին բարձրացաւ բեմ: Բեմը անոր համար շունչ տուող աշխարհ մըն էր, եւ ան ցոյց պիտի տար գործնապէս` ո՞վ էր չվախցողը… բեմէն:
Տարբեր ձեւ ու հարթակ: Չկար գէթ փոքր ընտրանի մը, որպէսզի թատրերգութիւններ ներկայացնէին այդ օրերուն համեմատաբար նօսր ու ցանցառ ամերիկահայ գաղութներուն:
Արփին շարունակեց բեմ բարձրանալ: Մենախօսական ելոյթներ` Պէյրութի Ուաթ-Ուաթ թաղամասին մէջ ապրած իր մանկութեան օրերէն հաճելի յուշեր, համով պատմուածքներ եւ դրուագներ… խմորեղէն բուրող փուռէն մինչեւ թափթփածութեան մէջ մասնագիտացած նպարավաճառը, որուն մօտ կարելի էր գտնել ամէն տեսակի անկապ բան` գամ, շողգամ… պատգամ:
Իր նախահայրերէն ժառանգած Տիգրանակերտի բարբառը ամենայն հարազատութեամբ եւ առանց կմկմալու կը խօսէր` մեծ հետաքրքրութիւն ստեղծելով ունկնդիրին եւ հանդիսատեսին մօտ: 1997-ին, քանի մը վայրկեանով, ան եղաւ պատկերասփիւռի հանրածանօթ խօսնակ Տէյվիտ Լեթըրմանի անակնկալ հիւրը (https://www.youtube.com/watch?v=k052Vla-o-I)` մեծ տպաւորութիւն ձգելով:
Նաեւ, իբրեւ երգիչ բեմ բարձրացաւ Արփին. ան այդ ձիրքն ալ ունէր եւ կը կատարէր իր երիտասարդութեան օրերուն… «էր երբեմն»-ի Պէյրութի մէջ:
Քանի մը ժապաւէններու մէջ դեր ստանձնեց եւ գեղանկարչութիւն ալ կիրարկեց Արփին, մինչեւ որ օր մըն ալ` ուրբաթ 21 մայիս, 2021-ին անխնայ քաղցկեղը «որսաց» զինք:
Վերջին տարիներուն Արիզոնա փոխադրուած էր. հոն էր, որ կեանքին հրաժեշտ տուաւ Արփին:
Երբեմնի աստղազարդ սփիւռքահայ թատրոնը սուգի մէջ է դարձեալ: Դիմակները տխուր են:
Արփիին վերջին արարը աւարտեցաւ: Վարուժանն ու այլ աստղեր եւս շիջած են արդէն…
Կեանքէն հեռացաւ բեմին վրայ ինքնավստահ, համակրելի, ինքզինք պարտադրող եւ տպաւորող, ժպտուն, դիմակազուրկ «դիմակ» մը` Արփի Տատոյեանը:
Պոսթըն – Մասաչուսէց
